Hoe duidelijk is het Grote Nieuws? (1)

In onze kring komt steeds vaker de vraag op welke bijbelvertaling voor evangelisatiewerk geschikt is. Sommigen geven de voorkeur aan de Groot Nieuws Bijbel (GNB), anderen aan Het Boek. Weer anderen blijven vasthouden aan de Statenvertaling (SV) en proberen door middel van een toelichting de boodschap duidelijk te maken. In steeds meer gezinnen wordt het lezen uit de SV vervangen door het lezen uit een andere vertaling of een kinderbijbel. In twee artikelen wil ik ingaan op dit probleem en met name de nieuwste editie van de GNB bespreken.

Nieuwe editie

Nadat in 1972 het Nieuwe Testament uitkwam onder de titel 'Groot Nieuws voor U', volgde in 1983 de volledige bijbelvertaling 'Groot Nieuws Bijbel'. Hiervan zijn inmiddels ruim een half miljoen exemplaren verkocht. Het is een vertaling in de omgangstaal, zodat zoveel mogelijk mensen de bijbel kunnen lezen.

Door gebruikers is waardering en kritiek geuit. Het Nederlands Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting hebben een paar teams van wetenschappers aan het werk gezet om verbeteringen aan te brengen. Onlangs is een herschreven 'editie 1996' van de pers gerold, waarbij ook de nieuwe spelling is ingevoerd. Uit de toelichting blijkt dat het karakter van de vertaling hetzelfde is gebleven, namelijk een vertaling vanuit de grondtekst in voor ieder begrijpelijk Nederlands:

Ook nu zijn er edities met en zonder de deuterokanonieke (= apocriefe) boeken. Het exemplaar dat ik voor mij heb liggen heeft prachtige aardrijkskundige kaarten met een plaatsregister, een lijst van aanhalingen uit het Oude Testament in het Nieuwe Testament, een tijdtafel en een verklarende woorden lijst. Ondanks de aankondiging op de achterkant ontbreken echter de leeslinten.

Waardering

In diverse opzichten verdient deze vertaling waardering. Door toegenomen taalkundige en archeologische kennis is hier en daar een betere vertaling mogelijk dan vroeger het geval was. Hierbij denken we aan het boek Job, dat voor de statenvertalers veel problemen opleverde. Job 28 : 4v. luidt daar: Breekt er een beek door, bij degene, die daar woont, de wateren vergeten zijnde van den voet, worden van den mens uitgeput, en gaan weg. Uit de aarde komt het brood voort, en onder zich wordt zij veranderd, alsof zij vuur ware.' Deze tamelijk onbegrijpelijk woorden zijn in de GNB weergegeven met: Hij boort een mijnschacht, ver van de bewoonde wereld, ver weg van de mensen hangt hij daar, zoekend naar steun voor zijn voeten.

Boven op de aarde groeit het graan, maar diep binnenin woelt een vuur alles om.' De weergave van GNB is trouwens in korte regels boven elkaar, om aan te geven dat het hier om een gedicht gaat, terwijl de SV helaas nog geen onderscheid maakte tus­sen proza en poëzie.

Ook daar waar de weergave inhoudelijk hetzelfde is gebleven, valt de grotere leesbaarheid op. Ps. 139 : 17v. luidt in de SV: Daarom, hoe kostelijk zijn mij, o God, uw gedachten! hoe machtig veel zijn haar sommen! Zoude ik ze tellen? Harer is meerder dan des zands.' GNB maakt hiervan: hoe diep zijn uw gedachten, mijn God, en hoe oneindig in getal. Hoe zou ik ze kunnen tellen! Talrijker zijn ze dan de korrels van het zand.'

Moeite

Voor een beoordeling van deze vertaling moeten wij in aanmerking nemen dat de wetenschappers veelal aan Rijksuniversiteiten werken of aan universiteiten waar onze belijdenisgeschriften niet of nauwelijks functioneren. Tevens is het een interconfessionele vertaling. Men moet dus niet verwachten dat bepaalde opvattingen die in de Gereformeerde Gezindte leven, hier terug te vinden zijn. Een protestant zal moeite hebben met de weergave van de bekende tekst Matt. 16 : 18 'En ik zeg je dit: jij bent Petrus, de rots; en op die rots zal ik mijn gemeente bouwen'. Wij aanvaarden dat Petrus 'rots(man)' genoemd wordt, maar vatten de tekst zo op, dat op de belijdenis van Petrus de gemeente gebouwd wordt, en niet op hem zelf. Wat in deze tekst trouwens ook opvalt, is dat het persoonlijk voornaamwoord 'ik' met een kleine letter geschreven wordt, terwijl Jezus spreekt. Ook is dit het geval wanneer God spreekt. Velen zullen dit als oneerbiedig ervaren. De eigennaam van God wordt trouwens weergegeven met 'Heer'. Dit roept de vraag op hoe de dubbele benaming 'HEERE, Heere' weergegeven wordt. Deze blijkt meestal vrij vertaald te zijn met 'Heer God' of 'Heer, mijn God'.

Citaten

De lijst van aanhalingen uit het Oude Testament in het Nieuwe Testament begint met Matt. 1 : 23, waar Jes. 7 : 14 geciteerd wordt. De tekst in Jesaja wordt vertaald als: Daarom zal de Heer u ongevraagd een teken geven: w jonge vrouw is zwanger, zij zal een zoon ter wereld brengen en hem Immanuël, 'God-met-ons', noemen.' In Matteüs staat te lezen: De maagd zal zwanger worden en een zoon baren, en men zal hem de naam Immanuël geven, wat betekent: God met ons.' De vergelijking van deze verzen plaatst de lezers voor heel wat vragen. Wordt hier werkelijk de tekst in Jesaja aangehaald? Kan 'uw vrouw' omgevormd worden tot 'de maagd'? Afgezien van de exegese van deze teksten zou men in één bijbelvertaling toch verwachten dat ze iets meer gelijkluidend vertaald zouden worden. En als dit - volgens bepaalde opvattingen - niet mogelijk is, dat dit probleem dan toegelicht wordt in een voetnoot. Hiermee kom ik op een volgend punt, namelijk dat de vertaling op diverse plaatsen exegetische keuzes verraadt. Inderdaad zijn sommige exegeten van mening dat in Jes. 7 de eigen vrouw van Achaz bedoeld is, maar hierover bestaat verschil van mening. Als nu één bepaalde opvatting gekozen wordt, is het correct als de lezer dit weet. Een paar voetnoten zijn naar mijn overtuiging bij moeilijke verzen essentieel om de lezer een eerlijke indruk te geven. Hier rijst in zijn algemeenheid de vraag hoe de vertalers de verhouding tussen OT en NT beschouwen.

Heilsplan

Als een volgend voorbeeld van exegetische keuze in een vertaling wil ik Gen. 12 : 3b noemen. De lezers van de SV zien hier de belofte aan Abram staan 'en in u zullen alle geslachten des aardrijks gezegend worden'. Wij weten dat hiermee bedoeld wordt dat het heil tijdelijk beperkt wordt tot het volk Israël, maar dat later ook de heidenen mogen delen in deze zegen. Deze boodschap wordt herhaald in Gen. 22 : 18, 26 : 4, Hand. 3 : 25 en Gal. 3:8. Wat heeft de GNB in de eerste tekst staan? De editie 1983 vertaalt: Alle volken op aarde zullen vragen gezegend te zijn als jij'.'Ze vragen er dus om, terwijl het niet langer toegezegd is. De nieuwe editie 1996 maakt ervan: Alle volken op aarde zullen elkaar toewensen gezegend te zijn als jij'. Hier wordt het vragen dus veranderd in toewensen. Op zichzelf zijn deze vertalingen taalkundig mogelijk, maar er zijn sterke aanwijzingen dat de SV het best is, en dat hier sprake is van een goddelijk heilsplan. Merkwaardig genoeg heeft de GNB in Gen. 22 wel staan: ... zullen alle volken van de aarde delen in de voorspoed van je nakomelingen'. In Hand. 3 volgt dan: In uw nageslacht zullen alle volken op aarde gezegend worden' en Gal. 3 heeft iets dergelijks. Dit leidt tot de conclusie dat de lezer in verwarring gebracht wordt. Een meer consequente vertaling is nodig, of op zijn minst een toelichting met de andere mogelijkheden. Het is de bedoeling dat volgend jaar in het najaar een editie op de markt komt met aantekeningen die de tekst verduidelijken. Ik ben benieuwd of dit alleen taalkundige opmerkingen zijn of dat er theologische standpunten in naar voren komen. Taalkundige opmerkingen zijn van het grootste belang om dé lezer eerlijk te informeren; een theologische toelichting vormt een afwijking van het vroegere beleid van het Nederlands Bijbelgenootschap en zal waarschijnlijk acceptatieproblemen opleveren.

Conclusie

Na deze enkele voorbeelden wil ik de conclusie trekken dat de GNB een vertaling is die wetenschappelijk grondig getoetst is en zeker in taalkundig opzicht aantrekkelijk is. Het grote probleem ligt voor ons in de dogmatische gevoelige teksten, bijv. in de verhouding tussen OT en NT. Dan zullen wij deze vertaling in een aantal gevallen teleurgesteld terzijde leggen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen