Boekbespreking

Opnieuw een fraai deel in de reeks, waarin eerder delen verschenen over de classes Dordrecht, Breda, Rotterdam, Schieland, Walcheren en Zuid-Beveland. Deze acta laten zien hoe 'het bestuurlijke middenniveau' in de kerk functioneerde. In dit deel komen de acta, in de authentieke taal aan de orde van de Provinciale synode Zuid-Holland, in de classes Leiden (1585-1620) en Woerden (1617-1620). Het is niet mogelijk uit de veelheid van zaken een ook maar enigszins verantwoorde samenvatting te geven. De uitgever was zo vriendelijk ons de volgende korte typering te geven.

'Het is typerend voor Leiden dat Willem van Oranje in 1579 moest informeren of de stad er werkelijk toe was overgegaan de kerkelijke gemeente de sleutel van het consistorie af te nemen, zoals hij had vernomen. Het antwoord zou "ja en nee" hebben moeten luiden. Inderdaad had de magistraat in verband met de conflicten rond de predikant Caspar Coolhaes deze sleutel laten ophalen. Daarmee belette men echter slechts de door het Leidse gerecht afgezette predikanten en ouderhngen de kerkenraadskamer te gebmiken. In Leidse ogen was er daarom niets bijzonders aan de hand.

Het vraagstuk wie zich de wettige vertegenwoordigers van de kerk mochten noemen, loopt als een rode draad door de geschiedenis van Leiden. De magistraat wenste formele helderheid, gepaard aan een vreedzaam samengaan van de verschillende groepen. Zij gedroeg zich daarin zelfbewust. Leiden was dan ook de grootste industriestad van de Noordelijke Nederlanden. Nadat het beleg van 1574 glansrijk was doorstaan, bloeide de stedelijke samenleving op dankzij de universiteit en de vele immigranten uit het zuiden die de lakenindustrie nieuwe impulsen gaven. Niettemin waren er vele politieke, sociale, universitaire en kerkelijke spanningen, die het stadsbestuur vaak het gevoel moeten hebben gegeven op een vulkaan te vertoeven. De sleutels vertegenwoordigden niet alleen macht in eigen huis, maar ook angst voor de buitenwereld. In dit krachtenveld moest de classis Leiden lange tijd trachten het roer recht te houden. Pas in 1618 zou duidelijk worden dat het concept van eendracht door macht binnen de kerk niet functioneerde in de door de Leidse regenten gewenste zin.

In Woerden speelden andere, maar eveneens ingewikkelde problemen. In 1558 had Philips II om financiële redenen de hoge heerlijkheid van Stad en Land van Woerden in pand gegeven aan de hertog van Brunswijk. Hierdoor werd de bewegingsvrijheid van de magistraat belemmerd. Bovendien leidden de bijzondere omstandigheden ertoe dat in Woerden de hervorming zich niet in calvinistische, maar in lutherse vorm voltrok en doorzette. Vanaf 1572 hebben de Staten van Holland er steeds naar gestreefd aan deze uitzonderlijke positie van Woerden in alle opzichten een einde te maken. In 1594 vond de officiële calvinisering plaats, waarbij Stad en Land van Woerden kerkelijk werden samengesmolten met de inmiddels door splitsing van de classis Leiden ontstane ckssis Overrijnland.

De reconstructie van de vroegste geschiedenis van de classes Leiden en Woerden wordt ernstig bemoeilijkt door gebrek aan bronnen. De acta van die van Leiden beginnen, na een brokstukje voor 1585 en 1586, pas in 1596, de handelingen van de classis Woerden in 1617. De notulen van de Leidse kerkenraad ontbreken voor de cruciale perioden van de hervorming tot 1584 en van 1590 tot 1620. Ook in Woerden zijn lang niet alle gewenste stukken voorhanden. Veel kan hier dus slechts worden aangeduid of vragenderwijs behandeld.'

Hiermee volstaan wij deze uitgebreide aankondiging van deze waardevolle historische documentatie van kerkelijk leven in onze vaderlandse kerkgeschiedenis. Het boek bevat uiteraard ook een doorkijkje in tal van kruimelzaken in gemeenten van heel uiteenlopende aard, waarmee de classes zich moesten bezighouden. Zeer aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen