Kind en media (1)

Wie zijn of haar oor goed te luisteren legt, vangt de signalen op. Kind en media; ze staan opnieuw in de belangstelling. De laatste tijd niet alleen bij ouders die om principiële redenen hun bedenkingen tegen tv hebben maar ook, én vooral breder. Zo plaatste het weekblad 'Elsevier' de kop 'De glazen opvoeder' boven een artikel over de negatieve invloed van televisie op kinderen.

De ministers Sorgdrager en Jorritsma spraken over de invoering van een anti-geweld-chip in tv-toestellen. Europese regelgeving op dat terrein wordt afgewacht.

Na de moord op de tweejarige James Bulger in Engeland gaven de 11- en 12-jarige daders toe dat ze eerst naar een heel gewelddadige video gekeken hadden.

Maar het komt ook dichterbij. Nog niet zo lang geleden kwam onze zoon met een flinke blauwe plek thuis. Het bleek dat een jongetje uit de klas op het schoolplein voor Power Ranger (een gewelddadige serie voor kinderen) had gespeeld.

Zo zijn de signalen er om ons heen en we vragen ons in dit artikel en dat van volgende week af: wat is de invloed van de media als tv, computerspelen, bladen en videospelen op onze kinderen?

Hebben de media invloed op het kind en zijn gedrag en hoe uit zich dat dan? En als er al invloed op het gedrag van het kind is, wat kan ik als ouder daar aan doen?

De onderzoekers zijn het, wat betreft de invloed van veel tv kijken op kinderen niet helemaal met elkaar eens. De een zegt dat er wel degelijk invloed van de tv uitgaat op het kind, ook al kijkt het gedoseerd, een ander zegt dat invloed van de tv zich pas laat gelden als het kind niet anders doet dan tv kijken waarbij het veel agressie ziet.

In maart 1995 promoveerde in Leiden, mevr. Patti Valkenburg op een onderzoek naar Kind en televisie. In haar onderzoek heeft ze een heel aantal eerdere onderzoeken op rij gezet en zelf onderzoek gedaan onder zo'n 1100 kinderen. Enkele conclusies uit haar rapport.

- Het zal nauwelijks verbazing wekken dat geen enkel onderzoek aantoont dat televisiekijken bij peuters en kleuters stimulerend werkt op het fantasiespel (de voornaamste bedrijvigheid in de eerste levensjaren). Wel steelt het televisiekijken tijd die anders voor meer creatieve activiteiten gebruikt zou worden.

- Het jonge tv-kijkertje verwerkt wat hij ziet in zijn spel. Uit onderzoeken blijkt echter dat het kind dat veel kijkt minder fantasie heeft dan de niet-kijker.

- Kijken naar geweld op tv is op jonge leeftijd niet aan te raden. Ook in 'onschuldige' tekenfilms kan een mannetje dat naar beneden valt en tot een plas op de grond verandert, angst en paniek bij het kleine kind teweegbrengen.

- het kijken naar tv-geweld maakt kinderen doorgaans rusteloos en angstig. Meetbaar angstiger bijvoorbeeld dan na het voorlezen van een sprookje of een verhaal waarin geweld voorkomt. Kinderen die veel naar geweldsprogramma's keken, vertoonden allemaal minder fantasiespel.

- De onderzoekingen naar het verband tussen dagdromen en tv-kijken werd ook onderzocht. Kinderen die naar een bepaald type programma kijken, blijken doorgaans meer over dat thema te gaan dagdromen.

- Valkenburg zegt in haar onderzoek dat wanneer kinderen worden gestimuleerd om te kijken naar goedaardige programma's, zij positief gestimuleerd worden. De vraag is dan wel of er wel goedaardige programma's bestaan en zo ja, hoe die dan moeten worden omschreven. Naast een voorkeur voor leerzame, eenvoudige documentaires over landen en dieren komen de onderzoeken voorlopig niet verder dan: geweldloos, niet te snel en ruimte voor eigen interpretatie van het kind.

- Wat het onderzoek van Valkenburg ook duidelijk aantoonde en wat we misschien eigenlijk zelf ook wel weten, is het voorbeeldgedrag in dezen van de ouders. Hun eigen kijkgedrag is onmiddellijk van invloed op hun kinderen.

Tot zover enkele conclusies uit het onderzoek van Valkenburg.

We kunnen er niet omheen dat onze kinderen in meer of mindere mate toch beïnvloed worden door de tv-programma's die ze bekijken. Het is dus van groot belang dat we ons bewust worden waar het aanbod op tv uit bestaat.

Er is sinds de tijd dat we zelf tot deze leeftijd behoorden, veel veranderd. Was het in de jaren zeventig nog heel gewoon dat beelden over een aardbeving pas een a twee dagen later op tv verschenen, eindjaren 80 zat de halve wereldbevolking 'live' bij de Golfoorlog, met de cola en de chips binnen handbereik.

In november jl. werden we bijna van uur tot uur op de hoogte gehouden van de ontwikkelingen aan de grens van Rwanda en de daarbij horende beslissing van de Veiligheidsraad.

Daar bleef het echter niet bij. In de jaren midden 70 had de gemiddelde tv kijker het niet moeilijk. Kijken we naar Nederland 1 of 2? Nu is een aantal van ver over de 20 zenders al 'normaal'. En van die 20 zenders is het overgrote deel commercieel. In de slag om de gunst van de kijker schuwen de commerciële zender weinig middelen... Met daarbij de komst van de video; kijken op elk gewenst tijdstip naar het door jezelf gewenste programma.

Televisie en programmamakers kregen in de gaten dat kijkers ook minder snel tevreden waren met het aanbod. In een poging elkaar te overtroeven werd steeds vaker de toevlucht genomen tot 'special effects', waarmee het gebodene in films en gedramatiseerde documentaires bijna 'echt' leek. Door de mogelijkheid om eenvoudig van zender naar zender te zappen schiet de kijker, en vooral ook het kind, van realiteit naar fictie en weer terug. Vooral kinderen vinden die overstap moeilijk.

In de praktijk blijkt de lijn tussen fictie en werkelijkheid maar een heel dunne. Uit politiecijfers wordt duidelijk dat de criminaliteit 'verhardt', met name de criminaliteit die door jongeren wordt gepleegd. Er zijn wetenschappers die dit wijten aan het vertonen van veel geweld op tv's en video (ondanks regels ook verkrijgbaar voor jongere kinderen...).

En dan is er in 20 jaar veel veranderd in het aanbod op tv. Als we de programma's tot 21.00 uur bekijken, zeg maar de bedtijd voor een jongere van een jaar of dertien, veertien, dan valt op dat er midden jaren '70 weinig geweld op tv te zien was. Op een februari-vrijdag in 1995 kon de jonge tv kijker al kiezen uit zo'n 15 verschillende programma's waar geweld wordt vertoond dan wel als oplossing voor een conflict wordt aangedragen.

De klemmende vraag aan ons als ouders is: Weten we wat onze kinderen zien, waar ze op de computer mee spelen, wat ze lezen? Zijn we ons bewust dat de media een grote invloed hebben op de ontwikkeling van onze kinderen? En wat kunnen we als ouders doen om deze effecten zo mogelijk te compenseren?

Op deze vragen wil ik graag in een volgend artikel verder ingaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen