Innerlijke benadering (1)

Hoe benaderen wij de dingen? Hoe gaan wij ermee om? Dat is nogal een vraag! Dan gaat het immers over je hele manier van in het leven staan. Want dingen, dat kan in heel ruime zin worden opgevat.

Hoe kijk ik aan tegen de natuur om mij heen? Tegen de bomen, de bloemen, de velden, de bossen en de bergen? Hoe ga ik om met de dieren? Maar ook met mijn medemensen, persoonlijk en samen? En hoe sta ik in de geschiedenis van ons mens-zijn?

Bij het zoeken naar een antwoord willen we ons niet verliezen in details. Een boer kan de boom, die op zijn erf staat, omhakken. Eigenlijk stond hij toch maar in de weg en hij kon best wat hout gebruiken voor de allesbrander in de grote boerenkeuken. Zijn zoon van een jaar of tien, twaalf spijt dat erg, want hij was er ingeklommen, had op een paar dwarse takken wat planken gespijkerd en wilde er een hut in bouwen. Zijn dochter van zestien had op warme dagen de schaduw van die boom opgezocht om haar huiswerk te maken. En het laat zich voorstellen, dat zijn broer, die via zijn opleiding in Wageningen in milieuzaken terecht is gekomen, nog weer heel anders tegen de boom aankijkt.

Ons gaat het hier meer om een grondhouding. Daaruit hoeft in de praktijk niet altijd dezelfde manier van handelen voort te komen. Het is goed mogelijk, dat genoemde boer en zijn bloedverwant ten diepste eenzelfde levenshouding hebben. Maar een bepaald concreet geval kan door allerlei bijkomende omstandigheden toch een verschillende manier van handelen opleveren. Wij willen hier onze aandacht meer richten op dat fundamentele in de manier, waarop mensen in het leven staan.

Er is nog een andere opmerking vooraf te maken. Als we dat zo zeggen: Hoe benaderen wij de dingen, is dat dan niet veel te actief? Is dat niet te veel gedacht vanuit de actieve, ontwerpende mens? De mens dus, die vanuit de bron van zijn diepste innerlijk de dingen ziet en waardeert. Een mens, die een netwerk van ideeën en gedachten over het bestaan heenlegt. Maar slaan die ideeën dan ook nog ergens op? En is de praktijk van ons leven eigenlijk ook niet anders? Een mens wordt eerder benaderd, dan dat hijzelf benadert. Op duizend en een manieren is hij afhankelijk van de werkelijkheid om zich heen. Onze opvoeding, de cultuur waarin wij leven, bepaalde indringende ervaringen, het zet allemaal zo'n stempel op ons, dat het onze levenshouding bepaalt. Ons innerlijk is geen ivoren toren, of een bomvrije schuilkelder waarin wij ons zouden kunnen terugtrekken en van waaruit wij de werkelijkheid tegemoet zouden kunnen treden. Zo'n schuilkelder bestaat niet. Ze is voortdurend onderhevig aan de inslagen van de werkelijkheid. De zogenaamde vrije innerlijke gave persoonlijkheid wordt telkens weer in stukken geslagen.

Niet zonder reden wordt innerlijke benadering in onze artikelenserie aan de orde gesteld in de polariteit van innerlijke benadering en innerlijke ontvankelijkheid. Die beide horen samen. Maar dan ook wel die beide. Innerlijke benadering is nooit helemaal gevolg van wat in innerlijke ontvankelijkheid door ons is opgenomen. We zijn niet alleen maar wat we ervaren, we zijn ook onszelf. De dingen gaan met ons om, maar wij ook met de dingen. We staan in het leven.

Het gaat dus om onze benadering van de dingen, maar dan wel op een bepaalde manier, namelijk innerlijk. We voelen ergens wel aan in welke richting we daarbij moeten denken. Maar het is nog niet zo gemakkelijk om onder woorden te brengen, wat daar nu precies mee wordt bedoeld.

Misschien komen we ontkennenderwijze het dichtst bij de zaak. Ik denk dat dat strookt met de manier, waarop vandaag de dag de dingen van innerlijkheid en spiritualiteit aan de orde worden gesteld. Daar klinkt ook duidelijk een kritische toon in. Er is een algemeen gevoel van onbehagen over de manier waarop vandaag aan de dag met de dingen wordt omgegaan. Doen we daarmee de werkelijkheid geen groot onrecht?

Allereerst geldt dat de wetenschappelijktechnische manier van denken en handelen, waarvan onze cultuur is doordrenkt. De grondvragen zijn: Hoe zit het in elkaar, hoe werkt het en hoe kan ik het zo sturen, dat het aan mijn doelstellingen beantwoordt? We benaderen dè dingen slechts met ons technisch zakelijk verstand zon­ der gevoel voor schoonheid, zonder vermoeden van het geheim, dat ze in zich dragen. Een sprekend voorbeeld trof ik aan in een interview met prof. W. ter Horst, die vertelde, hoe een stel met huwelijksproblemen bij hem kwam. Toen ze samen op een mooie zomeravond bij een bosrand stonden, voelde zij zich heel dicht bij alles. Maar hij brak de innerlijke ontroering, waarmee zij naar de dingen keek, met de opmerking: Dat is cirrostratusbewolking, die zit zesduizend meter hoog. Hij keek met zijn deskundigheid, zij keek met haar hart.

Innerlijke benadering heeft inderdaad te maken met de diepe lagen van je bestaan. We gebruiken er de aanduiding hart voor. De bekende christendenker Blaise Pascal uit de zeventiende eeuw stelde, dat niet alleen ervaring en verstand, maar ook het hart nodig zijn om de dingen te kennen. Als het verstand niet erkent, dat er oneindig veel dingen zijn, die het te boven gaan, is het door en door zwak. In die lijn schreef ook Van den Beukei zijn bekende boekjes: 'De dingen hebben hun geheim' en 'Met andere ogen'.

De kritiek richt zich nog op een ander punt. De moderne communicatiemiddelen bieden ons een enorme hoeveelheid informatie. We zien en horen het allemaal even. In een flits glijdt het aan ons voorbij. De meest verschrikkelijke dingen blijven zo zelfs in de informatieve oppervlakkige sfeer van 'even kijken, even horen of er nog nieuws is'. Zo bladeren we tijdschriften en kranten door, zo surfen we op Internet. De volheid en de veelheid van feiten en gegevens gunnen ons geen ruimte tot intense beleving. Ons werkelijk realiseren wat een ramp voor slachtoffers betekent, kunnen we nauwelijks, want er dienen zich al weer andere feiten aan. Het nieuws van vandaag vervaagt de indruk van gisteren. Hoe vaak overkomt het ons niet, dat we ons afvragen: Hoe was dat ook alweer? Deze veelheid en beweeglijkheid van onze cultuur gaat samen op met en stimuleert ook tot wat ik zou willen noemen een hapsnaphouding. Het is de instelling van 'hier even kijken door even een graantje meepikken en dan gauw weer verder'. Een en ander moet dan vooral prettig zijn, snel bevredigen en niet te veel inspanning vergen. In het laatste geval houden we het voor gezien. Er is wel wat anders, dat onze aandacht vraagt.

Daarmee hebben we al geraakt aan een derde facet, dat de vraag naar innerlijkheid heeft opgeroepen. Namelijk dat de dingen slechts gewaardeerd worden naar uiterlijk genot. Het moet allemaal niet te moeilijk zijn, en snel te consumeren. Het moet een prettig gevoel geven en niet te veel offers vragen. In onze moderne samenleving zijn we materialistisch en consumptief ingesteld. Maar het bevredigt niet echt. Nu we alles genoten hebben, wat er te genieten viel. Nu alle gefrustreerde lusten eindelijk eens vrij konden worden uitgeleefd, zijn we er toch niet blijer en gelukkiger op geworden. De consumptieve manier van omgaan met seksualiteit bijvoorbeeld leidde alleen maar tot meer eenzaamheid.

We kunnen nog een vierde facet noemen. Het is wel helemaal verweven met de andere, maar heeft toch weer een eigen accent. Onze samenleving zit zo in elkaar, dat je gedrongen wordt telkens een andere rol te spelen. Op je werk ben je een ander dan thuis, en op een kerkelijke vergadering of een vereniging van ontspanning ben je weer anders. Die deelgebieden van de samenleving kunnen soms zo ver uit elkaar liggen, datje een stuk verscheurdheid ervaart. Het roept gevoelens op van vervreemding, van meegesleurd en gemanipuleerd worden. Vandaar de vraag naar een zinsverband, een geheel, van waaruit je toch ergens alles beleven kunt. En ligt dat dan niet in jezelf, in je innerlijk, in de diepste kern van je persoonlijkheid? En gaat het er dan niet om bij die kern te komen en vanuit die kern te leven? Trainingen, die daarop inspelen mogen zich ver­ heugen in behoorlijke belangstelling.

Als we dit alles op ons in laten werken, kunnen we samenvattend zeggen, dat innerlijkheid naar het algemeen gevoel iets te maken heeft met je hart, met gevoel en met liefde. Ook met aandacht en concentratie. Een innerlijke benadering scheidt het kostelijke van het snode. Dat wat echt de moeite waard is, wordt uitgeselecteerd. Bovendien klinkt er ook de toon van echtheid en vrijheid in mee. Je bent bij jezelf en je bent er zelf bij, helemaal. Tot nu toe hebben we eigenlijk alleen nog maar afgetast, wat zo in het algemeen onder innerlijkheid verstaan'wordt. Maar hoe zit dat nu vanuit ons christelijke geloof? In een volgend artikel willen we daarop ingaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen