Een belangrijke beslissing

Onlangs besliste de Generale Commissie voor de behandeling van bezwaren en geschillen op een zevental beroepschriften van de hervormde Marewijkgemeente te Leiden. De betekenis van deze beslissing is zodanig, dat er in dit blad plaats voor wordt ingeruimd. Dr. D. de Vos, ouderling van de Marewijkgemeente, licht in bijgaand artikel een en ander toe.

De Marewijkgemeente

De Marewijkgemeente, een combinatie van de Koningswijk van Gereformeerde Bondssignatuur en de Molenwijk met Kohlbrugge/confessioneel karakter, is de enige hervormde wijkgemeente van het orthodoxe, breed-gereformeerde type in Leiden en ook de enige hervormde wijkgemeente die niet aan SoW deelneemt. De Marewijkgemeente begeert prediking naar Schrift en belijdenis. Herder en leraar is ds. G. F. Smaling, terwijl de kerkenraad uit 26 broeders bestaat. Het aantal wijkactiviteiten bedraagt ongeveer 50. Met dankbaarheid mag worden vermeld, dat vanwege de IZB br. W. R. Hendriks als evangelist werkzaam is in Leiden met als thuisbasis de Marewijkgemeente. Deze wil dus een gewone hervormde wijkgemeente zijn met een categoriaal plus.

De voorgeschiedenis van het conflict

De kerkelijke achteruitgang, bijvoorbeeld van het aantal hervormde predikanten van de vroegere 9 tot de huidige 5, en het SoW-proces waren voor de Centrale Kerkenraad (CK) van de hervormde gemeente en de Kerkenraad Algemene Zaken (KAZ) van de gereformeerde kerk aanleiding om een beleidsvoorbereidingscommissie in te stellen. De Marewijkgemeente leverde desgevraagd uitgebreide informatie aan deze commissie. Deze bracht ook een bezoek aan de Marewijkkerkenraad en noemde ook na herhaald vragen geen toekomstige beleidsconsequenties voor de Marewijkgemeente. Kort voor het rapport van de commissie werd aangeboden, werd door CK en KAZ een intentieverklaring om SoW te gaan overeengekomen. Hierin werden signatuur en positie van de Marewijkgemeente gerespecteerd en veiliggesteld. Toen in augustus 1992 het rapport van de beleidsvoorbereidingscommissie werd aangeboden, bleek daarin geen plaats en geen kerk voor de Marewijkgemeente te zijn. De aanbieding van dit rapport, leidend tot meerdere pijnlijke beslissingen, geschiedde nota bene onder het genot van een hapje en een drankje. Een bidstond ware beter op zijn plaats geweest.

De kerkenraad van de Marewijkgemeente, daarin unaniem gesteund door de gehele op een wijkavond bijeengeroepen Marewijkgemeente, reageerde meteen. De intentieverklaring werd opgezegd en in een uitgebreid stuk werden 39 onderbouwde vragen gesteld. Door de CK werd het beleidsvoornemen om de Marekerk te sluiten verlaten, maar het SoW-proces werd doorgedrukt zonder enige regelgeving in acht te nemen en onder negeren van de Marewijkgemeente, laat staan respecteren en garanderen van haar positie. Op geen van de 39 vragen werd ooit antwoord gegeven.

De eerste reeks bezwaarschriften

Aanvankelijk ging de Marewijkgemeente uit van het beginsel van goede trouw. Helaas bleek, dat de aparte CK opgehouden had te bestaan en dat SoW op dubieuze wijze werd geforceerd. Dit leidde tot een reeks van vijf bezwaarschriften. De Provinciale Commissie voor de behandeling van bezwaren en geschillen (PC) bepaalde dat: 'Indien de CK voornemens is gemeenschappelijke vergaderingen met de KAZ te blijven houden, hij voor 1 januari 1995 met de KAZ een regeling als bedoeld in artikel 2 lid 2 van de interimregeling samenwerking hervormde gemeente en gereformeerde kerk dient op te stellen en dat tot het in werking treden van deze regeling op gemeenschappelijke vergaderingen te nemen besluiten eerst op een afzonderlijk te houden vergadering van de CK dienen te worden bekrachtigd alvorens zij als besluiten van de CK kunnen worden aangemerkt'. Genoemde interimregeling geldt weliswaar voor gemeenten, maar de PC heeft analoge toepassing op de CK gerechtvaardigd geoordeeld. De PC maakte verschil tussen het houden van gemeenschappelijke vergaderingen onder de bovengenoemde regeling en vergaderingen van een algemene kerkenraad in een federatie, waarmee alle kerkenraden moeten instemmen.

Alles hing nu af van de inhoud van de op te stellen regeling. Voor het overige waren de beslissingen van de PC nog niet zodanig, dat de Marewijkgemeente in beroep wilde gaan.

Een tweede reeks bezwaarschriften

De CK, zich niet aan regels storend, ging inmiddels onverdroten voort met het doordrukken van SoW. Ook een commissie van goede diensten, bestaande uit enkele prominente predikanten van buiten Leiden, kon geen oplossing brengen. Wel drong deze commissie - overigens tevergeefs - aan op het naleven van de kerkorde. De Marewijkgemeente diende een volgende reeks van negen bezwaarschriften in. Op zeven daarvan nam de PC een voor de Marewijkgemeente ongunstige beslissing, zodat deze in beroep ging bij de Generale Commissie voor de behandeling van bezwaren en geschillen (GC). Ook hangende deze beroepschriften bleef de CK het SoW afdwingen. De voortgang van dit proces werd naar aanleiding van bezwaarschrift 13 en 14 door de voorzitter van de PC geschorst wegens onbehoorlijk bestuur door de CK. Dit jaar stelden de visitatoren bij hun bezoek aan de CK zelfs, dat de hervormde gemeente Leiden onbestuurbaar was geworden!

Beslissing van de Generale Commissie

De GC heeft alle beroepschriften van de Marewijkgemeente gegrond verklaard en de beslissingen van de PC vernietigd.

'Anders dan de PC is zij van oordeel dat niet alleen een besluit tot federatie en de basisovereenkomst, maar ook de afzonderlijke regelingen die voor de verschillende onderdelen van de samenwerking worden getroffen, waaronder de werkwijze van de kerkenraad ingevolge artikel 3-2 van de Interimregeling brede interkerkelijke samenwerking (algemeen) slechts tot stand kunnen komen met inachtneming van de in ordinantie 20-3a gestelde voorwaarden. Deze voorwaarden gelden ook voor een afzonderlijke samenwerking van de centrale gemeente. De gemeenteleden moeten op dezelfde wijze worden geïnformeerd en geraadpleegd en de overeenkomst moet door dezelfde instanties worden goedgekeurd. Daarnaast geldt overeenkomstig artikel 1-2 van de Interimregeling van een hervormde centrale gemeente dat de overeenkomst niet slechts door de betreffende centrale kerkenraad moet worden aanvaard, maar ook door de kerkenraden van alle wijkgemeenten en door alle als wijkgemeente fungerende delen van de gemeente. De wijkkerkenraden zijn daarbij verplicht het ontwerp-besluit voor te leggen aan de gemeenteleden. Alleen als alle wijkkerkenraden met de voorgenomen overeenkomst instemmen kan de regeling worden vastgesteld.'

Dit betekent dat pag. 370 van het kerkrechtboek van dr. P. van den Heuvel moet worden herschreven.

Nederland is een vrij land met o.a. recht van vergaderen. De GC sluit samenwerking zonder toestemming van de Marewijkgemeente dus niet volledig uit, maar het valt nog niet in te zien hoe een samenwerkingsregeling er dan uit zou moeten zien, als deze de hervormde Marewijkgemeente en haar hervormde toekomst veilig moet stellen.

Geen dwang tot SoW

Geen gemeente en ook geen wijkgemeente kan tot SoW worden gedwongen. Dat staat nu vast. Er blijkt uitdrukkelijk een hervormde weg naar de toekomst.

Reden tot grote bezorgdheid

Het heeft o.a. 4 jaar en 14 bezwaarschriften gekost om hervormd te mogen blijven in de Nederlandse Hervormde Kerk. Dat is veelzeggend. Door de SoW-voorstanders van de Leidse hervormde gemeente en de gereformeerde kerk werd hun woord gebroken om de hervormde orthodoxie een plaats in het geheel te geven. Het van boven af doordrukken van SoW geschiedt niet alleen plaatselijk. De VPKN wordt immers ook bereikt via een top-down benadering en dreigt een bevelstructuur te krijgen (prof. dr. J. A. B. Jongeneel). Dit is in volstrekte tegenstelling tot het hervormde kerkrecht, waar het accent op de hervormde classis en de hervormde gemeente valt. Een bovenplaatselijke hervormde structuur ontbreekt in de toekomstige VPBCN. Wat dit in gemengde situaties gaat betekenen, laat zich slechts raden. Voor gemengde en moeilijke situaties zoals in Leiden dient er regelgeving te komen, waarbij het uitgangspunt dient te zijn dat de huidige hervormde gemeente te goeder trouw wordt beheerd en bestuurd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen