Een boek over de catechismus

Nog niet zo heel lang geleden is er een boek verschenen over de Heidelbergse Catechismus. De synode van onze kerk heeft bevodert het uit te geven. Verschillende auteurs uit diverse kringen hebben er aan meegedaan. De bedoeling van dat geschrift was de catechismusprediking weer in eer te brengen. U weet even goed als wij dat de prediking over dit belijdenisgeschrift er één is, die vele dieptepunten kent. In sommige gemeenten vindt de behandeling van dit leerboek vrij geregeld plaats. In andere gemeenten hangt het hoofdzakelijk af van de neiging van de plaatselijke predikant. Dan gebeurt het menig keer zo, dat de ene voorganger enthousiast begint. Hij komt door de zondagen heen. Maar om kort daarna een tweede rondgang te doen, dat stagneert. En u weet het gevolg: de catechismusprediking hangt als een vlag aan de vlaggestok in de regen. Een volgende voorganger begint opnieuw, maar tot een regelmatige behandeling op een gedisciplineerde manier komt het niet.

Bovenbedoeld boek was een handleiding bij de zondagen van de catechismus. Je kon het boek gebruiken bij de regelmatige catechismuspreek. In zekere zin was het een horizontaal boek, in die zin dat elke zondag er gedegen in werd besproken. Het is in een woord een deftig boek. Maar nu is er weer een studie verschenen over ons leerboek. Wij bedoelen het boek van dr. W. Verboom, De theologie van de Heidelbergse Catechismus, uitgeverij Boekencentrum, Zoetermeer 1996, ƒ 49, 50. Het is een vrucht van de docentenarbeid van dr. Verboom aan de Leidse universiteit. Laat ons vooraf melding maken van ons respect voor de werkkracht van de auteur. Maar hier hebben wij nu een verticaal boek. Het steekt af naar de diepte. Een weinig toelichting mag hier geboden zijn. Weet u waarom? ledere dominee, die een catechismuspreek voorbereidt, gebruikt bronnen of handleidingen. De desbetreffende zondag wordt bestudeerd, een schets gemaakt. Zo gaat het van zondag tot zondag. Dat noemen wij nu maar met onze woorden: horizontaal werk. Diepteboring kun je door gebrek aan beschikbare tijd niet zoveel doen. De preek moet klaar, het is zo weer zondag.

Toch kunnen wij ons voorstellen, dat er predikanten zijn, die graag naar de diepte afdalen. Die peilen willen naar het verleden. Welnu, voor hen heeft dr. Verboom plaatsvervangend werk verricht. Hij heeft dit boek geschreven van uit diep respect voor en nauwe congenialiteit met de Heidelbergse Catechismus. Het is voor hem een levenservaring geworden hoe diepzinnig dit leerboek eigenlijk is. Het is een zorgvuldige en nauwgezette, weloverwogen verwoording van de grondpatronen van de gereformeerde theologie en hef belijden van de Reformatie. Achter de eenvoudige formuleringen gaan diepgaande theologische overwegingen en beslissingen schuil.

Hoe is nu de opzet van dit boek? Het is geen prekenboek van zondag tot zondag. Niet elke zondag zonder uitzondering wordt er in besproken. Het boek staat echter stil bij de theologie van de Catechismus. Dr. Verboom nam twaalf thema's uit het landschap van ons leerboek. Je zou het zo kunnen zeggen. Verboom wandelt door het Alpenlandschap van de catechismus.

Hij ziet rondom het gebergte van de theologie oprijzen en nu vallen hem enkele bergmassieven in het bijzonder op. Gaandeweg voortgaande heeft hij uit het leerboek twaalf thema's verzameld, die naar zijn mening toppunten of liever berglandschappen zijn, om onze beeldspraak te vervolgen. U hebt dus het volle recht bepaalde zaken te missen. Wij hadden bijvoorbeeld wel wat willen horen over de zondag van de rechtvaardiging en over verschillende zondagen van de wet. Maar het is onjuist daarover de schrijver aan te vallen. Hij doet een keuze. Hij meent dat juiste selectie op die manier kan geschieden.

Intussen, ieder thema wordt intensief beluisterd. De precieze oorspronkelijke tekst komt aan de orde. Ursinus wordt bevraagd plus de geleerde dogmatici van die tijd Melanchton en Calvijn. Verrassend is daarnaast dat Verboom ook nagaat hoe de werking van dit leerboek is geweest. In elk thema komt een weergave voor van een deel catehismuspreken uit de heel oude tijd van het ontstaan van het leerboek, daarna van een latere tijd uit de vorige eeuw bijvoorbeeld en tenslotte van een auteur uit onze leefwereld. Wij noemen bijvoorbeeld Haitjema, Oorthuys en Noordmans. Zo zit ook het element vertolking in dit boek.

Een boek als dit kan niet achter elkaar gelezen worden. Het vraagt geduld. Voor een gewone catechismuspreek is het ook te selectief, al zou ik het ook graag gebruiken. Maar naast en bij een gewone toelichting van ons leerboek geeft het veel diepgang aan. Ik stel mij het juiste gebruik zo voor. Leg dit boek op een bureau. Neem per week één thema door. Dan hebt u aan het einde van een maand of drie een inzicht in de reformatorische theologie van het zuiverste gehalte, terwijl geheel vanzelf daarnaast een scholing is ontvangen in hermeneutiek en voor een deel ook in homiletiek. Wij zwijgen nu maar van het nut voor de catechese en het pastoraat. U bent daar in gesprek geweest met de oude theologen en de nieuwere. Wij kunnen het ook in beeldspraak weergeven. U verkeert telkens een ogenblik in de stilte van het theologische leersmuseum. De portretten van diverse godgeleerden staren u aan, bezonnen en deftig. De leersstilte doet weldadig aan.

Maar dan moet u weer naar huis. U verlaat de uitgang. En - op het museumplein raast het drukke verkeer. Het is er vol van mensen. U komt steeds vanzelf met hen in gesprek. En dan blijkt zondag één van wezenlijk belang.

Wij weten dat veel predikanten een overdruk bestaan hebben. Velen erkennen en betreuren het, dat ze aan principiële studie niet of nauwelijks toekomen. Dat gaat zich op den duur natuurlijk wreken in een dorre zielsgestalten. Maar nu kan dit boek aan deze geestelijke uitdroging een einde maken. En wel op twee manieren. Vooreerst doordat juist de bestudering van een belijdenisgeschrift ons behoedt voor de theologische demagogie van het alleen moderne. Hoevelen leven bij de modeliteratuur?

Daarvan is bij de catechismus geen sprake. Hier klinkt de oude dorpsklok, die al zoveel eeuwen de gemeente ter kerke riep. Wat dunkt u van een keyboard in de toren? En dan vervolgens: juist doordat wij een bescheiden werkveld kiezen als ons uitgangspunt worden wij bij het leerboek grondig geschoold. De catechismus is een leerboek en een levensboek, dat sterk betrokken is op de theologie, de kerk en ook de maatschappij van de tijd, waarin hij ontstond. En bij vervolking wordt dit leerboek nu ook voor ons urgent. Wij behoeven niet allemaal een proefschrift te schrijven. Wij hebben veeleer diepe dominees nodig, die putten met liefde uit de oude bron. Steeds meer denken wij: geen vernieuwing behoeven wij, alleen verdieping.

Dr. Verboom schrijft, dat hij in dit boek doet aan luisteroefeningen. Welnu, hij beschrijft wat hij ervoer bij het horen naar de klokketoren van de catechismus. Wij zullen wel doen wanneer wij ons naast hem zetten om de klank van dit leerboek op te vangen. Het zal blijken, dat deze belijdenis allerminst antiek is. De catechismus is geen monument of gedenkteken uit het verleden. Het reikt de wapens aan voor de tegenwoordige tijd. Zulk een boek als dat van deze auteur vraagt nauwkeurige lezing.

Het zou niet moeilijk vallen bij een boek als dit enige wensen ten gehore te brengen. Je zou dan willen dat deze of die keuze anders was gemaakt... maar wij gaan zwijgen. De bestaande keuze is volkómen verantwoord. Een boek als dit wil bestudeerd worden. Evenzo als men naar een beiaardbespeling luistert. Van daarboven parelen de klanken naar beneden. Maar ik luister het beste in een besloten hofje naar het spel van de musicus. In de stilte. Wonderlijk word ik getroost door de muziek van het carillon. Ik word opgeheven in een wonderschone wereld. Ik luister verrukt.

Maar als de muziek uit is, moet ik de volle wereld weer in... Maar het lied van de beiaard zingt nog na in mijn ziel. Wij danken de auteur voor zijn werk en wensen het vele lezers toe.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen