Boekbespreking

Owen Chadwick, Verbeeld geloof, uitgave Callenbach, Baarn, 304 pag., ƒ 69, 90.

Voor ons ligt een echt schitterend boek, waarvan wat de inhoud betreft de afbeeldingen en de tekst om de voorrang strijden. In de titel is verwoord, dat het beeldmateriaal alle aandacht krijgt. Afbeeldingen in kleur van schilderstukken en ander beeldmateriaal domineren dit boek.

Maar daaromheen is 'een geschiedenis van het christendom' geschreven. De tekst ervan is uit het Engels vertaald. Deze is van de hand van prof. Owen Chadwick Regius, die van 1968 tot 1983 professor moderne geschiedenis in Cambridge was. Elke geschiedschrijving is geselecteerd. In dit geval richt het verhaal zich voor een belangrijk deel op het beeldend materiaal. Het is vooral cultuurgeschiedenis, met aandacht voor het christendom als wezenlijk component daarvan. Op de omslag van het boek is een afbeelding van de bekering van Paulus te zien. De auteur zegt: 'Het licht op de weg naar Damascus, zoals op de voorkant van dit boek, steeg uit boven de geschiedenis en de tijd; het kwam van de eeuwigheid. Maar de mensheid welke het bescheen, veranderde steeds en was toch geworteld in het verleiden'.

Het boek begint met het ontstaan van het christendom uit het jodendom. Verder wordt beschreven hoe het christelijk geloof in Europa, Noorden Zuid-Amerika, Afrika en het Verre Oosten verspreiding vond. Het gaat dan ook om de verhouding van kerk en staat in allerlei landen, over het monnikenwezen, de martelaars, de heiligverklaringen. Een apart hoofdstuk is gewijd aan het Oost-Romeinse Rijk. Na een prachtig hoofdstuk over de Westerse samenleving in de Middeleeuwen, volgt dan een hoofdstuk 'De Nieuwe Wereld en de Hervorming'. Daarin krijgen allereerst de ontdekkingsreizen van Vasco da Gama en Columbus aandacht, maar vervolgens komt de Reformatie aan de orde. Dan treden Erasmus, Luther en Calvijn voor het voetlicht, alsook het concilie van Trente. Het beeldmateriaal is dan sober, merendeels zwart/wit, hoewel ook de prachtige triptiek van Lucas Cranachs Laatse Avondmaal niet ontbreekt. Frappant is de aandacht voor John Bunyan in dit hoofdstuk, vanwege diens Pilgrims Progress waarmee hij een verder strekkende invloed had dan alleen 'tot degenen die zichzelf volgelingen van Calvijn noemden'. Het hoofdstuk over de hervorming sluit overigens af met een paragraaf, getiteld 'Veranderingen in christelijke ideeën'. Als voorbeelden worden genoemd het zicht op de antichrist, de hel en Christus' nederdaling ter helle, pas in 359 door een concilie in Sirmium aan het Credo toegevoegd. De auteur volstaat met een mededeling van feiten.

Het boek loopt uit op 'De moderne tijd', met aandacht voor het "einde" van de slavernij', het socialisme, het nationaal socialisme, het oorlogsvraagstuk, zending in China en India, de bevrijding(stheologie) in Latijns Amerika en ontwikkelingen in Afrika. Bij het nationaal socialisme wordt o.a. aandacht gegeven aan de irrationele achtergrond van het antisemitisme en aan de moedige houding van Dietrich Bonhoeffer.

We kunnen slechts volstaan met dit imposante boek hier aan te duiden. Het is een boek, dat er qua vormgeving en inhoud zijn mag. Men komt onder de indruk van het uitbeeldend vermogen van allerlei kunstenaars in de loop der geschiedenis. En dan is nog slechts een fractie voor het voetlicht gehaald. Maar de auteur slaagt er verder in op aansprekende wijze duidelijk te maken hoe het christelijk geloof is ingegaan op de onderscheiden culturen in het verleden en daarbij een eigen verbeeldend vermogen schiep. Een prachtig boek!

J. van der Graaf

Sytze de Vries, Liefde op het lijf geschreven, Een wandeling door het Hooglied, Uitgeverij Meinema, Zoetermeer, 1995, 151 blz., ƒ 28, 50.

Uit het woord vooraf, voorzien van het opschrift 'Voorspel', wordt al duidelijk wat de schrijver ons met dit boekje wil zeggen. Geloven doe je niet alleen met hart en ziel maar ook met je lijf en leden. Want de liefde van God neemt gestalte aan in de v/eeswording van het Woord. Wij belijden de lichamelijke opstanding. Het perspectief van een nieuwe schepping onderstreept de betekenis van het aardse leven. Ons lichaam is onze enige bestaanswijze (7). Ook vrouwelijke theologen zijn zich steeds meer voor het Hooglied gaan interesseren. Het is mede aan gesprekken met hen dat de schrijver tot de ontdekking gekomen is, dat dit bijbelboek hoofdzakelijk vanuit de optiek van een vrouw geschreven is, misschien wel door een vrouw (8, 31). Men zou er zelfs een vorm van cultuurkritiek in kunnen zien. Te respecteren is de openheid waarmee de schrijver zijn wijze van omgaan met het Hooglied typeert: 'Nu is het Hooglied een uitermate 'heteroseksueel' geschrift. En ik ben dan wel een man, maar een homoseksuele man. Bij het lezen en bestuderen van teksten die lichamelijkheid en erotiek bezingen, blijft dat niet buiten schot' (9). Eerder verschenen van zijn hand Op liefde gebouwd (1995, tweede druk) en Jij bent om van te houden. Over liefde, lichamelijkheid en relaties (1994).

Door de typografische vormgeving van de eigen vertaling wordt de rolverdeling tussen vrouw en man zichtbaar gemaakt. Dat geeft - voor zover mogelijk - een helder overzicht van de tekst (11-26). Er bestaat immers nog veel verschil van mening over 'wie wat zegt' (33).

In de inleidende hoofdstukken wordt aandacht gevraagd voor een aantal aspecten van het Hooglied (27-73). Het is een visueel gedicht. De gebruikte beelden komen echter uit een andere cultuur Zij roepen bij ons niet onmiddellijk dezelfde gevoelens op als bij de mensen toen. Bijvoorbeeld de vergelijking van het golvend haar van de vrouw met een kudde zwarte geiten die springend en dartelend afdalen van een berghelling in Gilead (30).

De schrijver verwerpt de allegorische uitleg van het Hooglied. De vrouwenfiguur is geen bruid maar omdat ze er zo knap uitziet, wordt van haar gezegd: 'Je lijkt wel de bruid!' (36). In het voetspoor van Bonhoeffer ziet hij de aardse liefde als contrapunt van de liefde van God (50-54).

In de toelichting bij de tekst worden de hierboven aangegeven hoofdlijnen verder uitgewerkt (55-142). De vrouw neemt het initiatief: 'Kuste hij mij maar met de kussen van zijn mond!'. Belangrijk daarbij zijn smaak en geur (57).

Het slothoofdstuk opent met vragen waarop een bevredigend antwoord uitblijft: Wat heb je aan het Hooglied wanneer je oud geworden bent of wanneer je alleen door het leven moet gaan (143). Dat zou anders zijn geweest wanneer de schrijver de verhouding tussen Salomo en Sulammith betrokken had op de verhouding tussen God en Israël en - in het verlengde daarvan - op Christus en Zijn bruidskerk. Met zijn uitspraak dat het Hooglied een 'messiaanse allure' heeft bedoelt hij iets wezenlijk anders. Het geeft aan hoe het 'van den beginne geweest' is en 'hoe het dus van Godswege ons als blijvende toekomst is toegezegd (145). 'In den beginne' gaat het trouwens expliciet om de instelling van het huwelijk als een relatie tussen man en vrouw.

H. J. de Bie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen