Uit de pers

Islam in Nederland

Islam de tweede 'kerk' van Nederland, zo stond onlangs op de omslag van Hervormd Nederland te lezen (21 september 1996). Er werd gereageerd op het voorpaginanieuws van verschillende dagbladen een week eerder waarin werd gemeld dat de islam de tweede godsdienst in Nederland wordt. Jos Teunissen merkt daarbij op: 'Een raar bericht, want de islam is allang "tweede godsdienst" van Nederland'. Berichtgeving over islam en moslims staat nog altijd bol van vooroordelen, angst en emotie, aldus Hervormd Nederland. Islam en moslims blijven geassocieerd worden met fanatisme, oppervlakkigheid, extreem conservatisme, anti-westers en anti-christelijk. Maar kun je wel zo uniform oordelen over dè islam en alles op één hoop vegen, zo wordt gevraagd. HN-Magazine in een artikel met het opschrift 'Islam kan Nederland verrijken'.

'Waarom noemt een krant als Trouw, dat toch inzicht heeft in de kerkelijke kaart van Nederland, alle afzonderlijke kerken in Nederland "godsdiensten"? Wie dat doet, moet over de islam toch ten minste melden dat die in Nederland is verdeeld in tal van zeer pluriforme organisaties. Als je-de hervormden als aparte godsdienst rekent, dan zou je dat ook met de Marokkaanse mystieke islam moeten doen. En ook met de Turkse alevieten. Bij de ene godsdienst gooi je alles op een hoop en dat noem je "de islam", en bij de andere - het christendom - maak je keurig onderscheid tussen alle kerkgenootschappen.

Gé Speelman, "aoi" aan de Rijksuniversiteit Groningen en bezig met een promotie-onderzoek naar huwelijken tussen christenen en moslims en de manier waarop de partners met elkaar in gesprek zijn over hun verschil in godsdienst, weet wel een verklaring voor deze "apartheid".

"Moslims leven in Nederland niet verspreid over de bevolking en zijn daardoor een apart segment van de bevolking. Het zijn marginale leden van onze samenleving. En dus redeneer je over hen als een groep die 'achterstand' heeft en waar dus veel problemen aan kleven. Dat ze ook iets aan onze cultuur kunnen toevoegen, dat komt niet zo gauw bij je op.

Ik zie deze manier van kijken naar moslims ook niet snel veranderen. De moslims in Nederland hebben het beredruk om enigszins gehoord te worden als volwaardige burgers. Hun stem is zeer zwak en ze worden ook niet als een gelijkwaardige bevolkingsgroep gezien." Dat heeft, zegt Speelman erbij, ook te maken met hun sociaal-economische positie en met hun "onwennigheid met de Nederlandse cultuur".

Positieve aandacht voor moslims blijft voornamelijk beperkt tot de contactgroepen in de kerken waar christenen en moslims in een "dialoog" zijn verwikkeld. Gesprekken die, aldus een deelnemer die liever niet geciteerd wil worden, zich bewegen "tussen hoop en frustratie".

Speelman: "Helaas reiken die gesprekken niet tot aan de meerderheid van het kerkvolk. En de mensen die aan de contacten deelnemen zijn vaak toch al zeer sociaal bewogen. Ze vinden dat de kerk wat meer naar de samenleving zou moeten kijken en willen dan het goede voorbeeld geven. Vervolgens ondervinden ze in hun kerken moeite om brede aandacht voor de ideeën van moslims op te wekken".'

De manier waarop wereldwijd de islam in het nieuws komt, is er mede debet aan, dat mensen met angst reageren op de toename van de invloed van deze wereldreligie.

Islam en fundamentalisme

In het tijdschrift van de Evangelische Hogeschool Bijbel & Wetenschap (21e jaargang, nr. 188, juni/juli 1996) staat een bijdrage te lezen van de hand van dr. J. Broekhuis over Het fundamentalisme binnen de islam, de bewerkte tekst van een lezing die hij eerder dit jaar hield voor de afdeling van de Gereformeerde Bond in Zwolle. Hij geeft eerst antwoord op de vraag: Wat is de islam eigenlijk?

'Islam (het woord betekent "onderwerping", salaam, d.i. vrede is daar waar de macht van Allah wordt erkend) is de oorspronkelijke religie van Adam. Iedereen wordt als moslim geboren. Deze universele godsdienst is door de laatste profeet Mohammed in ere hersteld. De islam is een springlevende, vitale godsdienst: het is in feite meer dan een religie. Islam is een manier van leven, zowel voor het individu als voor de gemeenschap. Zij geeft morele, juridische, economische, culturele en politieke richtlijnen. Het hedendaagse christendom kent een scheiding tussen politiek en geloof. In het westerse denken heeft de religie de status van folklore gekregen. De scheiding tussen moskee en staat kent de islam niet. Religie en politiek zijn de twee vleugels van de islam. "De geschiedenis van de islam leert dat Mohammed niet een kerk of gemeente wilde stichten, maar een staat" (H. Kraemer). Hij was behalve profeet, ook hoofd van de familie, koopman, militair, bestuurder, diplomaat en politicus.

De idee van de scheiding tussen kerk en staat, de slogan van mensenrechten, de Algemene Verklaring van de Rechten van de Mens - het zijn historische gebeurtenissen die zich in de westerse samenlevingen hebben afgespeeld. Maar niet in de islam! In de westerse juridische systemen stelt het parlement de wetten op en de regering voert ze uit. In het islamitische recht komt die bevoegdheid enkel toe aan Allah en niet aan een wereldlijke autoriteit: "Hij is de Waarheid en de Opperste Rechter" (Koran VI, 57). Voor de inwerkingtreding moeten daarom de wetten getoetst worden door islamitische wetsgeleerden.'

In verslagen in de pers over de voor ons aangrijpende ontwikkelingen in Afghanistan komt het woord 'sjaria' nogal eens voor. Wat wordt daar eigenlijk mee bedoeld? Dr. Broekhuis schrijft er over als hij ingaat op het fundamentalisme.

'Het fundamentalisme komt in de meeste godsdiensten voor. Het houdt in een terugkeer tot de fundamenten van een religie. Men vindt het in het jodendom, het christendom en de islam. In die betekenis is een goed aanhanger van een godsdienst een fundamentalist. Naast dit morele fundamentalisme onderscheidt men het zgn. integrisme, de politieke vertolking van het morele fundamentalisme. Men verstaat onder integristen de fundamentalisten die politiek actief zijn. De staat moet islamitisch zijn met de sjaria als de enige bron van wetgeving. Dit streven rechtvaardigt het gebruik van geweld. De sjaria is in wezen de levensstijl van de moslims. Die is gebaseerd op (1) de koran, (2) de hadieths, dat zijn de uitspraken van Mohammed, (3) de soenna, de gebruiken die in de loop der eeuwen zijn gegroeid, en tenslotte (4) de kyrra, de analogie, toegepast in kwesties waarover door het islamitisch recht nog geen uitspraak is gedaan, bv. mag je gebruik maken van luidsprekers op de minaret om de gelovigen tot gebed op te roepen? Ja, want via luidsprekers kunnen meer mensen worden opgeroepen tot gebed.'

Het islamitisch fundamentalisme, aldus dr. Broekhuis, is ontstaan aan het begin van deze eeuw. Met name als de jonge Egyptische onderwijzer Hassan al-Banna in 1928 de moslimbroederschap opricht.

'De moslimbroeders waren een beweging die hoofdzakelijk uit intellectuelen bestond en weinig invloed had op de gewone mensen. Het was een woelige periode in Egypte en het Midden-Oosten. De belangrijkste theoreticus van de moslimbroeders, Said Qoetb, verdedigde het gebruik van geweld. Het zou mogen worden aangewend tegen corrupte regimes in het algemeen en tegen dat van de linkse president Nasser in het bijzonder Maar wat was de wortel van de algehele malaise? Als oorzaak werd de eigen innerlijke zwakte aangewezen: de gelovigen waren wel erg ver verwijderd van de moslims van het eerste uur De corrupte leiders leken in het geheel niet op de eerste vier kaliefen van de 'gouden eeuw', toen de islam zich razendsnel uitbreidde over de wereld.

Al-Banna bepleitte een politiek van islamisering. Was de Profeet zelf geen politicus en lag Mohammeds politieke macht niet ten grondslag aan de kracht van de islam? Als Allah in de koran precies uiteenzet hoe de maatschappij eruit moet zien, is het dan niet logisch dat deze islamitisch geordend wordt? En dat de islam, in het bijzonder de sjaria, de enige bron van legitimiteit is van de uitvoerende macht, de rechtbanken en de scholen met de universiteiten?

De moslimbroeders van het eerste uur zagen dus de samenleving ten tijde van Mohammed en kort daarna als een ideale. Zij wilden deze herinterpreteren in de context van nu, en wel door middel van prediking. In die zin is fundamentalisme een islamitische hervormingsbeweging.'

Dr. Broekhuis noemt in een analyse een drietal kenmerkende verschijnselen van het fundamentalisme onder moslims:

'Wij zien in onze tijd een aantal processen dat op elkaar inwerkt en waarvan wij als eerste noemen:

1. De islamisering van de samenleving. Wij kunnen verwijzen naar waarneembare veranderingen, die de samenleving een meer islamitisch karakter geven. Hieronder vallen bijv. de bouw van moskeeën, de belemmering van de bouw of herbouw van kerken, de groei van het aantal islamitische radio-en televisieprogramma's, de manier van kleden, speciale islamitische universiteiten (o.a. de Al-Azhar Universiteit in Cairo). Juist in landen waar wereldse nationalistische regimes hun stempel op de samenleving hebben gedrukt (Turkije, Tunesië, Algerije en Egypte) is het islamiseringsproces duidelijk te zien. Soms gaat de islamisering gepaard met grote sociale druk of simpelweg geweld: het in brand steken van mondaine kapsalons, videoshops, drankwinkels of het lastigvallen van vrouwen die zich niet islamitisch kleden (vooral het dragen van de hoofddoek is natuurlijk een plicht). Er zit een stuk verzet in tegen het decadente Westen, al zijn de producten van het Westen (cola, hamburgers, auto's) wel geliefd.

2. De islamisering van het staatsbestel. Dat slaat op de regeringsmaatregelen die het islamitisch karakter van de samenleving moeten benadrukken. Het tendeert naar het herstel van het klassieke islamitische rechtssysteem voor niet-moslimgemeenschappen in een islamitische theocratie. Volgens de overlevering moeten joden en christenen zich in zo'n maatschappij onthouden van alles wat moslims zou kunnen ergeren. In het algemeen wordt van hen een houding van respect en onderdanigheid tegenover de moslims verlangd. Als voorbeeld noem ik het jaarlijks betalen van een hoofdelijke belasting door iedere volwassen man, het verbod van het luiden van kerkklokken, de toren van de kerk moet lager zijn dan de minaret van de moskee, men mag geen beledigende uitspraken doen over de Profeet, of een moslim trachten te bekeren.

3. De politisering van de islam. Daaronder verstaan we dat de islamitische wet (sjaria) wordt gehanteerd als uitgangspunt voor een economisch en ethisch concept van en voor de samenleving. De sjaria is de enige bron van wetgeving geworden. Hij wordt letterlijk toegepast in Saoedi-Arabië, Pakistan, Iran en in mindere mate in Koeweit en andere golfstaten. Het speelt in Algerije, waar het volk elk geloof in de bestaande politieke partijen heeft verloren. In zo'n crisissituatie is men ten einde raad. En wie ten einde raad is, gelooft in alles. De integristische partijen weten deze situatie handig uit te buiten.'

Tenslotte komt de vraag aan de orde in hoeverre het fundamentalisme binnen de islam gevaarlijk is. Gevaarlijk in politieke en in godsdienstige zin.

'Moslims zeggen ons dat de Bijbel, die christenen hebben, niet (meer) betrouwbaar is. De koran, als laatste openbaring, is het enige feilloze boek van openbaring dat nog beschikbaar is.

De meest centrale geloofsbelijdenis van de christenen, de godheid van Jezus, Zijn kruislijden en opstanding, worden in de koran afgewezen. De koran richt zich tot joden en christenen met de oproep zich te bekeren tot de islam. Een dialoog kan daarom moeilijk in alle openheid gevoerd worden: met uitzondering van het Afrikaanse staatje Gambia komt ze alleen daar voor, waar moslims in de minderheid zijn. En dan worden deze gesprekken nog gevoerd door "vertegenwoordigers", die meer humanist dan moslim of christen zijn.

De conclusie die we uit deze gegevens trekken is: de islam denkt de algemene religie te zijn. Als wij dat goed tot ons laten doordringen, verstaan we dat het fundamentalisme - religieus bezien - een aanval is op hen, die in Christus als Verzoener geloven. Anderzijds moeten we vasthouden dat de religieuze boodschap van de islam door de integristen wordt misbruikt om geweld te rechtvaardigen. In naam van Allah komt men tot terreurdaden. Djihad (inspanning, heilige oorlog) is voor hen de zesde zuil van de islam. Een onbuigzame, vijandige houding wordt aangenomen tegen het decadente Westen. Met losse fragmenten uit de koran wakkert men de strijd aan tegen nationale staten en internationale gemeenschappen. Artikel 11 van het Handvest van Harnas (Hamas betekent "gloed", "ijver") zegt: "Er is geen oplossing voor het Palestijnse probleem, behalve die van de djihad". Wat is de reden? "Het land Palestina is alle eeuwen door islamitisch gebied geweest, waarover dus geen concessies mogen worden gedaan". Zou dit niet bedreigend zijn? Kortom, een godsdienst mag trouw blijven aan haar eigen oorsprong. Wanneer echter de godsdienst misbruikt wordt tot een politiek wapen, verwordt hij tot een bedreiging.

Er staat dus heel wat op het spel. Paulus schrijft dat de Gekruisigde Christus de joden een ergernis is en de Grieken een dwaasheid. Soms denk ik wel eens: dat leeft ook in mijn hart, dat weigeren om te luisteren naar de stem van de goede Herder, Die voor ons werd de Gekruisigde Christus. Ja, de islam is "de godsdienst van de natuurlijke mens" (H. Kraemer). Wie zich onder dit aspect bezint op de kern van de islam en van het Evangelie, mag de moslim soera 2, 256 onder ogen houden: "In religie bestaat geen dwang". Op dit terrein zijn, helaas, christendom en islam in de loop der geschiedenis bezweken, om de kracht van het geloof te misbruiken. Men denke maar aan de kruistochten.'

Het christelijk geloof kent vanouds ook een exclusief standpunt inclusief een daarmee gepaard gaande visie op andere religies: Jezus Christus is de enige weg tot behoud. Ik weet dat velen onder de christenen dit exclusieve standpunt hebben verlaten. Volgens hen zijn er vele wegen tot God. Je moet dan wel de kern van het Evangelie inslikken waar staat: Er is onder de hemel geen andere Naam gegeven waardoor wij behouden worden. Een multireligieuze samenleving als de onze zet deze overtuiging wel onder druk. Bezinning op het wezen van de islam is daarom nuttig. Daarom meenden we deze heldere bezinning te moeten doorgeven nu de islam in ons land de tweede 'kerk' geworden is.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen