De innerlijke vernieuwing van de mens (1)

Een van de meest typerende dingen van de gereformeerde religie is haar nadruk op innerlijkheid. Christendom is - als het goed is - altijd 'innig Christendom'. Denk aan Schortinghuis. Dat moet natuurlijk niet betekenen, dat de mens opgaat in zelfbespiegeling of probeert van zijn bevindingen de grond van zijn zaligheid te maken.

Wij kunnen en willen er intussen toch niet omheen, dat het christelijk geloof voluit met het hart van de mens te maken heeft. De vraag, hoe ik er van binnen uitzie, is bepaald van beslissend belang.

Naar ik meen moeten wij ons die vraag blijven stellen. Vooral in een tijd waarin er zo veel gearriveerd, zo veel vormelijk en braaf christendom is. Vooral in onze tijd, nu de aandacht voor innerlijkheid en innigheid van het christenleven taant. Er moet wat uit onze vingers komen; dat lijkt alles te zijn.

Maar nogmaals, er kan geen gereformeerde religie bestaan, waarin niet altijd weer het hart van de mens ter sprake komt. Gaat het niet om waarheid in het binnenste, om ervaren en doorleefde waarheid? Wie dat wil ontkennen, kan zich zoet houden achter de oude en fraaie voorgeveltjes van zijn beschaafde en vrome leven. Maar meer dan fa9ades zijn het dan meestal niet.

Zie, Gij hebt lust tot waarheid in 't gemoed (Ps. 51:3 ber.)

De noodzaak van de wedergeboorte

Dat is naar de Schrift. Was dat niet ook de kern van het onderwijs van Jezus? Hij heeft ons o.a. in Zijn Bergrede in alle ernst opgeroepen om ons in het doen van Gods geboden niet tot uiterlijkheden te beperken. Hij riep op tot een gerechtigheid die 'overvloediger' is dan die van Israels schriftgeleerden en farizeeën? (Matth. 5 : 20). Een gerechtigheid, door Gods Geest ingegrift is in het hart, fundamenteel en radicaal, tot in de wortel.

Zonder twijfel heeft de Heere Christus net als de Joodse wetgeleerden het volk Gods het heilig recht des Heeren willen inscherpen. Maar met uitwendigheden nam Hij geen genoegen. Hij keek door gepleisterde graven heen en schuwde elke vorm van marchanderen met de wet van God. Hij sprak over 'een enge poort en een nauwe weg die tot het leven leiden' (Matth. 7:13 vv).

'Van binnen uit het hart des mensen komen voort kwade gedachten, overspelen, hoererijen, doodslagen, dieverijen, gierigheden, boosheden, bedrog, ontuchtigheid, een boos oog, lastering, hovaardij, onverstand' (Mark. 7 : 21v).

Dit woord van Jezus staat diametraal tegenover het Joodse gedachtenspinsel van een 'drift tot het goede' die ook na de zondeval in ons zou zijn overgebleven. Ze staat diametraal tegenover de pelagiaanse idee van de mens, als een 'tabula rasa' (een onbeschreven blad papier) op de wereld gekomen. Ze staat diametraal tegenover elk remonstrants gevoelen van het in de mens overgebleven licht der natuur als opstapje voor de genade.

Gods recht moet worden opgericht in het hart van de zondaar, juist daar waar het mensenbestaan totaal bedorven is geworden. Daarom zei Jezus tot Nicodemus: Voorwaar, voorwaar zeg Ik u: enzij iemand wederomgeboren worde, hij kan het koninkrijk Gods niet zien' (Joh. 3 : 3).

'Is onze natuur dan alzo verdorven, dat wij ganselijk onbekwaam zijn tot enig goed en geneigd tot alle kwaad? ' Op die vraag geeft de Heidelbergse Catechismus in zondag 3 ten antwoord: 'Ja wij; tenzij dan dat wij door de Geest Gods wedergeboren worden'.

Valt de wereld mee?

In het oog van een aantal mensen is dit wellicht een streng Godsbeeld en een pessimistisch mensbeeld. Alsof er in de mens geen greintje fatsoen meer zou leven. En alsof er bij alle criminaliteit en bestialiteit in de wereld niet toch ook nog aardig wat humaniteit is overgebleven. Zijn er in het leven ook niet - los van elke vorm van christelijk geloof - liefdadige mensen, vredestichters, warme persoonlijkheden? Valt de wereld niet soms echt mee? En valt de christen niet vaak behoorlijk tegen?

Dat alles mag zo zijn. Toch is het waar, wat J. Calvijn schrijft (bij Joh. 3 : 6): Want de kennis Gods, zoals ze nu in de mens is overgebleven, is niets anders dan een schrikkelijke fontein van afgoderij en alle bijgeloof.'...' Zo blijft er dan in onze ganse natuur geen aasje rechtheid over. Waaruit blijkt, dat wij door een tweede geboorte voor het koninkrijk Gods gevormd moeten worden'. En wedergeboorte is 'niet slechts de verbetering van een enkel deel, maar de vernieuwing onzer ganse natuur. Waaruit volgt, dat er in ons niets dan verkeerdheid is.'

Als dat zo is, zijn wij in onze tijd niet gebaat met pleidooien voor herstel van normen en waarden alleen. Er is maar één ding dat werkelijk helpt: een hartelijke terugkeer tot God, herstel van de verbroken verhouding met Hem. Opdat het beeld van God, in ware gerechtigheid en heiligheid in ons hersteld wordt.

'Vernieuwing in de geest van ons gemoed'

Dit herstel van de mens als het beeld van God wordt door de apostel Paulus genoemd: 'de vernieuwing in de geest van ons gemoed'. Het is in de weg van bekering en geloof in Christus, dat wij met ons oude zondebestaan aan een eind komen. Dat is in Christus' kruisdood het graf ingegaan. En de nieuwe mens die naar God geschapen is, is in Christus' opstanding uit de doden voor de dag getreden. Dit zijn heilsfeitelijke zaken die echter wel heilsordelijk moeten worden toegeëigend door het geloof. En dat geschiedt, als wij in Christus worden ingeplant.

Het is uit kracht van deze gekruisigde en opgestane Christus, dat wij dagelijks leren om de oude mens met zijn begeerlijkheden af te leggen en de nieuwe mens die naar God geschapen is, aan te doen. Weg met de vodden van de oude Adam. Aangetrokken het kleed des heils, de gerechtigheid die Christus, de tweede Adam verwierf.

Dat alles wordt de mens geleerd aan Christus' voeten. In het onderricht dat wij ontvangen door het Woord der prediking (Ef. 4 : 21). En dat wordt ook onze hartelijke ervaring, wanneer wij door dit onderricht getrokken worden tot de Vader door de Geest (Joh. 6 : 44).

Onvoltooid tegenwoordige tijd

Maar nu moeten we er wel op letten, dat wij door onwederstandelijke genade niet maar eens een keer tot nieuwe mensen moeten worden gemaakt. Het is ook nodig voortdurend vernieuwd te worden in de geest van ons gemoed. In Efeze 3 : 24 schrijft de apostel over deze doorgaande vernieuwing van het hart van de mens in de tegenwoordige tijd (vgl. ook Rom. 12 : 3; 2 Kor. 4:16 en Kol. 3:10).

Dit 'ondergrondse' en 'hartgrondige' werk van God de Heilige Geest blijft ons nodig om eens en altijd weer de oude mens af te leggen en de nieuwe mens aan te doen. Het is daardoor, dat wij van bovenaf en van binnenuit gedurig in beweging worden gebracht om een Gode toegewijd leven te leiden.

Deze 'tussenschakel' van een gedurige vernieuwing in de geest van ons gemoed moeten wij niet overslaan. Nergens heeft de apostel Paulus ons geleerd, dat wij er allemaal wel zonder onderscheid van kunnen uitgaan, dat onze oude mens aan Christus' kruis genageld is en onze nieuwe mens in Christus' opstanding is verschenen en dat het nu verder aan ons is om dat te effectueren in een leven van heiligmaking.

Altijd weer is er de absolute noodzaak van het eenzijdige, onweerstaanbare wederbarende werk van God de Heilige Geest, soeverein en hartgrondig. Vernieuwd worden in de geest van ons gemoed. Verjongd worden van dag tot dag, tot een eeuwige jeugd.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen