Boekbespreking

Toen prof. J. W. Schulte Nordholt in augustus 1995 plotseling overleed, lagen er op zijn bureau vier artikelen met een briefje erbij dat hij de bedoeling had deze mettertijd uit te geven, aldus zijn dochter in een Woord vooraf bij deze postume uitgave van haar vader. De vier artikelen zijn aangevuld met stukken over Amerikaanse geschiedenis (één van zijn specialismen), korte levensberichten over Miskotte en Klaar Heeroma, over 'Psalmen zingen', boekbesprekingen o.a. over de liefdesbrieven van Bonhoeffer en een tweetal bijdragen over het gelaat van Christus en het haantje van de toren die gediend hebben als preken.

De titel van het boek is ontleend aan de eerste bijdrage over 'zin en onzin van Europa'. De stelling die Schulte Nordholt verdedigt is dat er in de Europese cultuur een proces op gang gekomen is dat de tragische positie van de mens tussen hemel en aarde op de duur niet meer verzoent in een harmonisch bestel, maar 'unvermittelt' laat bestaan. Uit de permanente spanning tussen de mens en de wereld om hem heen ontstaat de geschiedenis, niet als lot maar als uitdaging. Uitvoerig gaat hij in op één van de wortels van onze Europese cultuur, het christendom. Als de Constantijnse zege is behaald, blijft er het geweldige probleem hoe de hemelse heiligheid valt in te passen in de bedding van de aardse verantwoordelijkheid. Hoe kun je de staat Gods inpassen in die van de mensen. Augustinus maakte er zijn levenswerk van maar zijn antwoord was dat het eigenlijk niet kan.

Een prachtig opstel handelt over 'Het teken van Europa'. De geschiedenis van de verbinding van het christendom met Europa begint met een teken, het teken dat keizer Constantijn aan de hemel zag staan aan de vooravond van de beslissende slag tegen zijn rivaal Maxentius. Eigenlijk een curieuze paradox, aldus Schulte Nordholt. Eerder was er ergens in het Romeinse Rijk een heiland geweest wiens rijk niet van deze wereld was, zoals hij zijn volgelingen nadrukkelijk op het hart bond en drie eeuwen later veroverden de zijnen de wereld met macht en geweld. Jezus' martelpaal, het vervloekte hout, een skandalon zelfs, werd nu het teken van triomf.

Er volgen nog twee opstellen: Geloof en wetenschap in de achttiende eeuw en Hoe ziet het geweten eruit? De laatste werd uitgesproken ter gelegenheid van de Goudse Glazendag 1993 in de Grote Kerk van Gouda.

Er zijn ook vier bijdragen over Amerika opgenomen. Dat past ook geheel bij iemand die in zijn leven hoogleraar was in de Amerikaanse geschiedenis. Het meest sprak me aan: Geloof en vooruitgang als 'feindliche Brüder'. Uitvoerig gaat hij in op wat heet de 'civil religion'. Het typisch Amerikaanse optimisme waarbij de States bijna samenvallen met het Koninkrijk Gods. Hij geeft aan hoe de gebroeders Niebuhr (Richard en Reinhold) tegenstem gaven aan de religieuze reactie op al dat aardse, al te makkelijke optimisme. Het komt erop neer dat Richard Niebuhr zegt: het geloof dat de 'American dream' (of welke droom dan ook) gelijkstelt met het koninkrijk Gods maakt zichzelf op de duur overbodig.

Deze uitgave kent geen verantwoording inzake de herkomst van de verschillende bijdragen. Soms is het daarom gissen bij welke gelegenheid wat is gezegd. De bijdrage over 'Psalmen zingen' is al eens eerder gebundeld namelijk in de essaybundel 'Het Woord brengt de waarheid teweeg' (Kampen, 1992). Op zich is zoiets niet erg. Soms komt het weten van de context van een verhaal het verstaan ervan ten goede. Het is de auteur niet aan te rekenen. Het is na zijn plotseling heengaan gebeurd. Maar het is uiteindelijk de familie ook niet kwalijk te nemen. De lezing (herlezing) van deze zo helder geschreven bijdragen blijft een waar genoegen. Daarom zijn we dankbaar voor deze uitgave en bevelen we ze de liefhebbers van harte aan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen