Hoe duidelijk is het Grote Nieuws? (2)

In onze kring verschijnen de laatste jaren veel dagboeken. We proberen daarmee een bijbelgedeelte toe te lichten. De inhoud is immers lang niet altijd duidelijk en een korte meditatie in een dagboek kan verhelderend werken. Het wekt enige verbazing dat het Nederlands Bijbelgenootschap en het Vlaams Bijbelgenootschap onlangs een Groot Nieuws Dagboek gepresenteerd hebben dat uitsluitend bijbelgedeelten bevat en geen toelichting. Men is blijkbaar van mening dat de Groot Nieuws Bijbel (GNB) voldoende duidelijk is om zo uitgegeven te worden. Het dagboek volgt het bijbelleesrooster 'Vandaag lezen wij...' dat gebaseerd is op het zondagse leesrooster van de Raad van Kerken in Nederland en dat werd samengesteld door ds. K. Touwen. Wie het boekje openslaat bij 1 januari ziet daar Efeziërs 1 : 1-14 afgedrukt, waarna deze brief vervolgd wordt tot 10 januari toe. Bepaald geen gemakkelijk gedeelte om mee te beginnen! Maar het moet toegegeven worden dat de tekst vrij helder overkomt door het eenvoudige Nederlands. Iets anders is of wij alle vertaalbeslissingen kunnen meemaken!

Het Boek

Ter vergelijking wil ik nu ingaan op Het Boek, dat in Nederland in 1988 verscheen. Dit is geen vertaling in de eigenlijke zin van het woord, maar een parafrase. Dat wil zeggen dat de bijbeltekst opnieuw verwoord is in de taal van nu. Daarbij is niet geaarzeld begrippen samen te vatten. Als in Num. 31 : 48v. in de Staten-Vertaling (SV) staat 'Toen traden tot Mozes de bevelhebbers, die over de duizenden des heirs waren, de hoofdlieden der duizenden, en de hoofdlieden der honderden; en zij zeiden tot Mozes: Uw knechten hebben opgenomen de som der krijgslieden die onder onze hand geweest zijn en uit ons ontbreekt niet een man', dan wordt dit in Het Boek weergegeven met: Toen kwamen de legeraanvoerders naar Mozes toe en zeiden: Wij hebben alle mannen geteld die met ons ten strijde zijn getrokken en we hebben er niet één verloren'. Ik had verwacht dat de GNB hier wat letterlijker zou vertalen, maar die heeft: Alle hogere en lagere officieren'.

Toegewijd

Uit de inleiding op Het Boek is op te maken dat de taalkundige vereenvoudiging niet het hoogste doel is. 'Tot behoud van de noodzakelijke diepgang in de tekst is er naar gestreefd heilshistorische woorden als zonde, oordeel en genade zoveel mogelijk te handhaven. Zo wordt de Bijbel toe­ gankelijker, terwijl de woordkeus een betrouwbare weergave van de bijbelinhoud nastreeft. Ook voor de medewerkers aan Het Boek gold de voorwaarde dat zij allen toegewijde christenen zouden zijn. Want belangrijker nog dan begrijpelijke taal is dat Het Boek - ondanks de vrije verwoording - een betrouwbaar verslag bevat van wat God tot de mensen wil zeggen'.

Omdat Het Boek ontstaan is door de medewerking van toegewijde (voornamelijk evangelische) christenen die de bijbelkritiek afwijzen, zijn de dogmatisch gevoelige teksten gewoonlijk op een voor ons vertrouwde manier vertaald. Jes. 7 : 14 luidt: Een maagd zal een kind krijgen! en zij zal het kind Immanuël noemen.' Hier is de samenhang met Matt. 1 bewust gehandhaafd. Rom. 1 : 17, een gedeelte dat voor Luther een centrale betekenis had, staat te lezen: Want in die blijde boodschap wordt de rechtvaardigheid van God bekend gemaakt. Dit betekent dat iedereen volkomen op Hem moet vertrouwen. De profeet Habakuk heeft immers geschreven: de rechtvaardige zal in vertrouwen op Mij leven'. De GNB heeft hier: Want het evangelie brengt aan het licht dat de mens in de ogen van God rechtvaardig is op grond van een steeds groeiend geloof, in overeenstemming met wat er geschreven staat: e rechtvaardige zal leven door het geloof.' Voor veel lezers is de eerste weergave rechtzinniger dan de tweede. Want wordt door 'een steeds groeiend geloof toch niet een voorwaarde in ons mensen gelegd? Het Boek voegt er trouwens wel onbekommerd aan toe dat Habakuk geciteerd wordt.

In Rom. 11 spreekt de SV over de 'verharding' van Israël, Het Boek geeft dit weer met: 'Voorlopig moet een deel van de Israëlieten niets van Jezus Christus hebben', terwijl GNB dit afzwakt tot 'de ongevoeligheid van een deel van het volk van Israël'.

Conclusie

Eigenlijk zouden er veel meer voorbeelden geciteerd moeten worden om de volgende conclusie te kunnen trekken, maar de aangevoerde voorbeelden geven al enigszins aan, dat Het Boek soms een behoorlijk vrije weergave is, maar in ieder geval recht wil doen aan het goddelijk gezag van de Schrift. In dat opzicht lijkt het op vertelbijbels of kinderbijbels. Wie Het Boek wil beoordelen op strikt literaire en vertaaltechnische maatstaven, e.d. zal merken dat de GNB hoger scoort. In het boekje 'Naar een nieuwe bijbelvertaling? ' (Leiden, 1994) komt drs. G. W Lorein tot dezelfde conclusie: 'De Groot Nieuws Bijbel is telkens tekstgetrouwer. Wel is de drempel van de taal in Het Boek heel laag gehouden, zelfs lager dan in de Groot Nieuws Bijbel' (p. 22).

De GNB is in sommige opzichten in dogmatisch opzicht minder betrouwbaar. De medewerkers van Het Boek staan wat opvattingen betreft over het gezag van Gods Woord dichter bij ons.

Praktijk

Het vorige artikel begon met de toenemende praktijk van ontwenning aan de SV. In het kerkelijk leven blijft de SV bij ons gehandhaafd, maar de praktijk in de gezinnen groeit hier vanaf. In eigen kring ontbreekt niet de deskundigheid, maar wel de visie om een eigen, dogmatisch verantwoorde bijbelvertaling tot stand te brengen. Zendingsorganisaties worden gesteund in het bijbelvertaalwerk, maar in Nederland werkt de kerkelijke verdeeldheid in de Gereformeerde Gezindte verlammend om hetzelfde te doen. Dus is er slechts de keuze tussen een SV die voor kinderen en voor rand-en buitenkerkelijken steeds moeilijker toegankelijk is, of een oecumenische vertaling als GNB, of een parafrase als Het Boek. De keuze is niet gemakkelijk, omdat elke keuze nadelen heeft. In de gegeven omstandigheden gaat mijn voorkeur uit naar de Parallelbijbel, waar SV en Het Boek naast elkaar staan afgedrukt.

Vertaling 2002

Nog een enkel woord over de toekomst. Er wordt achter de schermen hard gewerkt aan een Nieuwe Bijbelvertaling, de NBV 2002. De kernwoorden van de vertalers zijn 'brontaalgetrouw' en 'doeltekstgericht'. Met zeer grote deskundigheid wordt hard gewerkt om in een oecumenische samenwerking (RK, Protestants en Joods) een gemeenschappelijke bijbelvertaling te maken. Deze vertaling is zeker niet identiek aan de GNB, maar zal door de nadruk op begrijpelijk Nederlands toch zover afwijken van wat de lezers van de SV en de Nieuwe Vertaling van 1951 gewend zijn, dat deze vertaling zeker niet algemeen aanvaard zal worden in de Gereformeerde Gezindte. In ieder geval niet als kerkbijbel. Er komt steeds meer keus in vertalingen, maar zolang we slechts kunnen kiezen uit dat wat door anderen wordt aangereikt, zullen er altijd bezwaren blijven. Ook de NBV zal weer nieuwe sjibbolets opleveren. En dat alles tot grote schade van de gewone gemeenteleden die gebaat zijn bij een getrouwe en eenvoudige bijbelvertaling.

N.a.v. Groot Nieuws Bijbel, editie 1996. Leverbaar in div. edities voor een prijs tussen ƒ 35, 90 en ƒ 45, 90. Het Groot Nieuws-dagboek 1997 telt 200 pagina's en kost slechts ƒ9, 90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen