Boekbespreking

Antwerpen was in de zestiende eeuw de grote Europese handelsmetropool, waar de Reformatie alle kansen kreeg om zich te ontwikkelen. Van 1578 tot 1585 was er zelfs sprake van een 'Calvinistische Republiek'. De tijd daarvoor, toen het protestantisme nog ondergronds moest blijven, liet een grote groei zien van gereformeerden en dopersen, en in mindere mate lutheranen, die zich onttrokken aan de gevestigde kerk van Rome.

Guido Marnef een doorwrochte studie het licht laten zien, waarin hij beschrijft welke factoren van belang zijn geweest voor de Reformatie in Antwerpen. Niet alleen religieuze, maar ook politieke, sociale en economische gegevens kleuren het totaalbeeld van de stadsreformatie in. Vandaar dat in dit boek de statistieken en grafieken niet ontbreken. Dat kan de leesbaarheid enigszins hinderen, maar geeft de dieptepeiling van de ontwikkelingen bijzonder veel kracht. Dit boek laat zien hoe de Reformatie zich ontwikkelde in een handelsstad waar een milde openheid was ten aanzien van nieuwe ontwikkelingen. Men wilde de vreemdelingen, vooral de kooplieden die voor de welvaart zo van belang waren, en die vaak de nieuwe ideeën meebrachten, niet wegjagen. Tegelijk echter was er de centrale regering, die de duimschroeven aan wilde draaien en in Antwerpen de Reformatie wilde onderdrukken.

De studie van Marnef bestaat uit drie delen. Het eerste geeft een globaal beeld van de Antwerpse samenleving in de zestiende eeuw. Het tweede deel beschrijft de opmars van het Antwerpse protestantisme van 1550 tot 1567. Daarbij is vooral het 'Wonderjaar', het jaar 1566, van bijzondere betekenis geweest. In dat jaar kregen de kerken alle vrijheid zich te organiseren. De reactie daarop was een heviger repressie. Daarover gaat het derde deel, het protestantisme in de verdrukking, 1567 tot 1577.

Marnef laat zien dat de calvinistische reformatie gezien haar gedegen organisatie, internationale relaties en dynamische rekruteringsvermogen veel meer protentie had dan de doperse, die zich maatschappelijk veel afzijdiger opstelde. De dopersen hadden overigens het meeste te lijden van de repressie. De lutheranen speelden een zijdelingse rol, omdat er bij hen een grote aanpassing was naar de kant van de overheid.

Marnef heeft ons een boeiend beeld geschetst van een uiterst belangrijke periode uit de geschiedenis van de Reformatie, dat voor de kerkhistorisch geïnteresseerden goed te lezen is. Aan het einde belooft hij een vervolg, waarin hij de periode van de Calvinistische Republiek als burcht van het internationale protestantisme wil beschrijven. Gezien het nu gebodene zien wij met grote belangstelling uit naar de inlossing van deze belofte.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen