Onder verantwoordelijkheid

Onder verantwoordelijkheid van de zogeheten 'Begeleidingscommissie voor de Statistiek' publiceert de Nederlandse Hervormde Kerk jaarlijks een 'Statistische Nieuwsbrief, waarin de gegevens zijn samengebracht betreffende het ledenbestand, het predikantencorps, de gemeenten en de geldwerving. Het mag ietwat merkwaardig heten dat zo'n lijvig, van vele tabellen voorzien document een brief wordt genoemd en dat, gegeven de neutrale aanhef 'dames en heren' in de begeleidingsbrief, niet duidelijk is tot wie deze is gericht. Maar dat neemt niet weg, dat door middel van deze brief een voor ieder leesbaar, glashelder inzicht wordt geboden inzake de bestanden van de Hervormde Kerk.

De Nieuwsbrief 1995, die recent verscheen, is de zesde achtereenvolgende. Daarom wordt ook teruggeblikt op de ontwikkelingen in de vijf jaar ervoor (1990-1995). De brief sluit af met het middelen van de gegevens inzake de bestanden en dit samen te brengen in een overzicht van 'de gemiddelde hervormde (wijk)gemeente: Mijnsherendorpwijk'. Beter dan zelf een globaal overzicht van de gegevens te maken nemen we dit overzicht hier naast op.

Dit overzicht spreekt duidelijke taal. Men kan deze gegevens maximaliseren of minimaliseren, feit is, dat ze een beeld geven van een kerk die, getalsmatig althans, in neergang is. We maken bij het geheel nog enkele opmerkingen, mede aan de hand van de verdere gegevens in de brief.

Ledenbestand

De Hervormde Kerk telt nog 2.255.190 leden (belijdende leden, doopleden en geboorteleden), dat is 11% minder dan in 1990. In de Gereformeerde Kerken nam het aantal leden met 7% af, in de Rooms KathoHeke Kerk met 1, 6%. De Nederlandse bevolking nam met 3, 2% toe.

Het percentage afname van hervormden was in 1995, in vergelijking met de voorgaande vier jaar, met 2, 6% het hoogst: Het verlies aan belijdende lidmaten werd in 1995 bijna geheel veroorzaakt door sterfte (18.000), terwijl er 6000 belijdende lidmaten bijkwamen. Hervormden vormden op het totaal van de Nederlandse bevolking in 1995 nog 14, 6%. Volgens een eerder gemaakte prognose zullen er in 2015, wanneer de ontwikkelingen zo door gaan, nog 1.410.000 hervormden zijn op een totale bevolking van 17.040.250 (8, 3%).

De conclusie uit dit alles moet zijn, dat de Hervormde Kerk een sterk vergrijzende kerk is en dat daar de afkalving het grootst is. De tegenwerping, dat de Hervormde Kerk altijd al een grote niet-meelevende rand heeft gekend, is slechts, betrekkelijk. De gemiddelde gemeente kent ongeveer 300 zogeheten geboorteleden. Maar in elke tijd wordt deze rand ook weer aangevuld met min of meer meelevenden, die afhaken. Dat de Gereformeerde Kerken, die ooit gekenrrierkt waren door honderd procent meelevendheid van de leden, een verlies van 7% noteerden, tekent hoe de ontkerkelijking geen halt houdt bij de niet-meelevende rand. De Hervormde Kerk loopt hier alleen maar voorop.

Meelevendheid

Het is goed hier de cijfers van de meelevendheid nog eens expliciet naar voren te halen. Van de 1207 leden van de gemiddelde gemeente moeten 676 leden als 'papieren lid' worden beschouwd. Zij nemen op geen enkele wijze deel aan het kerkelijke leven. Van de 321 mensen, die in de zondagse diensten wél meeleven - er is kennelijk ook nog een tussencategorie - bezoeken er 120 'wel eens' een kerkdienst, 80 gaan eenmaal per maand naar de kerk en 120 wekelijks. Wordt het beeld uitgesplitst naar morgendienst en middagdienst, dan wordt dit beeld nog sprekender: In de morgendienst 183 kerkgangers, in de middagdienst 63. Gemiddeld is er in hervormde gemeenten éénmaal per twee weken een middagdienst (dus in ongeveer 900 wijkgemeenten niet).

Enige tijd geleden verscheen bovendien een analyse van de meelevendheid, uitgesplitst naar modaliteiten. Daaruit bleek dat ongeveer vijftig procent van de hervormde zielen, die hun lichaam 's zondagsmorgens meenemen naar de kerk, tot de hervormd gereformeerde richting behoort. Voor de middagdiensten is dat ongeveer vijfenzeventig procent.

De Hervormde Kerk heeft altijd principieel gesteld, dat op grond van het verbond ook (zelfs) geboorteleden nog bij de kerk behoren. Terecht! Maar we mogen ons afvragen hoevelen van de ongeveer 1, 4 miljoen (!) papieren leden door de kerk nog echt worden bereikt. Het is nog niet zo lang geleden, dat allerwegen de vraag werd gesteld of men 'alles wat in het doophuis kwam' al of niet moest dopen. Het zou de moeite waard zijn ook eens exact na te gaan welk percentage van de papieren leden het doophuis nog (be)zoekt. Daar, waar de kerk nog echt volkskerk is, wordt dit dunkt me ook steeds minder. Gemiddeld vijf dopelingen per jaar spreekt voor zich!

Samen op Weg

'Mijnsherendorpwijk' is geen Samen op Weg-gemeente. Die werd in het vorig jaar verschenen vijfjaarlijkse rapport van de visitatoren generaal wel apart uitgesplitst en kwam er toen (gemiddeld) als minst meelevend uit.

In de onderhavige nieuwsbrief wordt wèl vermeld, dat het aandeel 'federaties', op het totaal van 1349 gemeenten, 13% bedraagt, in totaal 176; en dat is dan 24% meer dan in 1994.

Opnieuw moeten we constateren, dat de voortvarendheid, waarmee SoW wordt doorgevoerd, zich niet verdraagt met het nog slechts geringe percentage gefedereerde gemeenten. De landelijke ontwikkelingen stuwen zeker ook de ontwikkelingen op plaatselijk vlak op, zodat het aantal federaties de komende tijd nog wel verder stijgen zal. Maar het is niet voor niets, dat de protesten tegen het zogeheten top-down beleid - alles wordt 'van bovenaf geregeld - toenemen. SoW heeft bepaald nog geen breed draagvlak in de gemeente.

Bovendien een kerk met zoveel 'papieren leden' wordt niet gesaneerd door een 'papieren proces'.

Hoop?

Het verontrustende beeld, dat de nieuwsbrief geeft, kan en mag niet worden weggepoetst met vroom of goedkoop commentaar. Ook niet met verwijzing naar waar het nog 'goed' of 'beter' is. De Hervormde Kerk als geheel staat model in dit land voor een ingrijpende en aangrijpende secularisatie en ontkerstening.

We hebben, wanneer we uit de nieuwsbrief lering willen trekken, het volgende dunkt me, te bedenken:

1. De tijd is voorbij, dat de Hervormde Kerk de 'grote kerk' was. Zelfs haar ledental van nog meer dan twee miljoen wettigt niet om over 'grote kerk' te spreken. Ze is en wordt steeds meer kleine kerk, zoals andere kerken in dit land. 2. Bezinning op haar binnenkerkelijke gestalte, op gemeenteopbouw en gemeentetoerusting, zal hoge prioriteit moeten hebben. 'Versterk het overige dat sterven zou, want Ik heb uw werken niet vol gevonden voor God', zegt de engel van de gemeente van Sardis (Openb. 3 : 2). 3. Een kleine kerk heeft ook slechts kleine kracht in zichzelf maar zal nochtans een open deur (kunnen) hebben, die niemand sluiten kan, namelijk als ze het Woord Gods, als kracht Gods tot zaligheid, bewaart en niet verloochent (Openb. 3 : 8).

Bekend is het gezegde dat er leugens, grote leugens en statistieken zijn. Men kan ook zeggen dat er statistieken, prognoses en beloften zijn. De statistieken bepalen de kerk niet. Ze zijn hoogstens een thermometer. Die wijst echter wel overduidelijk aan, dat de kerk ziek is. Is er nog een weg tot genezing? Alleen onder de vleugelen van Christus! (Mal. 4:2).

P.S. Meerdere exemplaren van de Nieuwsbrief zijn te bestellen voor de prijs van ƒ 10-op het bureau van de hervormde synode, Overgoo 11, Postbus 405, 2260 AK Leidschendam.
 

De Nederlandse Hervormde Kerk telt 1.349 gemeenten. Van deze gemeenten zijn er 170 weer onderverdeeld
in 652 wijken en 36 buitengewone wijken. Dit betekent dat er 1.867 wijkgemeenten en niet-in-wijkeningedeelde
gemeenten zijn. Dit zijn de eenheden, waarbinnen zich in de praktijk het kerkelijk leven afspeelt.
Aan deze zgn. kerkelijke eenheden zijn dikwijls de gebouwen en de predikanten verbonden en bij deze eenheden
vinden hoofdzakelijk de erediensten en andere activiteiten plaats. Hoe ziet nu op basis van bovenstaande
statistiek en van ander beschikbaar statistisch materiaal zo'n eenheid binnen de Nederlandse Hervormde
Kerk eruit? We noemen hierna de hier bedoelde kerkelijke eenheid "Mijnsherendorpwijk".
Mijnsherendorpwijk is een dorp of stadswijk in Nederland met in totaal 8.299 inwoners per einde 1995. Van
hen staan er 1.207 als lid in de kaartenbak van de hervormde gemeente ter plaatse. Van hen legden ooit 393
personen in het openbaar belijdenis des geloofs af. Als kind zijn 520 leden gedoopt, maar zij deden (nog)
geen openbare geloofsbelijdenis. Voor 157 van deze doopleden ligt dat voor de hand omdat ze nog jonger
zijn dan 20 jaar. De overige 363 doopleden zijn echter ouder dan 20 jaar en hebben (nog) niet het geloof van
hun ouders kunnen/willen bevestigen door een persoonlijke geloofsbelijdenis, ook al hebben ze in principe
voor een beslissing daartoe wel de leeftijd bereikt.
Daarnaast staan er nog 295 personen in de kaartenbak, die niet gedoopt zijn en ook geen belijdenis hebben
afgelegd, maar die geregistreerd staan omdat bij hun geboorte hun ouders als lid geregistreerd stonden.
Tenslotte staan naast deze 1.207 leden nog 197 kaarten in de kaartenbak van personen die geen lid zijn van
de gemeente, maar wel bij leden van de gemeente in huis wonen. Voor de predikant en andere mensen in de
gemeente, die pastoraal werk doen, is het handig om te weten wie ze bij een bezoek kunnen aantreffen en
wat de leefsituatie van een lid van de gemeente is.
Het merendeel der lidmaten is vrouw: 242 (61,5%) van het totaal van 393. Zij zijn gemiddeld 60 jaar oud.
De resterende 151 mannelijke lidmaten zijn gemiddeld 57 jaar oud. Ruim eenderde (151 op 393) van de
lidmaten bereikte inmiddels de pensioengerechtigde leeftijd van 65 jaar en de overige 242 lidmaten behoren
tot de beroepsbevolking.
Het merendeel der doopleden is man 274 (= 52,7%) van het totaal van 520. Deze mannen zijn gemiddeld
34 jaar oud, evenals de resterende 246 vrouwelijke doopleden. Van de doopleden zijn er slechts 57 (10,9%)
ouder dan 65 jaar en maar liefst 157 (30,2%) jonger dan 20 jaar. Het potentieel aan volwassen doopleden,
die belijdenis zouden kunnen doen, bedraagt in Mijnsherendorpwijk 363 leden.
De 1.207 leden vormen samen 685 pastorale eenheden. Op 185 adressen woont een echtpaar met één of
meer kinderen thuis. Op 170 adressen woont een echtpaar zonder kinderen (thuis). Van deze 355 echtparen
is het huwelijk in 103 gevallen (29%) kerkelijk bevestigd en ingezegend in de Nederlandse Hervormde
Kerk.
De overige 330 pastorale eenheden betreffen ongehuwde gemeenteleden (nooit gehuwd, gescheiden, verweduwd), waarbij er in 32 gevallen (nog) kinderen thuis wonen. In hoeverre deze gemeenteleden ongehuwd
samenwonen met andere gemeenteleden of met niet-gemeenteleden is niet bekend.
In Mijnsherendorpwijk werden in 1995 5 kinderen geboren en gedoopt.
In 1995 overleden in Mijnsherendorpwijk 18 leden. In 10 gevallen vond er een rouwdienst plaats, 8 bij een
begrafenis en 2 bij een crematie.
In de loop van 1995 konden 2 nieuwe leden geregistreerd worden door toetreding tot de kerk of door overkomst
vanuit een andere kerk. Daar tegenover werden 23 leden uitgeschreven als lid van de Nederlandse
Hervormde Kerk.
Door verhuizing kwamen en vertrokken er in 1995 62 gemeenteleden.
Door de mogelijkheid van perforatie van gemeentegrenzen zijn er 36 leden in de gemeente Mijnsherendorpwijk,
die buiten de geografische (wijk)gemeentegrenzen wonen. Daartegenover zijn er ook 36 leden
der kerk die binnen de (wijk)grenzen wonen, maar hun gemeente van voorkeur elders hebben.
Vijf keer gebeurte het in 1995 dat er een huwelijk plaatsvond, waarbij één of twee gemeenteleden als partner
betrokken waren. Eén van deze huwelijken werd kerkelijk bevestigd en ingezegend. Eén keer vond er
een echtscheiding plaats, waarbij één of twee gemeenteleden als partner betrokken waren.
Van de 1.207 leden zijn er 997 boven de 20 jaar oud. Van deze "papieren" leden zijn er 676 niet betrokken
bij de hervormde gemeente, doordat men op enigerlei wijze zou participeren. De overige 321 participeren
als volgt:
- 120 leden bezoeken wel eens een kerkdienst, maar doen dit minder dan één keer per maand.
- 80 leden bezoeken een aantal keren per maand een kerkdienst.
- 121 leden bezoeken wekelijks de kerkdienst.
Verder besteden 140 leden op doordeweekse dagen tijd aan het bijwonen van kerkelijke activiteiten of het
uitvoeren van vrijwilligerswerk. Gemiddeld besteedt men hieraan een dagdeel (3,5 uren) per week.
Elke zondag houdt Mijnsherendorpwijk een eredienst. Deze wordt bezocht door 183 kerkgangers. (Met Pasen
is het drukker: dan zijn er 255 kerkgangers.) Tot deze kerkgangers behoren 40 kinderen, die naar de
crèche, de zondagsschool of de kindernevendienst gaan.
Daarnaast houdt men in Mijnsherendorpwijk één keer per twee weken een middagdienst. Deze wordt bezocht
door 63 kerkgangers.
Door de week zijn er diverse kerkelijke activiteiten in Mijnsherendorpwijk, althans in het "winterseizoen":
- In de eerste plaats is er de catechisatie voor 12- tot 16-jarigen. Daaraan nemen 37 tieners deel.
- Dan is er de belijdeniscatechisatie met 7 deelnemers. Uiteindelijk doen 3 daarvan daadwerkelijk belijdenis.
- Voor de kinderen tot 12 jaar is er clubwerk, waaraan 30 kinderen deelnemen.
- Tieners van 12 tot 15 jaar komen naar de tieneractiviteiten (sociëteit, instuif, gespreksgroep, koffiebar,
jongerenvereniging) en ze zijn daar met 18 deelnemers.
- Voor de jongvolwassenen zijn er ook activiteiten (sociëteit, instuif, gespreksgroep, koffiebar). Van de
16-plussers doen er 17 mensen mee.
- Voor de volwassenen is er in Mijnsherendorpwijk een viertal (binnenkerkelijke of interkerkelijke) gespreks-
of bijbelkringen. Deze kennen gemiddeld 12 hervormde deelnemers per kring.
- Naast de kringen wordt er nog een cursus gegeven, waaraan 9 mensen deelnemen.
- Twee keer per jaar is er een gemeenteavond met 41 deelnemers.
De kerkenraad van Mijnsherendorpwijk telt:
- de (wijk)predikant, die voor 73,2% van de volledige werktijd (bijna 9/12) aan de gemeente verbonden
is. De kans dat deze predikant een man is, is zeer groot: 86%.
- 8 ouderlingen, onder wie 2 vrouwen en 1 vacature.
- 5 ouderlingen-kerkvoogd, onder wie 1 vrouw en 1 vacature.
- 8 diakenen, onder wie 3 vrouwen en 2 vacatures.
Aan kerkvoogdelijk levend geld kwam in 1994 in Mijnsherendorpwijk een bedrag van ƒ 147.295,- binnen.
Hieruit en uit de opbrengst uit bezit (huren, exploitaties, rente e.d.) moet de predikantsplaats bekostigd
worden, alsmede het in bezit zijnde kerkgebouw, het verenigingsgebouw, de pastorie. Ook het gesalarieerde
personeel zoals de parttime koster, de organist, de administrateur moet hieruit betaald worden, naast de overige kosten, zoals rente, quota, beheerslasten etc.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen