Gedenkt de gevangenen...

Als u uw krant opslaat bij de rubriek 'kerknieuws' moet het u opgevallen zijn, dat er in de paar laatste jaren regelmatig melding gemaakt wordt van de benoeming van geestelijke verzorgers (fulltime of in deeltijd) bij de Inrichtingen van Justitie. Hun aantal is momenteel al gestegen tot boven de zestig. Dit hoge aantal, meer dan het dubbele van een twintig jaar geleden hangt samen met de snelle toename van het aantal penitentiaire inrichtingen.

De benoeming van de protestants geestelijk verzorgers geschiedt door het Ministerie van Justitie (afdeling gevangeniswezen) op voordracht van de Interkerkelijke Commissie voor de geestelijke verzorging in de Inrichtingen van Justitie. Hoofdpredikant is dr. M. B. Blom.

De eerste en eigenlijke opdracht van de geestelijke verzorgers ligt binnen de muren van de inrichting van Justitie, dat wil zeggen de opvang en begeleiding van de gedetineerde gedurende hun verblijf in de gevangenis.

Opvallend is hierbij dat er betrekkelijk weinig geestelijke verzorgers van reformatorische huize in de inrichtingen van Justitie werkzaam zijn. Hoe dit zo komt is niet zonder meer te beantwoorden: naar mijn mening is wel een van de hoofdzaken het tekort aan oprechte belangstelling bij de gereformeerde gezindte - onder voorgangers en gemeenteleden - voor het lot van hen die door allerlei oorzaken met Justitie in aanraking zijn gekomen. Talloos veel heb ik in de jaren dat ik gevangenispredikant was gesproken op avonden van vrouwenverenigingen, bijna altijd voor een belangstellend en dankbaar gehoor. Maar daar bleef het als regel bij!

Bundeling

Een samenbundeling van krachten vanuit de Gereformeerde Bond en de kleine kerken van gereformeerd beginsel om bij de daartoe aangewezen instanties aan te dringen op het beroepen en benoemen van predikanten van positief-orhtodoxe instelling is er nooit echt geweest. Ook bij onze predikanten is er de jaren door weinig oprecht verlangen geweest hun krachten in dienst van de gevangen medemens te stellen. Mensen aantrekken voor de zending was jarenlang al heel moeilijk, voor een plaats als legerpredikant ging het iets makkelijker, maar om geestelijk verzorger in de gevangenis te worden ambieerde men niet! En toch heeft Gods Woord niets aan kracht ingeboet, 't Woord uit de Hebreeënbrief: 'Gedenkt de gevangenen alsof gij mede met hen gevangen waart' staat nog recht overeind. Natuurlijk weet ik net zo goed als u, dat de schrijver van de Hebreeënbrief allereerst de gevangenen om des geloofswille op het oog had, maar mede op grond van vele andere bijbelwoorden wordt er op ons een beroep gedaan het werk onder de gevangenen, waaronder er Goddank ook gevonden worden die gees­ telijk in de knoop zitten, niet te veronachtzamen.

Daarnaast is er een andere historische ontwikkeling die ik altijd heb betreurd, namelijk het ziele gaan van de Protestants Christelijke Reclasseringsvereniging (PCRV). De oprichting van deze vereniging vond plaats in 1928. Doel was onder andere het protestants-christelijk volksdeel te activeren aan het reclasseringswerk deel te nemen. Het feitelijke reclasseringswerk werd aanvankelijk uitgevoerd door vrijwilligers. Later ook door beroepskrachten. Op 1 juli 1976 werd de PCRV ontbonden, dit na een fusie met andere reclasseringsorganisaties, waaronder de Katholieke Reclasseringsvereniging. Thans is er één, algemene 100% gesubsidieerde reclasseringsinstelling, de Stichting Reclassering Nederland. Over ontzuiling gesproken.

Samenvattend kan dus gesteld worden dat de reformatorische kerken in gebreke blijven wat betreft betrokkenheid bij de hulpverlening aan gedetineerden en hun gezinnen. Of om het kerkelijk te zeggen: zowel verkondigend als diaconaal beantwoordt de kerk niet aan haar roeping.

Prison Fellowsliip

In dit vacuüm verdienen de initiatieven als die momenteel door Prison Fellowship Nederland worden ontwikkeld de nodige aandacht. Vanuit een hartelijke, christelijke bewogenheid stelt Prison Fellowship zich ten doel betrokken te zijn bij de noden van gedetineerden, ex-gedetineerden en hun gezinnen.

De wortels van Prison Fellowship liggen in een buitengewoon roerige periode van de geschiedenis van de Verenigde Staten. Door het beruchte 'Watergateschandaal' (1973) werd de republikeinse president Nixon tot aftreden gedwongen. Zijn rechterhand en adviseur Charles Colson werd door zijn betrokkenheid hierbij veroordeeld tot een gevangenisstraf. Van dichtbij zag hij hoe groot de sociale en geestelijke nood was onder de gedetineerden. Het dreef hem ertoe om, eenmaal weer op vrije voeten, zijn leven te wijden aan het mobiliseren van christenen voor hulp aan (ex-)gevangenen en hun gezinnen.

Momenteel is Prison Fellowship in 77 landen actief. Voor zijn baanbrekend werk onder (ex-)gevangenen en hun gezinnen ontving hij in 1993 de prestigieuze Templeton-prijs waaraan een bedrag van $ 1.000.000 verbonden was. De uitreiking vond plaats tijdens het Tweede Wereldparlement van Religies. Voor een gehoor van vrijwel uitsluitend bewust niet-christenen gaf Colson op een indrukwekkende wijze getuigenis van wat hem dreef: Ik spreek als iemand die totaal veranderd is door Jezus Christus, de levende God. Hij is de Weg, de Waarheid en het Leven. Hij woont nu twintig jaar in mij. Zijn aanwezigheid is de enige verklaring voor wat er in mijn werk lof verdient, de enige reden waarom ik nu deze prijs in ontvangst mag nemen'.

Sinds 1993 is Prison Fellowship ook in Nederland vertegenwoordigd. Opgenomen in het wereldwijde netwerk van Prison Fellowship International (PFI) is Prison Fellowship Nederland (PFN) geheel zelfstandig. Vooral inzake het concretiseren van de doelstelling levert deze autonomie grote voordelen op. Zo legt PFN zich er niet op toe te evangeliseren. In Nederland is - dit in tegenstelling tot bijvoorbeeld de landen in Afrika - het Justitiepastoraat immers bijzonder goed georganiseerd. Elke justitiële inrichting in ons land heeft een eigen team van geestelijk verzorgers. Middels de officiële instanties kan iedere denominatie hierin vertegenwoordigd zijn, van remonstrans tot pinksterkringen. Dit is een werkelijk unieke situatie. Ook dichtbij is dat al geheel anders. In België bijvoorbeeld wordt de geestelijk hulp aan gedetineerden verleend door pastores die tevens aan een gemeente of parochie verbonden zijn. Pastoraat om de hoek dus.

Het is van het allergrootste belang dankbaar en zuinig te zijn op de mogelijkheden die er zijn om vanuit de kerken zich eerst en vooral volledig te kunnen wijden aan het verkondigen van het heil in Christus voor vaak triest ontspoorde mensen. Triest omdat er ~ in tegenstelling tot wat kennelijk vaak wordt gedacht - slechts zeer, zeer weinigen zijn die bewust kiezen voor een 'criminele carrière'. Triest is het ook dat vanuit de gereformeerde gezindte de participatiegraad buitengewoon laag is. Veel hoger dan 5% zal dat niet zijn.

Prison Fellowship betreurt deze status quo. Toch wil ze nadrukkelijk niet plaatsvervangend trachtend alsnog typisch gereformeerd pastoraat te plegen. Wel is dit artikel mede bedoeld een lans te breken voor gereformeerd pastoraat óók in de inrichtingen van justitie.

Diaconaal

Wat rekent Prison Fellowship dan wel tot haar terrein? Eerst en vooral het aanmoedigen, inspireren en ondersteunen van de kerk in het diaconaal omzien naar gedetineerden, ex-gedetineerden en hun gezinnen. Haar Heere, Jezus Christus, Zelf heeft immers op het belang hiervan gewezen in Mattheüs 25. Gedetineerden dienen is Christus dienen. Daarnaast heeft de kerk de eeuwen door gestalte gegeven aan deze oproep om omgezien en aangemoedigd om te zien naar gedetineerden. De kerk is immers missionair. Bovendien worden contacten met de 'buitenwereld' door gedetineerden zeer gewaardeerd.

Voorlichting is hierbij van groot belang. Voorlichting over de achtergronden van crimineel gedrag, over de wijdse problematiek en gevolgen van het gedetineerd zijn voor gedetineerden, echtgenoten en kinderen. Of over de problemen (werk, huisvesting) die gedetineerden ervaren als ze weer terugkeren in de vrije samenleving. Maar al te vaak blijkt dat men zich daar niet of niet voldoende van bewust is. Prison Fellowship is er veel aan gelegen dat juist binnen de christelijke gemeente een beeldvorming ontstaat die recht doet aan de werkelijkheid. Een werkelijkheid die oproept tot barmhartigheid.

Juridisch

Naast een sociaal-diaconale doelstelling ontwikkelt Prison Fellowship activiteiten die meer liggen op het terrein van het juridische. Het zou in dit kader te ver voeren hier uitgebreid op in te gaan. Ik wil daarom volstaan met het trekken van een paar hoofdlijnen. Ons strafrechtssysteem is onpersoonlijk. Belangrijke indicatoren in de strafrechtspleging zijn abstracte grootheden als 'de rechtsorde' en het 'maatschappelijk belang'. Voorts bepaalt het Openbaar Ministerie geheel zelfstandig of het een strafbaar feit wil vervolgen. Een eventuele andere wens van het slachtoffer is niet doorslaggevend. Deze en andere karakteristieken leiden ertoe dat er voor het meest essentiële eigenlijk geen plaats is: de verzoening. Bezien vanuit de Heilige Schrift is dat niet alleen in het persoonlijke leven, maar ook in het maatschappelijk leven één van de meest belangrijke en perspectief biedende ervaring: het verzoend zijn, i.e. van dader en slachtoffer.

Oorzaken

Ik wil dit artikel graag besluiten met enkele opmerkingen over de oorzaken van criminaliteit. De wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met het onderzoek hiernaar is de criminologie. Vele theorieën zijn ontwikkeld. Het ouderlijk milieu, vrienden, economische situatie, de geboden gelegenheid enz. En het is waar, al deze factoren kunnen de neiging tot afwijkend gedrag beïnvloeden. Ga maar een halfuurtje in de supermarkt staan en kijk hoeveel respectabele klanten zich geroepen voelen de druivenoogst te keuren en de smaak van de verschillende soorten drop te testen. Prison Fellowship is de mening toegedaan dat het probleem van criminaliteit ten diepste er een is van het ontbreken van een gezonde moraal. Een moraal die wortelt in de joods-christelijke traditie en richting geeft aan hart-elijke keuzen.

Ter gelegenheid van de opening van de eerste jaarvergadering van de PCRV (1930) bracht haar eerste voorzitter - weilen prof. Dooyeweerd - het spanningsveld en de onderlinge verhouding tussen verkondiging en diaconia mijns inziens zeer treffend onder woorden.

'Reclasseering bedoelt inderdaad den delinquent weer in de geordende samenleving terug te voeren, maar niet als abstract lid van de maatschappij alleen, niet als staatsburger zonder meer, maar als een, die aan Christus kruis verzoening heeft gevonden en nu in heel zijn leven, in de eerste plaats zijn leven als staatsburger, alleen bij Christus steun zal zoeken tegen de verleiding, die hem bedreigt... Een lager doel kunnen, mogen wij ons niet stellen en wanneer men ons met een medelijdende glimlach beterschap toewenscht in de leerschool der brute realiteit, welnu wij weten, dat bittere teleurstellingen ons niet bespaard zullen blijven, wij weten, dat waarachtige bekeering niet in 's menschen hand ligt, maar wij weten ook, dat wij alleen over zulk een opvatting van onze zaak Gods' zegen kunnen afsmeeken.'

Tot slot mag ik mijn collega's predikanten vragen om in het kerkelijk gebed de gevangenen en hun gezinnen bij voortduur te gedenken.

Ds. J. Batelaan (em.) justitiepredikant, tevens adviseur van Prison Fellowship Nederland;

mr. H. Barendrecht, directeur van Prison Fellowship Nederland.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen