Boekbespreking

Er is een Duits spreekwoord dat zegt: 'In de beperking toont zich de meester'. Dat gezegde gaat op voor het boek dat de titel draagt 'Geleefd geloven' en dat in slechts honderd bladzijden een behoorlijk volledig overzicht biedt van de geschiedenis van de protestantse vroomheid in Nederland. Het is van de hand van A. Th. van Deursen en G. J. Schutte, twee (oud) hoogleraren nieuwe geschiedenis, die op hun vakgebied hun sporen hebben verdiend. Beiden schrijven met grote historische vakbekwaamheid, gepaard met geestelijke affiniteit, over ruim vier eeuwen van protestants godsdienstig leven in Nederland. Het spreekt vanzelf dat alleen de grote lijnen aan de orde kunnen komen, maar die worden niet getrokken zonder aandacht voor de details. Het gaat de schrijvers vooral om een schets van de vroomheid van het volk, de gewone mensen in hun dagelijks leven. De eerste vier hoofdstukken gaan over de tijd tot ca. 1800 en zijn van de hand van Van Deursen, en de overige behandelen de negentiende en twintigste eeuw. Verschillende typen van vroomheid worden onderscheiden. Gereformeerde vroomheid, in een bewuste belijdende plaats in de kerk en in de samenleving, ontwikkelde zich van de begintijd van de Reformatie de eeuwen door, via Nadere Reformatie, orthodoxie, tot kuyperiaans neo-calvinisme. Doperse vroomheid werd in aanvankelijke (maatschappelijke) afzondering beleefd maar kende ook een latere assimilatie. De vroomheid van het volk, waar niet altijd zo'n duidelijk beeld van is te geven, krijgt aan de hand van voorbeelden van persoonlijke getuigenissen zoveel mogelijk de aandacht. Ook de modernere, vrijzinnige stromingen komen aan de orde, vooral in de periode van de laatste twee eeuwen. Het wordt duidelijk dat bij de onderscheiden typen van geloof en vroomheid, de Bijbel en de invloed daarvan op het gehele leven, in de protestantse vroomheid van beslissende betekenis is geweest. De verschillende typen van vroomheid lieten en laten zich nög onderkennen door de wijze waarop het geloof in het leven de praktijk van het handelen bepaalt.

Dit boek biedt een boeiend overzicht van de ontwikkeling van een belangrijk aspect van onze vaderlandse (kerk)geschiedenis. Het geeft niet direct zoveel nieuws, maar het waardevolle is dat er een helder overzicht wordt geboden, dat ons vandaag kan helpen om op verantwoorde wijze, los van gemakkelijke karikaturen, een mening te vormen over onze geestelijke traditie. Om één voorbeeld te noemen: Van Deursen neemt in het begin van hoofdstuk 3 krachtig stelling tegen de wijdverbreide 'waanvoorstelling' als zou calvinisme gelijk staan met consequent predestinatiedenken op alle terreinen van het leven. Een historische overaccentuering van de behandeling van het leergeschil aangaande de predestinatie op de Dordtse synode doet vergeten dat er nog veel meer was waaraan men de aandacht gaf om het godsdienstige leven in de Nederlanden te vormen.

In het licht van de immens vragen waarvoor wij heden ten dage staan van secularisatie en ontkerkelijking zien we in onze traditie dat er niet direct veel reden is om te zeggen dat 'de vorige dagen beter geweest zijn dan deze'. Dat is dan ook geen wijsheid, leert ons de Prediker. Ook in vorige eeuwen was er veel aan te merken op het godsdienstige leven van ons volk. Toch waren er ook telkens weer perioden waarin de kracht daarvan, soms slechts van een klein getal der vromen, van groot belang is geweest voor het hele volksbestaan. De historische schets van dit boek kan uiteraard niet verder gaan dan de constatering van hoe het is geweest en is geworden. Er moge wellicht een in de ware zin 'vrorhe wens' aan toegevoegd worden, na lezing van dit boek, dat ook de toekomst van ons land en volk nog voorbeelden zal mogen laten zien van een 'Geleefd geloven' als een leven naar en uit de Schriften van de levende God.

Dit boek kan van harte worden aanbevolen. Dan denk ik niet alleen aan diegenen die het thema van deze studie op het eerste gezicht al interesseert omdat ze met de inhoud een geestelijke affiniteit ervaren. Het zou ook als een goede historische inleiding kunnen dienen voor diegenen, die wellicht innerlijk vreemd aan de vroomheid van dit boek, toch kennis dienen te nemen van dit onmisbare aspect van onze geschiedenis en cultuur. Zonder kennis te nemen van datgene wat dit boek beschrijft kan niemand zich m.i. een goede oordeel vormen over de Nederlandse geschiedenis van de laatste vier eeuwen.

Het boek is ruim voorzien van illustraties en voetnoten. Het heeft ook een korte literatuurlijst voor verdere studie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen