De Hervormde Kerk een vreemde eend in de bijt van de verenigende kerken

Het wordt ons met de dag meer vreemd te moede wanneer we de beraadslagingen inzake SOW op de voet volgen. De overlegstructuur - we zeiden het hier al diverse malen - is niet verantwoord. De eigenlijke gedachtenwisseling over de meest essentiële zaken vindt plaats op de triosynode, waar in totaal 190 synodeleden bijeen zijn, in een getalsmatige verhouding van de drie kerken, die op zich al een vertekend beeld van de werkelijkheid geeft. Er zijn nu eenmaal op een triosynode drie complete synoden samengevoegd:75 hervormde leden (op meer dan twee miljoen hervormden), 75 gereformeerde leden (op ruim zeven honderd duizend gereformeerden) en 45 evangelisch lutherse leden (op dertig duizend lutheranen). Dan komt daar verder nog bij, dat op zo'n mammoetvergadering de bezinning nauwelijks tot z'n recht kan komen, gezien de beperkte spreektijd.

Daarna volgen de synoden van de afzonderlijke kerken, die de besluiten van de triosynode nog slechts mogen bekrachtigen. De discussie, die daar dan nog plaats vindt, is hoogstens: nog even kort napraten. De triosynode werkt als zodanig - het vergaderregelement te spijt - dwangmatig op de afzonderlijke synoden. De praktijk van de laatste tijd is bovendien, dat de tijd tussen de triosynode en met name de hervormde synode zo kort is, dat van nadere tussentijdse bezinning door de synodeleden nauwelijks sprake kan zijn. Intussen tekent zich binnen de hervormde synode als zodanig (getalsmatig) een volstrekt ander beeld af dan binnen de triosynode. Daaraan ontleen ik de stelling, die in de titel van dit verhaal tot uitdrukking wordt gebracht, namelijk dat de Hervormde Kerk een vreemde eend in de bijt van de zich verenigende kerken is.

Huwelijk

Niet eerder kwam dat zo duidelijk tot uitdrukking dan bij de recente behandeling van de vraag of het huwelijk een plaats moet hebben in de kerkorde.

De Hervormde Kerkorde van 1951 spreekt uit, dat het huwelijk 'als een inzetting Gods, zal heilig worden gehouden'. Tevens wordt gezegd, dat de kerk zich 'mede richt op de vragen, die zich ten aanzien van huwelijk en gezin voordoen'. Dit laatste is bepaald actueel, gezien de ingrijpende ontwikkelingen, die zich de afgelopen decennia inzake huwelijk en gezin hebben voorgedaan. In vele gevallen is het huwelijk niet meer duurzaam. Ook binnen de kerken is het aantal gevallen van echtscheiding groot, waarbij er, wat de verschillende kerken betreft, alleen maar sprake blijkt te zijn van ongelijktijdigheid van de ontwikkelingen in deze en dus van graduele verschillen. Daarbij kwam de toenemende druk vanuit de samenleving voor de erkenning van alternatieve amenlevingsvormen ('homohuwelijk'), die binnen de kerken leidde tot discussies over inzegening van relaties anders dan die van het huwelijk.

In de concept-kerkorde voor de Verenigde Protestanste Kerk in Nederland werd, zowel in eerste als in tweede versie, geen plaats ingeruimd voor het huwelijk. De commissie was verdeeld. Wanneer het huwelijk een plaats zou krijgen, dan ook moest er ook ruimte zijn voor alternatieve samenlevingsvormen. Over deze problematiek als zodanig werd gesproken op de triosynode, die begin deze maand in Alphen aan de Rijn werd gehouden. Ds. A. Baas heeft daarover in deze kolommen verslag gedaan. Het gesprek aldaar was in hoge mate een hervormde aangelegenheid.~ In totaal 29 hervormde sprekers, bijna allen hervormd. De gereformeerden deden er het zwijgen toe. Eveneens de lutheranen, van wie bekend is dat ze in synodaal verband unaniem voor het inzegenen van niet-huwelijkse relaties zijn. Met een stemmenverhouding 162-28 (!) werd vervolgens uitgesproken, dat het huwelijk geen plaats moet hebben in de kerkorde.

38-37

Dan komt vervolgens de hervormde synode. In totaal 42 van de 75 classes hadden vorig jaar geconsidereerd, met hier en daar een nuanceverschil, dat het huwelijk een plaats moet hebben in de kerkorde. Dat op de triosynode slechts 28 synodeleden zich daarvóór uitspraken mag merkwaardig heten. Maar een synodelid zit daar nu eenmaal zonder 'last of ruggespraak'. Op de vergadering van de hervormde synode zelf werd het echter opeens heel spannend. Mede door enkele 'ervaringsverhalen' van synodeleden kwam de hervormde synode net met de hakken over de sloot tot haar besluit, conform dat van de tiosynode dat het huwelijk geen plaats moet hebben in de kerkorde.

Een besluit met een stemmenverhouding 38-37 is niet eens de helft plus één, maar de helft plus een half. Verdeelder kan het niet. Bovendien had de hervormde Commissie voor Kerkordelijke Aangelegenheden (KOA), bij een nadere weging van de classicale consideraties, geconstateerd, dat bij niet opnemen van het huwelijk in de kerkorde de schijn wordt gewekt 'alsof binnen de VPKN het huwelijk niet langer in ere wordt gehouden'. En dit wordt 'als een breuk met de hervormde traditie ervaren'. De KOA was dan ook van oordeel, dat niet voorbijgegaan kan worden aan de consideraties op dit punt en pleitte ervoor een artikel over het huwelijk op te nemen. De anders zo 'heilige' adviezen van KOA waren nu voor een (nipte) meerderheid van de synode echter kennelijk niet doorslaggevend.

Waarheid en meerderheid

Voorop gesteld zij, dat de waarheid niet bij meerderheid van stemmen wordt uitgemaakt. De kerk is geen democratie. Dat geldt ook voor normen, die aan het Woord Gods zijn ontleend. Terecht stelt de hervormde kerkorde, dat er (voortgaande) bezinning zal zijn op de vragen van huwelijk en gezin. De Schnft zal echter doorslaggevend zijn. Die bezinning heeft in de Hervormde Kerk zelve evenwel verder van de Schrift afgevoerd en een verschuiving teweeg gebracht inzake het bijbels zicht op het huwelijk.

Voor velen is het kennelijk niet meer zo, dat het huwelijk 'inzetting Gods' is. Het is dan ook niet goed en eerlijk om de aanvechtbare ontwikkelingen en verschuivingen in deze geheel op SOW af te wentelen. Het is een probleem, dat ook de Hervormde Kerk diep, 'tot op het bot' verdeelt. Ook binnen de Hervormde Kerk wordt bovendien verdedigd, dat niet-huwelijkse relaties moeten (kunnen) worden ingezegend.

Maar, dit gezegd hebbende, moet worden vastgesteld, dat er een vertekening van de verhoudingen optreedt zodra een aangelegen punt als dit in SOW-verband wordt behandeld. Een massief uniforme gereformeerde synode naast een verdeelde hervormde synode staat garant voor zulk een vertekening.

Dat wat nu ten aanzien van het huwelijk plaats vindt zal naar te vrezen is telkens bij de bezinning op aangelegen punten plaats vinden. De triosynode overtroeft de hervormde synode en de hervormde synode is, zodra men in eigen huis terug is, zwaar verdeeld.

Er wordt nogal eens gezegd, dat de hervormd gereformeerden bij de voortgang van SOW beducht zijn voor het verlies van hun positie. Hun positie wordt zwakker, zo heet het dan. Vandaar! Alsof het bij kwesties als deze om de hervormd gereformeerde positie gaat. De kwestie van het huwelijk ligt bovendien breder dan alleen bij de hervormd gereformeerden. Dat geldt ook andere zaken, zoals de arbeidsorganisatie. Alsof hier juist de triosynode niet zelf een machtspositie gaat krijgen. De overlegstructuur, waarvoor men gekozen heeft, is kerkelijk gezien een onding. Op deze wijze wordt de echte bezinning in hervormde kring gebruuskeerd.

Vreemde eend

De Hervormde Kerk blijkt in de ontwikkeling aangaande SOW meer en meer een vreemde eend in de bijt te zijn. Dat kan worden teruggebracht op verschil in wat wel genoemd wordt de 'kerkcultuur' van hervormden en gereformeerden. In het rapport van de visitatoren generaal werd dat omschreven als een verschil tussen 'de hervormde beschouwende en afwachtende houding' tegenover 'de gereformeerde planmatige en op uitvoering gerichte instelling'. Maar de kwestie zit veel dieper. Telkens blijkt dat, wanneer het over zaken van belijden en daarvan afgeleide zaken gaat, gereformeerden massiever en uniformer door de bocht zijn. In het bewaren van de hervormde, dat is gereformeerde traditie botst de Hervormde Kerk, hoe zwaar verdeeld ook, met de twee andere kerken, waarmee zij zich aan het verenigen is. En als het dan om verschil in kèrkcultuur gaat, gaat het met name om verschil in maatschappelijke cultuurgevoeligheid, die binnen de Gereformeerde Kerken altijd veel sterker was dan in de Hervormde Kerk. De Kerk als trendvolger van de maatschappelijke ontwikkeling!

De gedachte is wel uitgesproken, dat de toekomstige verenigde kerk een kerk zal zijn zoals de huidige Hervormde Kerk. Het secularisatieproces - zo wordt dan gedacht - werkt in de Gereformeerde Kerken sneller door en heeft daar uiteindelijk (nog) sterkere kerkverlating tot gevolg dan in de Hervormde Kerk. Het is de vraag of dit een gefundeerde redenering is. Maar intussen wordt in de huidige overlegstructuur het hervormde erfgoed bij meerderheid van stemmen prijsgegeven. Dat kan men nauwelijks met droge ogen aanzien.

De situatie binnen de Hervormde Kerk wordt zo wel moeilijker en gespannener. Kerken verenigen zich die, in brede geledingen, in feite niet samen kunnen maar vooral dwangmatig ineen worden geschoven. We zullen en kunnen het niet nalaten dit telkens weer te zeggen. De bezinning op de kwestie van het huwelijk is een teken aan de wand. Het gaat hier om 'hervormde traditie', in de wezenlijke, belijdende zin van het woord.

Kerkelijk getuigenis

Ik sluit af met de passage, waarmee prof. dr. W. van 't Spijker een bijdrage in De Wekker, getiteld 'Het huwelijk uit de kerkorde', beëindigt:

'In de richting van de Overheid zal slechts een eendrachtig kerkelijk getuigenis enig effect hebben. Het is duidelijk dat dit van de toekomstige Verenig-- de Protestantse Kerk niet te verwachten is. Te meer klemt de vraag, hoe gereformeerden in deze landen samen één lijn kunnen trekken als het gaat om het eigen kerkelijk recht inzake die heilige instelling Gods, die het huwelijk is.'

Prof. van 't Spijker kan ervan verzekerd zijn, dat hij vele hervormden aan zijn kant zal hebben, zelfs een meerderheid van hervormde classes. Dat de hervormde synode met de helft plus een half anders besliste moet evenwel als een ernstige hervormde misser worden beschouwd, juist ook in de richting van de overheid.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen