Torenspitsen-gemeenteflitsen

WIJK BIJ DUURSTEDE

Van welke kant men Wijk bij Duurstede ook benadert, de Grote of Johannes de Doperkerk aan de Markt met zijn niet afgebouwde kolos van een toren moet wel opvallen.

De kerk in zijn huidige vorm dateert uit 1572. Maar al veel eerder was er op dezelfde plaats een kerk gebouwd. Een tufstenen eenbeukige kmiskerk uit ongeveer 1350 werd in de eerste helft van de 15e eeuw vergroot, doordat door de instelling van een College van Kanunniken de kerk werd verheven tot kapittelkerk.

Van zeer grote invloed is geweest dat bisschop David van Bourgondië, de bisschop uit Utrecht, wegens ernstige meningsverschillen zich ging vestigen op het kasteel te Wijk bij Duurstede.

De verschillen met de gelovigen gingen zo ver, dat de bisschop (1456-1496) er zeker van was, dat een terugkeer naar Utrecht zeker voor onmogelijk moest worden gehouden. In zijn antipathie tegen alles wat met Utrecht had te maken, wenste hij in zijn nieuwe residentie een kerk te hebben, die de Utrechtse Domkerk in ieder geval moest evenaren en eigenlijk moest overtreffen.

In 1486 gaf David opdracht tot de bouw van de tegenwoordige toren. Slechts de eerste omgang kon worden gerealiseerd; een schilderij in de kerk toont hoe de bisschop zich de toren uiteindelijk had voorgesteld.

Zijn zoon en opvolger Philips van Bourgondië, die bisschop in Wijk was van 1517 tot 1524, liet het middenschip verhogen, een dwarsschip met koor en zijkapellen bouwen en door al die activiteiten de kerk veranderen van een hallenkerk tot een basiliek.

In 1579 brandde het koor af. Dit koor werd nooit herbouwd. Men sloot het kolossale gat af met een muur, omdat de parochie in 1581 overging tot de hervorming en dus de koorruimte geen liturgische functie meer hoefde te vervullen.

Op die oostwand is in 1593 een uniek 10-gebodenbord geschilderd. Waarschijnlijk is dit bord al vrij snel overgekalkt; bij de restauratie uit 1976 zijn deze 1 O-geboden perfect onder een kalklaag vandaan gekomen.

In het begin van de vorige eeuw heeft men bij een verbouwing helaas de zadeldaken op de zijbeuken van de kerk vervangen door een lessenaarsdak; daardoor moesten de hoge ramen in het middenschip worden dichtgemetseld en verloor de kerk eigenlijk zijn kathedrale uitstraling.

Orgel

In het kerkgebouw bevinden zich veel waardevolle voorwerpen, waaronder een hoofdorgel, dat geplaatst is op een gotisch orgelbalkon; het zwaluwnest genoemd. De kas van het orgel stamt uit de Renaissance en bevat prachtig beeldhouwwerk, dat de (on)deugden voorstelt. Het instrument zelf is gemaakt in het begin van de 17e eeuw door de orgelmaker Albert Kiespenning. Veel van het oude pijpwerk bevindt zich nog in het orgel.

In de 18e eeuw besefte de vroedschap van Wijk wel degelijk, dat zij van doen had met een orgel van grote klasse (het orgel was gelukkig sinds de Reformatie stadseigendom; anders was het wellicht nu verdwenen!) want er werd opdracht gegeven aan Matthijs Verhofstad om het orgel te restaureren, uit te breiden en geschikt te maken om de gemeentezang op te kunnen begeleiden.

Na allerlei verbouwingen en uitbreidingen is het instrument in 1980 gerestaureerd naar de 18e eeuwse situatie. Wijk bij Duurstede bezit hiermee een uniek Hollands orgel.

Gemeente

In 1581 werd de Grote Kerk in gebruik genomen voor de protestantse eredienst. De eerste Wijkse predikant, Thomas Spranckhuysen, was tevens de laatste roomse priester van de Grote Kerk. Al vrij snel werd er een kerkenraad ingesteld, die in 1606 al bestond uit 6 ouderlingen en 2 diakenen. De gemeente groeide snel, want in 1611 wordt een tweede predikantsplaats ingesteld.

De strijd tussen Remonstranten en Contraremonstranten ging ook Wijk niet voorbij, want de Remonstrant ds. Bosschius werd afgezet en moest met zijn volgelingen een eigen plek zoeken in het Kloosterstraatje om te kerken.

In het begin van 1970 werd in Wijk een 'Samen op Weg' proces begonnen tussen de Hervormde Gemeente en de Gereformeerde Kerk van Wijk bij Duurstede. Naast de hervormde predikant Van 't Kruis werd de gereformeerde ds. Stroes beroepen.

Bij een conflict in 1981 is de hervormde gemeente opgesplitst in een Gewone en een Buitengewone wijkgemeente. De Buitengewone wijkgemeente heeft het SoW-proces voortgezet, terwijl de Gewone Wijkgemeente als zelfstandige hervormde wijkgemeente functioneert. Momenteel heeft Wijk bij Duurstede een hervormde predikant, nl. ds. P. Nagel en een gereformeerd predikantenpaar

De christelijke gemeente van Wijk bij Duurstede kan in aanbidding, lofprijzing en dankzegging iedere week bij elkaar komen in een prachtig kerkgebouw met een rijke historie.

Wim Breunesse, organist Grote Kerk te Wijk bij Duurstede

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen