Torenspitsen-Gemeenteflitsen

STAVENISSE

Het dorp Stavenisse ligt op de uiterste westpunt van het (voormalige) eiland Tholen. De hervormde gemeente is klein; momenteel telt de gemeente zo'n 650 leden (geboorteleden, doopleden en belijdende leden). Dit aantal is veel groter geweest, zelfs zo'n 40 a 50 jaar geleden nog boven de duizend. Met name het vertrek van velen naar elders in verband met werkgelegenheid is hier de oorzaak van.

In 1910/11 kwam de kerk in zijn huidige vorm tot stand. Het oude dorpskerkje kwam in 1623 gereed, werd in 1664 vergroot, in 1879 verbeterd en uiteindelijk in 1910 gesloopt. De oude (scheve) toren is blijven staan. Het kerkgebouw is geschonken door een toenmalige ambachtsheerlijke familie. Op woensdag 12 juli 1911 werd de nieuwe kerk in gebruik genomen in een dienst die werd geleid door ds. A. H. C. Kamsteeg. De tekst van de preek was 1 Koningen 8 : 29a: Dat Uw ogen open zijn, nacht en dag, over dit huis'. Dit is ook te lezen op één van de twee marmeren muurplaten in de kerk. Het interieur van de kerk is bijzonder fraai: een roodbruine houten kapconstructie en ramen met gekleurd glas. De eikenhouten preekstoel, de dooptuin met lezenaar en kostersbank zijn evenals de meeste kerkbanken afkomstig uit de oude kerk.

Aan de noordwestzijde staat een heerlijkheidsbank. Deze bank is op kosten van de 'kerkenkas' aangeboden aan de ambachtsheren na het gereedkomen van het geschonken kerkgebouw. Aan de zuidwestzijde staat de kerkvoogdenbank. Van de koperen kronen is er één oud, de twee andere zijn stijlgetrouw nagemaakt. Behalve de al genoemde marmeren muurplaten hangen er aan de muur nog twee oude tekst en psalmborden (met daarop enkele uitgeschreven teksten uit Gods Woord).

Achter de kansel, in een aangebouwde kapel - overblijfsel van de vorige kerk en aan de buitenzijde aangepast aan de huidige kerk - bevindt zich een kostbare marmeren graftombe, vervaardigd door de bekende beeldhouwer Rombout Verhulst. Deze beeldhouwer, die leefde van 1624 tot 1698, is ook de maker van de grafmonumenten voor Tromp, De Ruyter en Van Galen. Verhulst behoorde tot de belangrijkste beeldhouwers uit de Nederlandse baroktijd. De in wit marmer uitgevoerde graftombe is opgericht voor Jeronimus van Tuyll van Serooskerken (overleden in 1669). Deze edelman, die veel betekend heeft voor Stavenisse, woonde op zijn slot in het Bos (hiervan zijn nog slechts enkele restanten over). Hij werd begraven in de kelder van de grafkapel. Op de graftombe ziet men het levensgrote beeld van Jeronimus, uitgestrekt in ridderkledij. Twee kinderfiguren (putto's) aan hoofd-en voeteneinde dragen helm en ridderhandschoenen. De tombe alsook de achtergrond is versierd met symbolen van de vergankelijkheid van het leven en de dood, zoals de gevleugelde zandloper, verwelkte bloemen, korenaren en de zeis des doods.

Dan nog enige informatie over het kerkorgel. Vóór het jaar 1900 beschikte de kerk niet over een orgel. De voorzanger leidde in het verleden de gemeentezang. Het orgel is door A. S. J. Dekker te Goes gebouwd. In die tijd was er van het ambachtelijk orgelbouwen niet veel meer overgebleven. In 1937 besloot de kerkvoogdij dat het orgel gerestaureerd en uitgebreid moest worden. In het voorjaar van 1938 werd het door de firma Spiering uit Dordrecht herstelde en vergrote orgel in gebruik genomen.

Kort daarop vertoonde het orgel al weer gebreken. De benodigde materialen waren in de dertiger jaren schaars en ook te duur geworden. Menige kerkvoogdij kon dit niet bekostigen. Zo komt het dan ook voor dat sommige registers (pijpen) gedeeltelijk van zink gemaakt zijn; dat was goedkoper. Het orgel is een zogenaamd rein-pneumatisch instrument. Het telt 17 stemmen, verdeeld over 2 manualen en pedaal.

Op 1 februari 1953 is ook onze gemeente zwaar getroffen door de watersnoodramp, die alleen al 153 Stavenissenaars het leven kostte (toen zo'n 9 procent van de bevolking). Dat heeft diepe wonden geslagen; sommigen verloren vele naaste familieleden. Op Stavenisse spreekt men over de ramp. Als men elders in het land het heeft over vóór en na de oorlog, dan hoor je hier over vóór en na de ramp.

In de rampnacht bereikte het zeewater een hoogte van 3, 20 meter. Tengevolge van de opwaartse druk van het water dreven kerkbanken door de kerkruimte en andere bankenblokken werden tot grote hoogte opgestuwd. De kerk liep veel waterschade op. Er is een foto van een kerkbankbijbel, hangend in een van de kronen. Tijdens de herstelwerkzaamheden werden de kerkdiensten tijdelijk in de voormalige kleuterschool aan de Voorstraat gehouden. Onze toenmalige vorstin - koningin Juliana - bracht kort na de ramp een bezoek aan Stavenisse, waarbij zij ook werd voorgesteld aan ds. en mevr. Enkelaar. Dit vond plaats naast de ingang van de kerk, waarbij de vorstin daarna ook nog even in het kerkgebouw is geweest.

Precies 40 jaar na de ramp, namelijk op 1 februari 1993, is er in Zuidwest Nederland veel aandacht geschonken aan deze ingrijpende gebeurtenis uit het verleden. Op 31 januari 1993 was er in onze kerk een herdenkingsdienst. In deze dienst was oud-Stavenissenaar ds. L. Quist (thans werkzaam te Spijk bij Gorinchem) de voorganger. De tekst van zijn preek was: De stem des HEEREN is op de wateren' (Psalm 29 : 3a).

In deze gemeenteflitsen mogen we niet onvermeld laten dat er in het najaar van 1994 een riante pastorie is gereed gekomen. De nieuwe pastorie staat op de plaats van de oude (gebouwd in 1870). De pastorie staat midden op het dorp, vlakbij de kerk.

De laatste jaren zijn er zorgen met betrekking tot de aanhoudende vacatures in de kerkenraad. We willen dat niet onvermeld laten. Ons aanhoudend gebed zij dat de Heere in ons midden mannen zal geven, die door Gods bekwaammakende genade mogen dienen in het ambt van ouderling of diaken.

Dankzij Gods trouw en goedheid wordt zondag aan zondag het Woord Gods verkondigd. Verder mag het Evangelie doorgegeven worden op de catechisaties, de zondagsschool en de verenigingen. Het zijn de veel voorkomende activiteiten. Verbinde de Heere Zijn rijke zegen aan dit werk opdat het zal zijn tot eer van Zijn Naam en tot uitbreiding van Zijn heerlijk Koninkrijk! (Met dank aan dhr. P. I. Priem, organist en ambtsdrager in onze gemeente, van wie het overgrote deel van bovenstaande gegevens afkomstig is.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen