Mag het echt weer?

God te boek

In de weken vóór de Boekenweek 1997 viel het nogal eens te horen en te lezen: Over God spreken mag weer. Je hoeft je er niet meer voor te schamen als je zegt dat je in God gelooft. Je bent niet meer bij voorbaat afgeschreven als je er voor uitkomt dat je gelovig bent. Bij de presentatie van het project 'God te boek' van de SoW-kerken in het kader van de Boekenweek sprak de voorzitter van de gereformeerde synode ds. R. S. E. Vissinga woorden van gelijke strekking.

Hij acht dat opmerkelijk om een aantal redenen. Eén ervan is dat we nog geen tien jaar geleden in de kerken het thema van de 'godsverduistering' breed op de agenda hadden staan. In dat duistere woord vertolkten we ons besef van onvermogen om adequaat God ter sprake te brengen in de wereld maar eigenlijk ook in de kerk.

De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) meende er goed aan te doen dit jaar de boekenverkoop te promoten onder het thema 'Mijn God'. Laten we wel wezen: niet uit betrokkenheid op en meeleven met de kerken in ons land. Ook niet uit evangelisatorisch oogpunt of om de kerken gratis propaganda te verschaffen onder het Nederlandse volk. Daar is de CPNB niet voor opgericht immers. Haar doelstelling is grotendeels van commerciële aard.

De SoW-kerken hoorden er wel een uitdaging in. De thematiek zou uiteraard breed gepromoot worden via de media en de kerken kunnen dan niet net doen of er niets aan de hand is. In de krant die is uitgegeven in een oplage van 1.000.000 exemplaren wordt geprobeerd om 'vanuit onze eigen christelijke traditie aan te sluiten bij het thema'. Je kunt je vragen stellen bij verschillende bijdragen in deze krant, het initiatief verdient instemming. Waar vind ik mijn God, is een vraag die voor nogal wat mensen echt een vraag is. En dan denk ik nog niets eens aan mensen buiten de kerken.

Binnen de kerken zijn velen zoekend, soms twijfelend ook al willen we daar misschien niet echt aan. Wie met mensen doorpraat, tot op de bodem van hun hart, merkt hoe diep de vraag naar God, naar kennis van en omgang met God leeft. Of soms ook helemaal niet leeft omdat kerkelijke betrokkenheid nog slechts formeel is. Ik citeer een regel uit de boeiende bijdrage van Bernard Rootmensen als hij ingaat op de vraag: Krijgen de kerken nu eindelijk weer eens de gelegenheid het oude liedje van hun eigen gelijk te zingen? Zo van: zie je wel, wij wisten het allang, zonder God gaat het niet? Rootmensen: 'Allerminst. Ik mis die bijbelse tegenspraak helaas ook in de kerk: ik kom er veel zelfgenoegzaamheid tegen. Men denkt de waarheid in pacht te hebben en nog wel in zijn verkerkelijkte en vermoraliseerde vormen.

De Stem van de Eeuwige kan daar soms nauwelijks nog doorheen breken'. Het thema van de Boekenweek kan aanleiding zijn de vraag naar God fundamenteel en inhoudelijk aan de orde te stellen. Laten we het hopen. Het zou een zegen zijn voor velen in de kerken en niet te vergeten daar buiten.

Dat zou ik dan ook willen vragen aan degenen die zo enthousiast dit project hebben opgestart en naar buiten gebracht binnen en buiten de SoW-kerken. Laat eens vaker van u horen in onze samenleving. Wees eens echt kerk, Kerk van Jezus Christus en schaam u Zijn getuigenis niet. Anders is het hele project net als de door de commercie opgeklopte discussie over religiositeit louter modieus en van voorbijgaande aard. Dan zijn we als kerken alleen maar 'aan de wereld gelijkvormig'. Paulus sloot op de Areopagus wel aan bij de mode van de dag in Athene, maar hij liet het daar niet bij.

Boeken over God

Uitgevers springen uiteraard ook in op de mogelijkheid boeken te publiceren in een tijd waarin het gesprek over God en het goddelijke bon ton is. Zo'n boek is Het zachte ruisen van de stilte - Over God in Nederland. Mary Michon nodigde negentien kunstenaars, schrijvers, schilders, theologen en filosofen uit van christelijke en seculiere signatuur om hun verhalen over God en de mensen te vertellen. Terecht signaleert Michon een Babylonische spraakverwarring over God. Daar is deze uitgave begrijpelijk ook niet aan ontkomen. Als je aan zo'n verscheiden gezelschap de vraag voorlegt: Wat betekent God voor u, waarom gelooft u of waarom gelooft u niet of niet meer? Dan kun je evenveel individuele uitingen verwachten van geen of vage religiositeit tot een mengeling van meligheid of diepzinnigheid. Een paar bijdragen sprongen er voor mij een beetje uit.

Jan Greven, hoofdredacteur van het dagblad Trouw, geeft in een kort maar helder exposé zijn theologie-historische verklaring van het huidige verschijnsel religiositeit. Waarom is God eigenlijk 'terug'? Waar is Hij dan door weggeweest? Hij memoreert de 'God is dood'-theologie van de 60'er jaren vertolkt in publicaties van Harvey Cox en Paul van Buren. Secularisatie was helemaal niet erg. Integendeel, het zou mensen eindelijk tot vrijheid en zelfverwerkelijking brengen en daarin kwam het evangelie tot zijn doel. In dit grenzeloos optimisme werd heel veel christelijke traditie aan de kant gezet. De dromen kwamen echter niet uit. Met de opbouw van het nieuwe na de afbraak van het oude ging veel mis. De maatschappij werd maakbaar geacht. Verheerlijkt werd gekeken naar het Oosten van Europa. In China zou de nieuwe mens al bestaan. Maar na 1989 ontwaakte men en kwam God terug. Nee, niet meer als vroeger. De traditionele kerken profiteren nauwelijks van de comeback van God. Waarom, daar geeft Greven geen antwoord op. Wel concludeert hij dat vrijheid niet zonder beperkende structuren kan. In de behoefte aan reïncarnatie en de aantrekkingskracht van New Age wordt dat duidelijk, want daarin voelen mensen zich in hun vrijheid verbonden met de 'oergrond', met de 'basis' of met God.

Cisca Dresselhuys, hoofdredacteur van Opzij, laat zien hoe 'God als nieuw interview-thema' helemaal in is. Terecht merkt ze overigens op dat daaruit niet de conclusie mag worden getrokken dat er vandaag weer meer geloofd wordt en dat de ontkerstening tot staan zou zijn gekomen. Het enige wat veranderd is, is het feit dat de media God ontdekt hebben als gespreksonderwerp. Daar ligt m.i. de achtergrond van een thema als 'Mijn God'. Het mag even. Voor hoe lang, dat merken we wel. Het is de waan van de dag.

Ik dacht: wie maakt dat eigenlijk uit dat het spreken over God weer mag? Maken wij, verlichte mensen van het eind van de twintigste eeuw dat met elkaar uit? Of heeft, met eerbied gezegd. God daar Zelf ook nog wat over te zeggen.

God en Zijn Boek

Het zal wel min of meer toevallig zijn, of misschien is de uitgave wel zo geplanddoor de uitgever maar dezer dagen verscheen een interdisciplinaire bundel over Psalm 22. Een groep auteurs verbonden aan de Katholieke Universiteit te Utrecht houdt zich diepgaand bezig met de Psalm die begint met de dezer dagen veel gebruikte woorden 'Mijn God, mijn God, waarom hebt Ge Mij verlaten?' Bijbelexegese en rabbijnse Schriftuitleg worden met elkaar in gesprek gebracht. Een initiatief dat verder verbreed raakt door ook aandacht te vragen voor patristiek, psychologie en systematische theologie. De godverlatenheid waar Psalm 22 van getuigt komt uiteraard aan de orde, maar ook het minachten van het slachtoffer, de visie op het lijden van Christus, de dreigende tweedeling van onze maatschappij, het mechanisme van het aanwijzen van zondebokken. Uiteraard wordt de exegese sterk bepaald en gekleurd vanuit de wisselwerking eigen aan het gesprek tussen joden en christenen. Niet direct een studie voor ieder gemeentelid. Wel studiemateriaal voor predikanten en theologiestudenten.

De uitroep 'Mijn God' klinkt in onze tijd nog waar mensen in nood en lijden zijn. Maar ook waar mensen verbijsterd getuigen zijn van oorlog en geweld. Mijn God, waarom gaat het er in deze wereld soms zo hard en bruut aan toe. Waarom hebben de geweldhebbers der wereld nog altijd zoveel macht?

De Bijbel kent de uitdrukking 'Mijn God' wel 119 keer, zo vertelt Rootmensen in zijn bijdrage aan de krant die we aan het begin noemden. Een verlegenheidskreet, een roep in nood, een uitroep vol aanbidding. Maar nergens klinkt hij vrijblijvend, nergens is het een stopwoord. Daar ligt van deze Boekenweek 1997 met zijn gebruik van de Naam toch wel het grootste bezwaar. Het gaf en geeft velen aanleiding helaas de Naam te misbruiken. Er zijn er die er bewust aan mee deden de levende God te honen en naar beneden te halen. Zo'n kans voor open doel mag je niet missen. Helaas is er wat dat betreft niets veranderd.

Daarom kun je toejuichen dat er mogelijkheden zijn om eerbiedig aandacht te vragen voor de God van de Bijbel, maar valt het te betreuren dat het veelal zo vrijblijvend en in wezen uit de hoogte gebeurt. De commercie en de modetrend bepalen immers de toon van het gesprek. God komt daarom niet werkelijk aan het woord. Dat dat echt zou mogen, daar merk ik in onze samenleving helaas maar weinig van. Gelukkig wacht God niet op onze toestemming. Hij spreekt door Zijn Woord, al eeuwenlang. Of het nu mag of niet.

(N.a.v. de krant 'Waar vind ik mijn God', uitg. Boekencentrum. Verder: Mary Michon (red.).

Het zachte ruisen van de stilte - over God in Nederland, Ten Have, 160 blz., ƒ 29, 90. en: M. Poorthuis (red.) Mijn God, mijn God, waarom hebt Gij mij verlaten - Een interdisciplinaire bundel over Psalm 22, Ten Have, 200 blz., ƒ 34.90.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen