Globaal bekeken

In Protestants Nederland schreef mevr. J. Datema over Hiëronymus van Alphen, 'een belangwekkende protestants-Nederlandse figuur uit de achttiende eeuw'. Hier volgen twee van zijn gedichten, waarvan bepaalde regels spreekwoordelijk zijn geworden:

• De ware vriendschap

Een vriend, die mij mijn feilen toont,
Gestreng bestraft, en nooit verschoont,
Heeft op mijn hart een groot vermogen:
Maar 't laag gemoed, dat altoos vleit,
Verdenk Ik van baatzugtigheld,
Ik kan zijn bijzijn niet gedogen,
Die zelden prijst, spreekt vriendentaal.
Die altoos vleit, liegt menigmaal.

• De onbedachtzaamheid

Zie Keesje! deze doode mug
Vloog nog zoo even blij en vlug,
Maar 't Is door onbedachtzaamheid,
Dat zij nu dood op tafel leit.

Zij had in 't kaarslicht zulk een zin,
En vloog er onvoorzigtig In.
Nu ligt zij daar; maar 't Is te laat;
Er is voor 't mugje nu geen raad.
Zij werd bedrogen door den schijn
O! laat ons dit tot leering zijn,
Dat, eer men iets gewigtigs doet,
Men zich wat lang bedenken moet.
Eén uur van onbedachtzaamheid
Kan maken dat men weken schreit.

Verder volgt hier nog:

• De vrolijke reiziger

Wijk weereldsch gewemel
Ik moet naar den hemel;
Verhinder me niet.
Weg zonden! zwijgt lusten!
Ik wil hier niet rusten
In 's vijands gebied.

Verkeere ik in 't eenzaam
Met Jesus gemeenzaam.
Dan wensche ik niets meer;
En reize ik met an'dren,
Wij troosten malkand'ren
En loven den Heer

En wat zou mij hindren,
'k Zie de uurtjes reeds mindren.
Laat weereldsch gedruis
Mijn moed niet verslappen;
Nog weinige stappen,
En dan ben ik thuis.

Recent verscheen het eerste deel van een driedelige serie 'Geschiedenis van Dordrecht' (tot 1572), uitgave Verloren, Hilversum. Hieruit twee passages:

• Elisabethvloed

'Dordrecht zou volgens Constantijn Huygens In één nacht Venetië zijn gemaakt. Het blijft de vraag in hoeverre de stad zelf schade heeft geleden. In geografisch opzicht waren de gevolgen van de vloed voor de wijde omgeving van Dordt echter inderdaad enorm. Juist door de laksheid waarmee de omstandigheden werden benaderd, werd het landverlles groot en kreeg de fysieke omgeving in Zuid-Holland een gans ander gestalte. Verdronken land, verlaten land, In de steek gelaten woonkernen, kerken en kapellen In verval, het zijn alle ingrediënten die tot de verbeelding spreken. In dat verband is het niet zo merkwaardig dat de voorstelling omtrent de gevolgen van de Ellsabethsvloeden, en dan geconcentreerd op de eerste van 1421, welhaast bijbels vormen ging aannemen. Dat resulteerde in dat ogenschijnlijk zo waarheidsgetrouwe schilderij van omstreeks 1470 en In de regels die, evenals de regels over 1418, In 1609 op een steen voor de nieuwe Spuipoort werden gegrift:

TIant en(de) water dat men hier siet
Ware(n) 72 proch(i)en na Chronickx bediet
Geinundeert deur twater crachtich
Intjaer 1421 waerachtich.

Ook in de Grote Kerk werd een inscriptie met dat zelfde aantal aangebracht: "In het jaar van Christ 1421 zijn op de achttiende november 72 aan Dordrecht grenzende dorpen verzonken gebleven". Herhaaldelijk is erop gewezen dat het aantal van 72 een vrucht der verbeelding was, geïnspireerd door zaken als bij voorbeeld de 72 volkeren van de Toren van Babel, Mozes, Aaron en de 70 oudsten van Israël, of de 72 jongeren die de wereld werden ingezonden om Christus' boodschap te verbreiden. Het was met andere woorden een natuurramp van oudtestamentische proporties die Dordt en Holland had getroffen en geen menselijk falen dat de gevolgen van de ramp het vergroot.'

• Bevolking

'(...) Omstreeks 1475 zou het werkelijke aantal huizen opnieuw met zo'n 500 zijn toegenomen tot ongeveer 2100, om uiteindelijk omstreeks 1550 op ca 2300 uit te komen. (...) Als dit beeld juist Is, zou dit betekenen, dat omstreeks het jaar 1250 een aantal van 500 x 5.6 = 2800 mensen Dordrecht bevolkte. Driekwart eeuw later zou de stad meer dan verdubbeld zijn tot 5940 (1100 X 5.4). Omstreeks 1400 zou dan het beschikbare woningbestand kunnen zijn bewoond door 8320 (1600 X 5.2) personen. Daarna zou de relatief geringere groei in de vijftiende eeuw geresulteerd kunnen hebben In een feitelijk huizental van 210 omstreeks 1475, bewoond door ongeveer 10.290 personen (bij toepassing van een omrekenfactor van 4.9). Het eindpunt van deze hypothetische reconstructie zou In 1550 komen met een bevolking van 10.810 zielen (2300x4.7).(...) Niettemin kunnen we nu reeds een aantal opmerkelijke constateringen doen. Allereerst is het aangenomen Inwonertal van Dordrecht omstreeks 1250 voor Hollandse begrippen hoog; Lelden lijkt bijvoorbeeld op hetzelfde moment niet veel meer dan 1250 personen te kunnen hebben gehuisvest. In­ dien dit de werkelijkheid recht doet, onderstreep het de indruk, dat Dordt voorop liep In de stedelijke ontwikkeling. Het in dit groeimodel gereconstrueerde aantal Inwoners omstreeks 1400 blijkt opmerlijk dicht te liggen bij de eerder gemaakte schattingen.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen