Op de school van Salomo (4)

Spreuken en de prediking

In dit laatste artikel over dit bijzonder boeiende Bijbelboek willen we aandacht schenken aan de prediking over Spreuken. Naar het ons voorkomt, wordt er immers weinig uit Spreuken gepreekt. Wat daarvan de redenen zijn, is ons niet bekend. We hopen echter dat ook deze artikelen de belangstelling voor Spreuken hebben gewekt, want het is zonder meer de moeite waard de studie van dit Bijbelboek ter hand te nemen en er schatten uit op te delven, die strekken tot Gods eer en tot stichting van de gemeente. Het goud uit deze mijn is van eeuwigheidswaarde, ook al wordt dat opgediend in zilveren gebeelde schalen. Wellicht is het het beste al mediterend met dit Bijbelboek bezig te zijn. Laat Wijsheid uw Leidsvrouw zijn bij het lezen, mediteren, studeren en preken!

'Een rede, op zijn pas gesproken, is als gouden appelen in zilveren gebeelde schalen' (Spreuken 25 : 11).

Praktisch

We willen proberen onder woorden te brengen waar we op dienen te letten, als we met dit Bijbelboek omgaan in studie en prediking. We doen dat met enige schroom want ook wij zelf moeten ons voortdurend zetten aan de voeten van de Wijsheid om door Haar geleerd en onderwezen te worden. Maar we willen toch doorgeven hoe we er zelf mee om mogen gaan.

Allereerst menen we dat de prediking over Spreuken vooral praktisch dient te zijn. Salomo schaamt zich niet om in dit Bijbelboek richtlijnen te geven voor het alledaagse leven. Het is bepaald niet onverschillig hoe ons gedrag is in de praktijk van alledag. Helaas wordt de Naam des HEEREN maar al te vaak op werkdagen te schande gemaakt door hen, die op de eerste dag van de week onder het gehoor van het Evangelie hebben verkeerd. Begrijpt u waarom Jakobus, de apostel der wijsheid van het Nieuwe Testament, zo de nadruk legt op het geloof door de werken, omdat het geloof zonder de werken een dood geloof is?

Als we het Bijbelboek Spreuken aan de orde stellen in Bijbelstudie of prediking, mogen wij ook praktisch zijn, het oog hebbend op de rechte leer maar ook op de rechte praktijk van het christen-zijn. De praktijk der Godzaligheid zal zeker aan de orde moeten komen bij preken over dit Bijbelboek, maar ook de gewone dingen van ons menselijk leven. Want juist daarin zal blijken of de vreze des HEEREN het beginsel is van onze wijsheid. Laat de Wijsheid gerechtvaardigd worden ook in het leven van Haar kinderen! Dat mag dienen tot versterking en zekerheid van het geloof. Dat biedt troost in de moeiten van het leven. Dat geeft ook zeggingskracht aan de boodschap van het Evangelie voor deze tijd.

'Red degenen, die ter dood gegrepen zijn; want zij wankelen ter doding, zo gij u onthoudt. Wanneer gij zegt: Ziet, wij weten dat niet; zal Hij, Die de harten weegt, dat niet merken? En Die uw ziel gadeslaat, zal Hij het niet weten? Want Hij zal de mens vergelden naar zijn werk' (Spreuken 24 : 11-12).

Puntig

Naast praktisch gericht mag Spreuken ook gekarakteriseerd worden door puntigheid. De stijl die Salomo gebruikt om zijn spreuken, spreekwoorden, gezegden, vergelijkingen, raadsel-en getallenspreuken en dergelijke onder woorden te brengen is ook puntig, kort, veelzeggend. Waarbij Salomo ook van synoniemen, assonantie, alliteratie en andere stijlfiguren gebruik maakt.

Een vers uit Spreuken bestaat doorgaans uit twee delen, waarbij soms het tweede deel het eerste herhaalt met een ander beeld. Soms vormt het tweede versdeel een tegenstelling met het eerste. Dat komt het meest voor. Soms ook wil het tweede deel van het vers het beeld van het eerste versdeel aanvullen.

Het is goed daarop te letten bij de bestudering van Spreuken alsook bij het overbrengen van de boodschap aan anderen. Een puntige, heldere stijl zal ook het Evangelie van Spreuken dichter bij de gemeente brengen. Er dient ons alles aan gelegen te zijn de boodschap van zonde en genade, van leven en dood, van wijsheid en dwaasheid, zo duidelijk mogelijk, ongekunsteld aan de orde te stellen, opdat daardoor zielen worden gewonnen voor Christus.

'Schatten der goddeloosheid doen geen nut; maar de gerechtigheid redt van de dood' (Spreuken 10 : 2).

Beeldend

De taal van Spreuken is ook beeldend. Met een bepaald beeld wordt een situatie concreet gemaakt. Het is daarom zaak bij de studie van Spreuken erachter te komen waar het nu bij het beeld werkelijk om gaat, zoals we bij een gelijkenis dienen te letten op het punt van de vergelijking. Waarbij we ons ook moeten realiseren dat wij, moderne westerse mensen van 1996, op een andere manier tegen de werkelijkheid om ons heen aankijken dan de mens uit het oude Israël drieduizend jaar geleden. Ook de gelijkenissen van Christus in het Nieuwe Testament zijn op deze wijze naar de voorbeelden van Spreuken gevormd.

Met deze beeldende stijl van het Bijbelboek Spreuken dienen we ook rekening te houden in de prediking. Voorbeelden uit de dagelijkse levenspraktijk kunnen de boodschap verduidelijken, mits ze bij de tekst passen. Als Salomo van concrete voorbeelden gebruik heeft gemaakt om te benadrukken dat de vreze des HEEREN het beginsel der wijsheid is, hoeven wij ons niet te schamen ze toe te passen, opdat Christus in onze harten meer en meer gestalte zou krijgen.

'Indien degene, die u haat, hongert, geef hem brood te eten; en zo hij dorstig is geef hem water te drinken; want gij zult vurige kolen op zijn hoofd hopen, en de HEERE zal het u vergelden' (Spreuken 25 : 21-22). Indien u deze woorden vergelijkt met Romeinen 12 : 20, waar Paulus ze letterlijk citeert, en met soortgelijke woorden van Christus uit de Bergrede, valt op hoe groot de invloed geweest is van de wijsheidsliteratuur in het Oude Testament in het algemeen en van Spreuken in het bijzonder voor de vermanende gedeelten in het onderwijs van Christus en in de brieven. Er zijn meer voorbeelden van te geven.

Onderwijzend

Salomo is in Spreuken bijzonder onderwijzend. Onderwijzend in allerlei concrete situaties ten aanzien van het gedrag van jongeren en van ouderen. Onderwijzend ten opzichte van voorvallende omstandigheden in de gezinnen. Onderwijzend en richting gevend in sociale aangelegenheden, die in Israël voorkwamen. Onderwijzend ook met betrekking tot politieke gebeurtenissen; de koning niet uitgezonderd. Alle aspecten van heel het maatschappelijke en politieke wel en wee worden in dit Bijbelboek aan de orde gesteld en worden geplaatst onder het beslag van de vreze des HEEREN, die het beginsel der Wijsheid is. Alles wat eraan beantwoordt, is wijs. Alles wat er niet aan beantwoordt, is dwaas. In het bekende boek van ds. J. Kok, 'Salomo's Spreuken gerangschikt en verklaard'. Kampen, 1990, komt dit alles duidelijk tot uiting.

Wanneer we Spreuken bestuderen of daarover spreken, moeten ook deze factoren wegen. Hoe meer we ons oor te luisteren leggen in de gemeente, hoe meer er gevraagd wordt naar praktische raad en richting ten aanzien van allerlei zaken, ook wat betreft die dingen die zich voordoen op het sociaal-maatschappelijke en politieke vlak. Preken over Spreuken betekent ook al deze en dergelijke aangelegenheden brengen onder het beslag van het Woord van God.

'Gerechtigheid verhoogt een volk, maar de zonde is een schandvlek der natie' (Spreuken 14 : 34).

Appellerend

Wie het Bijbelboek Spreuken bestudeert, merkt hoezeer Salomo een appèl doet op allen, die naar zijn raad horen. Hij wil niets liever dan dat zij wijs zullen worden. Dat ze wijs worden niet zozeer met hun verstand maar met hun hart. Dat ze wijs worden in hun gedrag het hele leven door. Telkens weer roept hij hen daartoe op. Dat appèl gaat uit naar jongeren en ouderen, ja, dat is gericht aan alle mensenkinderen.

De prediking in het algemeen, en zeker ook de prediking uit Spreuken, zal de mensen moeten oproepen tot geloof en bekering om de Zaligmaker van zondaren te omhelzen, Die hen zo uitnemend liefheeft. 'Vertrouw op de HEERE met uw ganse hart, en steun op uw verstand niet. Ken Hem in al uw wegen, en Hij zal uw paden recht maken' (Spreuken 3 ; 5-6). 'Tot u, o mannen! roep Ik, en Mijn stem is tot de mensenkinderen' (Spreuken 8:4).

Let er toch op dat de stem van Christus als de Wijsheid gericht is aan mensenkinderen, zonen van Adam zoals er letterlijk staat, opdat zij Hem kennen als Heiland en Verlosser! Als deze oproep voor u geen wonder is, dan hebt u nog nooit de tranen gezien in de ogen van Christus, die Hij geschreid heeft om het onbekeerlijke Jeruzalem! Wie de boodschap van Spreuken leert kennen voor zijn eigen hart en leven, leert bewogen om te gaan met zielen, die aan zijn zorg zijn toevertrouwd. Om de mensen te bewegen tot het geloof!

Met die bewogenheid heeft bijvoorbeeld iemand als ds. Robert Murray M'Cheyne - de bekende predikant te Dundee in Schotland, die al op 29-jarige leeftijd in de eeuwige rust is ingegaan - gepreekt over bovenstaande tekst uit Spreuken 8 : 4. Als opschrift boven de preek staat: de roepstem van het Evangelie. En dit Evangelie van Jezus Christus heeft hij verkondigd, uitgaande van drie gedachten:

1. Dit is de meest ontdekkende waarheid der ganse Schrift;
2. Het is de troostrijkste waarheid der Schrift;
3. Het is de meest veroordelende waarheid der Schrift.

Slot

We hebben slechts enkele aspecten vanuit dit Bijbelboek genoemd. Er is nog veel meer. Maar we ronden af met deze vraag: wie is tot al deze dingen bekwaam? Echter, onze bekwaamheid is uit God. De boodschap van Spreuken is dat God het middelpunt is van wat werkelijk goed is. Deze God verachten is verderf (Spreuken 8 : 36). Maar Hem vinden is leven (Spreuken 8 : 35). Hem vrezen is wijsheid (Speuken 1 : 70). Hem vertrouwen is zaligheid (Spreuken 16 : 20). Hem liefhebben is eeuwig goed (Spreuken 8 : 18-21).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen