Torenspitsen-Gemeenteflitsen

WESTBROEK Ontginning Westbroek-Achttienhoven

Rond 1100 werden de moeraswildernissen van deze plaatsen ontgonnen. Vanuit Utrecht werden sloten gegraven richting Hilversum, een gebied van 9 km lang en 3, 5 km breed werd in de loop der eeuwen in cultuur gebracht. Zo om de 40 of 25 meter werden de sloten gegraven (alles met de hand) om zo het water af te voeren, maar ook werd het land daardoor verhoogd. In de wintermaanden stond het land vaak onder water doordat het water in de rivier de Vecht te hoog stond om het water af te voeren. Ook in die tijd is men begonnen het veen af te graven om zo aan de kost te komen. Later kwamen er meer veeboeren, de leefomstandigheden werden daardoor verbeterd.

Kapel

Na verloop van twee eeuwen toen er meer mensen gingen wonen in Westbroek werd er een kleine kapel, die onder het bestuur van de St. Jacobkerk te Utrecht stond, gebouwd. Waarschijnlijk was deze slotkapel van de heren van Westbroek, die stamden uit de geslachten van Renneberg, Rede van Nederhorst en Tuil van Serooskerken. Het is niet bekend waarom bisschop Boudewijn van Sterkenburg, die ook bisschop van Tripoliën was eji wijbisschop van Friesland, op 23 maart 1366 hier in de kapel begraven is. Wel werd boven zijn graf een indrukwekkende tombe gemaakt uit een zeer zeldzaam soort donkerblauw marmer, voorstellende de bisschop in vol ornaat in liggende houding met op zijn hand het bisschopszegel en aan zijn voeten een hond. Het is het oudste monument in Westbroek.

Kerk

Rond 1450 stond de kapel niet langer onder het bestuur van St. Jacob, maar onder het aartsdiakenschap van de Domkerk. 'Zonder twijfel', zegt een historicus, 'kreeg dit kleine dorpje deze grote kerk (een stadswaardige), als monument op het graf van bisschop Boudewijn van Sterkenburg.'

In 1467 werd begonnen aan deze machtige oude dorpskerk. Te bedenken dat alle stenen (kloostermoppen) naar Westbroek gevaren zijn en dat alles met de hand omhoog gebracht moest worden, want de toren alleen had muren van 1, 5 meter dik. In 14 jaar hebben ze de toren en het middenschip van de kerk gebouwd. Na 1500 hebben ze het grote koor er aangebouwd en daarna nog de zeer fraaie consistorie. Het is alles zeer solide gebouwd, want na 5 eeuwen zijn er nergens scheuren te zien, zelfs niét bij wat er later tegen aangebouwd is.

Doordat het kerkgebouw op de plaats van de kapel gebouwd is, werd de graftombe van de bisschop achter in het koor van de kerk geplaatst. Toen in 1481 de toren (42 meter hoog) voltooid was, was er ook een veldslag die in Westbroek werd beslegd. In de vaderlandse geschiedenis staat vermeld dat Joost van Lailang met vijfduizend ruiters en een boevenbende optrok tegen bisschop David van Bourgondië van Utrecht. Het dorp werd in brand gestoken en 600 burgers vonden de dood.

Nog enkele gegevens van de toren. In 1611 werd de huidige klok opgehangen met als randschrift 'Als ghij hoort deez klockgeslag, gedenck dan uw sterfdag'.

In 1725 werd besloten door de kerkmeester om een uurwerk in de toren te plaatsen. De kosten waren 1000 gulden, voor die tijd een enorm bedrag.

Het interieur van de kerk

De preekstoel is gemaakt kort na de Reformatie en staat nog steeds op dezelfde plaats voor het oorspronkelijke koorhek. Aan de muur hangt het oudste wandbord waar de 'Tien Geboden' op geschilderd zijn door Jacob Muller in 1670. Verder nog 3 wandborden met de lijst van predikanten die de gemeente van Westbroek sinds de Reformatie gediend hebben, vanaf 1577 tot en met nu. In 1766 kwamen de eerste twee lichtkronen, ook werd in 1777 een koperen lezenaar geschonken door de gemeente Achttienhoven met het wapen, een lam met het vaandel in zijn poot geklemd. De Statenbijbel die hier opligt is uit 1658. Het avondmaalstel dat nog steeds gebruikt wordt, werd geschonken door de heer Zwellengrebel in 1776. Het eerste orgel in de kerk werd in 1886 geplaatst. Het huidige orgel komt uit de kerk van Zaandijk en werd gebouwd door de Amsterdamse orgelbouwer Pieter Flaes in 1879.

Het orgel is na verplaatsing in onze kerk in 1975 opgebouwd door Fa. H. Strubbe uit Vinkeveen en bevat twee klavieren en een vrij pedaal. In 1955 is het koorhek dat in 1880 was weggetimmerd weer zichtbaar gemaakt en ook zijn er in dat jaar allemaal nieuwe banken in de kerk geplaatst.

Restauratie

De grote restauratie van onze kerk is begonnen in 1984 en heeft ruim 4 jaar geduurd. Rondom de kerk werden alle voegen eruit gehaald en weer opnieuw ingevoegd. Waar vroeger kleine stenen zaten, zijn nu kloostermoppen ingeboet. Verder zijn alle ramen vernieuwd en in het koor is er een nieuw raam bijgemaakt. Ook zijn boven het koor veel balken vernieuwd. Van de consistorie is de oude stuclaag verwijderd en alles overnieuw bepleisterd en afgewerkt. De totale kosten voor onze gemeente waren ruim ƒ 750.000, - . Als laatste hebben we in 1992 op de twee oude kroonluchters na, alle lampen in de kerk vervangen door nieuwe kroonluchters.

De gemeente

In de kerkboeken lezen we dat Henri van Haastrecht in 1577 hier gekomen is als pastoor, maar door het lezen van de boeken van Luther en Calvijn werden zijn ogen geopend. Ook werd hij onderwezen en bijgestaan in de leer der Hervorming door Pieter Dammers, een gereformeerd leraar, die op het Slot Zuilen ondergedoken was. Zo werd hij de eerste predikant sinds de Reformatie. In 1611 komen we de predikant Johannes Segerman tegen. Hij was de eerste die de huwelijken in de boeken ging schrijven. In 1735 komt een predikant uit Duitsland die woonde in Bremen, maar na 9 jaar gaat hij weer terug. Zijn naam was Cornelis Kuiper. Enkele jaren geleden hebben we via kerkcontact uit Bremen een afbeelding van ds. Kuiper gekregen die, na vergroting, als éérste foto hangt in de rij van predikanten die hier gestaan hebben. Deze predikant ging ook met de mode mee, hij droeg namelijk een pruik met witte krullen.

Daarna komen we in 1806 Evert Jacob van Wesel tegen als predikant. In zijn dagen blijkt dat de kerk steeds meer in verval raakte, doordat de synode op 15 juni 1814 een schrijven aan de kerkenraad stuurde, om toe te zien dat er in elke dienst tenminste één evangelisch gezang, die nog maar enkele jaren in gebruik waren en waartegen nogal heftig bezwaar was gemaakt, gezongen moest worden.

Ook staat in de notulen van ds. Van Wesel dat er een schrijven is gekomen van de synode dat er streng op toegezien moét worden dat geen kerkenraadsleden verkozen mochten worden die geen gezangen zongen. Zo zien we maar dat er niets nieuws onder de zon (synode) is.

De volgende predikant Johan Frederik Ruppel kwam van Wardenberg (NH) in 1820. Na 25 jaren gearbeid te hebben ging hij met emeritaat. Maar toen hij de afscheidsdienst zou houden en de kerk vol stroomde met gemeenteleden, werd de predikant dood op bed gevonden. Vanaf 1862 hebben we van alle predikanten een foto in de consistorie hangen. Dan willen we ds. Jan Cornelis Klomp er uithalen, die hier van 1922-1934 onze gemeente heeft mogen dienen. Hij was de eerste predikant van de Gereformeerde Bond.

De muurschilderingen

Omstreeks 1500 moeten de muurschilderingen gemaakt zijn. Aan de zuidzijde van de toren (de Lazaruskapel) zien we een 6-taI heiligen afgebeeld staan. Maar het meest bekend zijn de twee bovenste panelen waarop drie edelen staan afgebeeld die op jacht zijn. Op het andere paneel zijn drie doden begraven. Volgens een legende ontmoetten drie edelen tijdens de jacht de drie doden. De grafzerken staan omhoog en de drie die in staat van ontbinding zijn staan in het graf, ze zeggen tot hen: 'Spiegelt u aan ons, voordat het te laat is, want gij zult worden zoals wij. Macht, eer en rijkdom zijn niets. In het uur van de dood zijn het slechts de goede werken die blijven'. Aan de noordzijde zien we het laatste oordeel uitgebeeld als Christus zittende op de regenboog met daaronder de aarde in het klein. Nog verder naar beneden staat de engel Gabriel met een weegschaal in zijn hand. In de rechterschaal ligt het kruis en de linkerschaal staat omhoog (gewogen en te licht bevonden). Zo zien we aan de linkerkant de duivelen en hen die verloren zijn. Duidelijk wordt ook weergegeven het eeuwige vuur. Aan de rechterkant van het paneel van het laatste oordeel zien we de opstanding uit de doden. We zien het kruis in de rechterschaal dat betekent: zij die gekocht zijn door het dierbaar bloed op Golgotha die mogen ingaan door de enge poort. Die ook afgebeeld staat met Petrus bij de poort. We zien ook Maria aan de rechterzijde van Christus staan en Johannes aan de andere kant.

Er zijn nog meer figuren uit de Bijbel geschilderd. In 1993-1994 zijn door de heer W. Haakma Wagenaar deze fresco's fraai gerestaureerd, vooral het laatste oordeel, want daar was maar weinig meer van te zien.

In 1994 zijn deze twee ruimtes bij onze kerk gekomen, afgescheiden door een mooi hekwerk, zodat we vanuit de kerk(zaal) kunnen zien hoe men vroeger de mensen zichtbaar waarschuwde.

Ook de vloer en de rest zijn aangepast als één geheel tot een waardevol monumentaal pand.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen