Manipulaties en traditieafbraak

Geacht moderamen.

Met grote belangstelling heb ik uw reactie van 21 november jl. op mijn brief van 30 oktober jl. gelezen. De inhoud van uw reactie is voor mij dermate onbevredigend, dat ik mij genoodzaakt zie om nogmaals de pen op te nemen.

1. Zwakte-brief

Ik beschouw uw brief als een zwaktebrief, omdat deze niet-existentiële antwoorden geeft op existentiële problemen. Achter het zojuist in 'Woord en Dienst' gepubliceerde antwoord van mevr. drs. Afra W. Wamsteker-Meijer op mijn open brief aan haar voelde ik een hart kloppen, maar niet achter uw brief.

Ook in zakelijk opzicht stelt uw brief teleur. Ik kan niet op alle kwesties ingaan. Ik beperk mij hier tot het maken van de volgende vijf fundamentele opmerkingen:
a. Uit de weg gaan van een discussie over het zendingshuis. In uw brief verschuilt u uzelf achter een x-aantal argumenten; niet alleen om te verhullen dat u in de afgelopen tien jaar nooit een serieus gesprek met de Raad voor de Zending over de toekomst van het zendingshuis gevoerd hebt, maar ook om met anderen en mij een werkelijke dialoog over de toekomst hiervan te voorkomen. Dit willen ontlopen van een echte discussie blijkt ook uit het feit dat u uw brief verzonden hebt op 21 november jl., de eerste dag van de jongste hervormde synodevergadering, welke mij bereikte op 22 november, de tweede en laatste dag van genoemde synodevergadering. Als gevolg hiervan was het voor synodeleden enerzijds onmogelijk om met mij contact op te nemen, anderzijds onmogelijk om gerichte vragen aan u te stellen. Los van de vraag of hier manipulatie in het spel is, concludeer ik tot een grote mate van onzekerheid bij u. In deze gedachte word ik gesterkt door het bericht (door meerdere bronnen mij bevestigd) dat een tweetal artikelen met negatieve beoordeling van uw voornemens in Trouw (10-9-1996) aan de vooravond van de jongste combi-synodevergadering voor grote onrust bij u gezorgd heeft. Kennelijk laat de onderbouwing van uw huisvestingsvoorstel veel te wensen over.

b. De kerk als gemeenschap van gelovigen of als bedrijf. U verwerpt mijn vergelijking van de ontwikkelingen in het Samen op Weg-proces met die in de universitaire wereld 'aangezien de werelden te zeer verschillen'. Verderop in uw brief trekt u evenwel moeiteloos een parallel met het bedrijfsleven. Dit sterkt mij in mijn vrees, dat u de toekomstige Samen op Weg-kerk wilt enten op de hiërarchische structuur van het bedrijfsleven, die nog verder van de presbyteriale kerkstructuur verwijderd is dan de universitaire bestuursstructuur. De kerk is geen bedrijf dat 'gerund' moet worden maar een 'gemeenschap van gelovigen' die staat en valt met de inspiratie door de Heilige Geest en met de vrijwillige bijdragen van haar leden.

c. De onvrijheid van synodevergaderingen. Het is verbijsterend om uit uw antwoordbrief af te leiden, dat de (combi)synodevergadering in het huisvestingsbeleid geen vrije keuzemogelijkheid gehad heeft, doch enkel gehouden was om in te stemmen met uw voorstel (en zo gaat het doorgaans, omdat u in de regel geen voorstellen met alternatieven op tafel legt). Immers als zij echt iets anders dan unilocatie gewild had, zou u niet aan schrijver dezes, maar aan de (combi)synode verweten hebben 'partners tot vijanden' te maken en 'medewerkers in grote onrust' te brengen.

d. Prognoses. In uw brief verwijt u mij impliciet, dat ik te ver vooruit wil kijken en er bij gunstige prognoses aangaande de kerkelijkheid in Nederland voor zou pleiten om alvast een dubbele huisvestingslast op de Samen op Weg-kerken te leggen. Dit is precies het omgekeerde van wat ik beweer. De Samen op Weg-kerken hebben een flexibele huisvesting nodig, die bij groei kan meegroeien en bij krimp kan meekrimpen. Multilocatie kan hierop gemakkelijker inspelen dan unilocatie. Uit uw kritiek op mijn te ver vooruit kijken leid ik middellijk ook nog af, dat u - niet ten onrechte - angst hebt om uw eigen voorstellen te confronteren met lange-termijn verwachtingen.

e. De blokkering/ondermijning van het Samen op Weg-proces. U suggereert min of meer dat ik het Samen op Weg-proces blokkeer en/of ondermijn. Ik ga aan het kwetsend karakter van een dergelijke suggestie voorbij. Wel wil ik u erop wijzen, dat niet mijn therapeutische kritiek op uw beleid een gevaar is voor de voortgang van het Samen op Weg-proces, maar wel uw manipulatief en de traditie afbrekend handelen.

2. Manipulaties

Ik handhaaf onverkort mijn beschuldiging van 'gemanipuleer', van 'Befehl ist Befehl', en van 'gemarchandeer' als zijnde typerend voor uw huisvestingsbeleid. Ik heb in deze niet de bedoeling gehad om u te kwetsen. Ik heb alleen maar een aan de top van de Samen op Weg-kerken welig tierend kwaad benoemd.

Het is Godgeklaagd, dat (a) u de Raad voor de Zending/stichting de Zending der Nederlandse Hervormde Kerk die naar Nederlands recht rechtspersoonlijkheid heeft en eigenaresse van het zendingshuis te Oegstgeest is met opzet buiten alle beraadslagingen over de huisvesting gehouden hebt; (b) u in de afgelopen tien jaar nooit een gesprek met deze Raad over de toekomst van het zendingshuis gevoerd hebt; (c) u zonder blikken of blozen synodeleden die nooit een bezoek hieraan gebracht hebben laat stemmen over de sluiting van iets dat zij niet kennen, en (d) u in uw brief aan mij de Samen op Weg-discussie hierover gesloten verklaart, voordat deze geopend is.

U en de zuster moderamina houd ik curam Deo voor 100% verantwoordelijk voor de uitverkoop van het kroonjuweel dat u in 1951 van de verenigde zendingscorporaties ontvangen hebt. Het goed geëquipeerde, volledig gerestaureerde, strategisch gelegen, internationaal befaamde zendingshuis, heeft voor u geen andere waarde dan die van een 'wegwerpartikel' (voorzitter van de Raad voor de Zending op de synodevergadering van 15-17 juni 1995).

3. Traditieafbraak: afbraak van onze kerk als apostolaatskerk

Het Samen op Weg-proces is zo langzamerhand niet meer het proces van de grote opbouw, maar het proces van de grote afbraak. Ik denk hierbij niet alleen aan het onverantwoorde opgeven van het presbyteriale karakter van de bovenplaatselijke kerkstructuur (vgl. Mensen en Structuren), maar ook aan het onverantwoorde opgeven van de eigen naam (de enig acceptabele naam die het beste van de drie bestaande namen bewaart, is: 'Evangelische Hervormde Kerk in Nederland').

Als enige voltijdse missioloog van onze kerk gaat mij vooral de teloorgang van het apostolaat ter harte:

a. In de kerkorde is allereerst het woord 'apostolaat' geschrapt (een confuus woordgebruik komt hiervoor in de plaats).

b. In de kerkorde is vervolgens het befaamde artikel VIII uit de kerkorde van 1951 over het apostolaat geschrapt (verspreid over een x-aantal artikelen in de nieuwe kerkorde kunnen wat vage en niet coherente missionaire gedachten bijeen gesprokkeld worden).

c. Zending wordt geclusterd met 'Diaconaat' en 'Oecumene'; hier dreigt, evenals bij ZWO-commissies, het gevaar van een marginalisering van de dialoog met, en de evangelieverkondiging aan aanhangers van andere godsdiensten, wereld-en levensbeschouwingen en ideologieën.

d. Nu wordt de Raad voor de Zending nog in hoofdzaak bemenst door leden en fuctionarissen met overzeese ervaring: maar straks valt zending tenslotte onder een meerhoofdige directie die naar alle waarschijnlijkheid weinig of geen expertise op het terrein van het apostolaat heeft.

e. Het zendingshuis te Oegstgeest moet, als klap op de vuurpijl, dicht.

Met grote zorg neem ik deze stukje bij beetje gerealiseerde afbraak waar. Van mijn leermeester dr. Arnold A. van Ruler heb ik geleerd, dat God langs de lijn der geslachten - en dus ook langs de lijn der instituten en gebouwen - werk. Deze alleszins bijbelse gedachte wordt door u evenwel als achterhaald beschouwd: van meet af aan hebt u immers de in het zendingshuis belichaamde geschiedenis van 200 jaar hervormde zending niet gehonoteerd. Respect voor de traditie is u vreemd.

De twee grootste euvels van het Samen op Weg-proces zijn dus: (a) manipulatie; en (b) het geen, althans weinig boodschap hebben aan de traditie. Deze zullen in toenemende mate het Samen op Weg-proces gaan opbreken (en doen dat trouwens nu al).

4. Verlies van spiritueel en moreel gezag

Ik ben geen aanhanger van de Heiligingsbeweging, maar ik heb wel diep respect voor de spiritualiteit van onder meer de evangelist Reuben A. Torrey (1856-1928), auteur van het boekje 'De Heilige Geest' (1966), dat ik u dringend ter lezing aanbeveel om het Samen op Weg-proces uit zijn contemporaine spirituele en morele neergang op te trekken. Hierin vertelt Torrey hoe hij met Dwight L. Moody (1837-1899) op de wereldtenstoonstelling te Chicago (1893) een van de beroemdste evangelieverkondigers van zijn tijd hoorde preken. Tijdens diens preek verlieten beiden echter de dienst. Buiten gekomen zei Moody over deze prediker: 'Hij heeft zijn zalving verloren'. Torrey vervolgt dan zijn verhaal als volgt: 'Is dat niet vreselijk, zijn zalving verliezen? Moody zei altijd dat hij liever doodging dan dat hij de kracht verloor van de Heilige Geest om zijn werk te doen. Maar we zullen beslist onze zalving verliezen, als we niet voor elke opgave in dienst van de Heer naar een nieuwe vervulling met de Heilige Geest streven' (103). Een predikant die misstappen begaat kan een gehele gemeente ontwrichten, maar een synodeleiding die van het rechte spoor afwijkt kan een gehele kerk doen ontsporen.

5. Slotopmerking

Ik vermaan u evangelisch om terug te keren naar 'de rechte weg' (open overleg met de Raad voor de Zending, eerlijke informatie aan synodeleden, e.d.) en respect te tonen voor het goede dat het voorgeslacht aan ons overgeleverd heeft (o.a. het zendingshuis). Slechts zo is er gerede hoop voor het welslagen van het nu door manupilatie en onnodige traditieafbraak bezoedelde Samen op Weg-proces.

Moge God ons verlichten (= zalven) met Zijn Heilige Geest.

Met vriendelijke groeten verblijft in Christus, Heer der zending en daarom Heer der kerk, aan wiens opzicht en tucht u en ik ons dienen te onderwerpen.

Jan A. B. Jongeneel (hoogleraar missiologie)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen