Boekbespreking

Dit is een uniek boek, waarin de auteur - emeritus hoogleraar dogmatiek te Apeldoorn - laat zien hoe de kerkelijke leer zich door de eeuwen heen ontwikkeld heeft. Het boek is uniek, omdat we in Nederland nauwelijks een traditie kennen op het gebied van de dogmengeschiedenis: deze presentatie ervan vormt de eerste in ons land sinds het begin van de eeuw. In Duitsland is zo'n traditie er wel, maar daar zijn vergelijkbare werken doorgaans veel omvangrijker. Prof. Van Genderen heeft zich zo strikt mogelijk beperkt tot die ontwikkelingen in de geloofsleer, die tot officiële kerkelijke leeruitspraken geleid hebben en kon daarom aan veel opvattingen van individuele theologen (hoe invloedrijk soms ook) voorbijgaan.

Na een inleidend hoofdstuk, waarin uitgelegd wordt wat een dogma is en waarom het belangrijk is de geschiedenis ervan te bestuderen, volgt het eigenlijke historische overzicht. Daarin wordt (in navolging van B. Lohse) telkens per periode dat onderdeel van de kerkelijke leer behandeld, dat in de toenmalige theologische doordenking centraal stond. Opvallend daarbij is de inzet met een hoofdstuk over de canon en de geloofsbelijdenis; daarover heeft de kerk immers relatief pas vrij laat officiële uitspraken gedaan. Toch is deze inzet wel te rechtvaardigen, omdat de kerk al veel eerder vrijwel algemeen het grootste deel van de canon erkende als gezaghebbend en daarom richtinggevend voor haar geloofsleer. Dan volgen hoofdstukken over de leer aangaande de drie-eenheid (waarvoor de 4e eeuw beslissend was), de persoon van Christus (5e eeuw), de leer van zonde en genade (vanaf de 5e eeuw), de sacramenten en het Woord, de kerk en het verbond (vanaf de Middeleeuwen), de rechtvaardigingsleer (16e eeuw) en de r.-k. dogma's over Maria en de paus (19e en 20e eeuw). In het slothoofdstuk komen dan nog enkele recente ontwikkelingen in het protestantisme aan de orde (o.a., vrij beknopt, het Lima-rapport).

De auteur laat er geen misverstand over bestaan dat hij schrijft vanuit de gereformeerde traditie; hij geeft vandaaruit zo nu en dan ook zijn oordeel over diverse ontwikkelingen. Toch is zijn weergave van andere tradities (R.K., Oosters-orthodox) over het algemeen fair en evenwichtig. Dat trof mij bijvoorbeeld bij zijn tekening van genadeleer van Thomas van Aquino in verhouding tot die van de Franciscaanse school (p. 156vv.). Over de Reformatoren is Van Genderen naar verhouding het meest uitvoerig; verbreedt de dogmengeschiedenis zich hier toch enigszins tot theologiegeschiedenis? Wat hij over hen schrijft is intussen boeiend genoeg. De Nadere Reformatie daarentegen ontbreekt geheel, omdat die immers geen nieuwe kerkelijke leeruitspraken opleverde.

In kort bestek biedt prof. Van Genderen ons een schat aan informatie, die elders haast alleen in dikke handboeken te vinden is. Hij weet zijn stof over het algemeen op verdienstelijke wijze toegankelijk te maken. Ook niet-theologen zullen er hun winst mee kunnen doen, al blijft het uiteraard meer een studieboek dan een leesboek. Een enkele keer vond ik de beknoptheid wat ten koste gaan van de helderheid, bijv. bij de weergave van de christologische strijd in de vroege kerk (p. 67vv.) - maar dat blijft nu eenmaal een ingewikkelde geschiedenis! Theologen moeten het de schrijver maar niet euvel duiden dat hij allerlei zaken (zoals bijv. de zogenaamde 'filioque'-kwestie) slechts even kan aanstippen, zonder echt diepteboringen te verrichten: zij krijgen in elk geval een grondige opfriscursus aangereikt!

Het boek mondt uit in een onderstreping van de blijvende waarde van die dogma's, die op de Schrift gegrond zijn; juist in een snel veranderende tijd kan de kerk ze niet missen en staat ze voor de opdracht oude waarheden op een nieuwe manier onder woorden te brengen. Zo'n pleidooi ter rehabilitatie van het dogma ligt vandaag de dag natuurlijk niet bijster goed 'in de markt', ook niet in de kerkelijke markt. Toch kunnen we de schrijver er alleen maar in bijvallen en hem erkentelijk zijn voor de wijze waarop hij er zelf in dit boek zijn bijdrage aan geleverd heeft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen