Boekbespreking

Dit boek verscheen in 1995 in het Duits. Wie de schrijver is, wordt in deze vertaling nergens vermeld. De vertaling is overigens niet vrij van germanismen (zo wordt het Duitse 'evangelisch' letterlijk weergegeven i.p.v. met 'protestants', een kennelijk haast onuitroeibaar misverstand). Maar de hoofdthese van het boek is duidelijk en wordt goed samengevat in de titel: wij moeten afscheid nemen van het geloof dat God almachtig is. Na Auschwitz is die overtuiging volgens de schrijver nl. niet meer te handhaven. Schiwy is zich ervan bewust, dat hij daarmee niet alleen christelijke, maar ook talloze joodse theologen tegenover zich heeft, onder wie niet weinig overlevenden van Auschwitz. Zijn helden zijn echter degenen die het wel aangedurfd hebben om deze radicale consequentie te trekken: joodse denkers als Hans Jonas en Günther Anders en anderen die zijn gaan spreken over Gods zelfbeperking (Moltmann, Teilhard de Chardin) of machteloosheid (Bonhoeffer).

Schiwy probeert zoiets als een dwingend logisch argument tegen het geloof in Gods almacht te formuleren. Ook afgezien van de holocaust zou 'almacht' al een zinloos, innerlijk tegenstrijdig begrip zijn (42w). Hij gaat hierbij echter veel te kort door de bocht, door bijv. de uitvoerige en diepgaande Angelsaksische discussie over dit punt met slechts een enkele aanduiding in zijn richting te trekken. Problematischer is dat hij zich maar nauwelijks druk schijnt te maken om de bijbelse gegevens aangaande Gods macht. 'Machteloosheid' is immers bepaald geen categorie die in de Bijbel aan God toegeschreven wordt. Pas helemaal aan het slot voeh Schiwy zich geroepen enkele Duitse theologen die hierop gewezen hebben tegen te spreken. Maar ook dan gaat het allemaal erg snel en is de retoriek sterker dan de argumentatieve kracht. Zo blijft het boek grotendeels steken in het napraten van de genoemde theologen en filosofen. Dat levert intussen nog best aardige overzichten op (bijv. van de ontwikkeling van de 'theologie van de lijdende God', hfdst. 3), maar van een zelfstandige theologische bijdrage is geen sprake.

Wat bij mij bleef haken was de verbazing van Günther Anders over het feit dat door Auschwitz niet meer mensen atheïst zijn geworden. 'Duizendmaal meer mensen zijn atheïst geworden door de natuurwetenschap dan door Hitler'. Dat is inderdaad opmerkelijk. Zou dat er niet op duiden dat God toch niet afwezig was in de vernietigingskampen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen