Protestanten en de dubbele moraal

Kardinaal Simonis vindt dat protestanten geen duidelijke moraal hebben. Tijdens een ontmoeting met de buitenlandse pers zei hij letterlijk:

'We moeten echter niet onderschatten dat de Rooms Katholieke Kerk een heel duidelijke moraal heeft ten aanzien van de grote sociaal-maatschappelijke en sociaal-ethische vraagstukken, zoals abortus en euthanasie. In de protestantse kerken wordt dit nog wel in de geschriften beleden, maar in feite stelt het weinig of niets meer voor.'

De Volkskrant vroeg reacties. Prof. dr. G. Manenschijn, hoogleraar ethiek aan de gereformeerde universiteit van Kampen, stelde, dat protestanten meer dan rooms katholieken de nadruk leggen op de individuele verantwoordelijkheid van de gelovigen. 'Het wordt meer aan het individu overgelaten om een standpunt te bepalen in aangelegenheden als euthanasie en abortus.' In Trouw werkte hij dit nader uit en schreef hij letterlijk:

'In de reformatorische kerken leeft echter ook de overtuiging dat sinds de bijbel tot stand kwam, de wereld drastisch is veranderd en dat er een grondige vertaalslag nodig is om de bijbelse geboden voor onze tijd verstaanbaar te maken. In degelijk werk van katholieke collega's kom ik diezelfde opvatting tegen. Hoe komt het dan toch dat reformatorische en katholieke theologen elkaar op dit punt zo goed verstaan en kardinaal Simonis daarbuiten lijkt te staan? '

Dus toch wel een moraal, maar dan een moraal, die moderne protestantse en rooms katholieke theologen gemeenschappelijk hebben!

De 'omstreden priester' Antoine Bodar - hij werd van de Amsterdamse Krijtberg losgemaakt - zei echter, dat hij de opmerking van Simonis eerder als een verzuchting wilde uitleggen dan als een verwijt. Letterlijk zei hij:

'Je hebt twee soorten protestanten, vrijzinnigen en meer bevindelijken. Simonis' uitspraak lijkt mij een verzoek aan de vrijzinnige protestanten om wat bevindelijker te gaan denken'.

Brief

De dingen kwamen een beetje samen. Antoine Bodar heeft zich in een 'Open brief aan God' krachtig gekeerd tegen de blasfemie, die allerwegen te vernemen was rondom het thema van de boekenweek 'Mijn God'. Hij koos de vorm van de Confessiones, de Belijdenissen van Augustinus, om zijn geloof in God biddend te be­ lijden. Augustinus deed dit op dezelfde wijze, een boek lang. In die belijdenissen bracht hij zijn eigen leven en personen en situaties van zijn tijd onbekommerd biddend belijdend ter sprake.

Omdat velen over Bodar heenvielen gaven we persoonlijk, als naschrift bij de brief van Bodar, in Trouw een fragment van deze 'Belijdenissen' door, waarin Augustinus zich ook in grote eerbied tot zijn God ('Mijn God') richt (Een deel ervan is bijgaand weergegeven).

Ik merkte al op dat velen over Bodar heenvielen. Het regende ingezonden stukken in Trouw, waaronder ook enkele felle artikelen uit het moderne theologendom. In twee artikelen werd zelfs 'namens God' geschreven. Een van die artikelen was van de socioloog Layendecker, 'een gewezen Augustijn.' 'IJdel, ijdel', schreef Bodar. Dat nu - zei hij - mocht inderdaad vooral blasfemie heten.

Ook genoemde ethicus Manenschijn roerde de trom, zowel in een apart artikel als in zijn reactie op Simonis over de moraal. Hij kwam wat Bodar betreft te spreken over 'Gods eigen ijdeltuit'. Maar toen schreef Bodar weer, dat de katholieken in Nederland 'momenteel de nullen' zijn. Letterlijk zei hij; 'Zonder de protestanten zou Nederland reeds volledig teloor zijn gegaan voor het geloof in God. Daarvan getuig ik, mij schamend voor de Moederkerk hier te lande'.

Merkwaardig

Er doet zich hier iets heel merkwaardigs voor. Een rooms katholiek priester raakt in hevig conflict met zowel protestantse als rooms katholieke progressieve, moderne theologen en zoekt - 'paapse stoutigheden' ten spijt - aansluiting bij 'bevindelijke' protestanten. En intussen verwijt Simonis de protestanten, dat ze geen duidelijke moraal meer hebben, zoals de Rooms Katholieke Kerk die nog wel heeft. De één zegt: een kerk van nullen; de ander: een kerk, die de moraal hoog houdt.

Het is dan echter wel veelzeggend, dat de gereformeerde ethicus Van Manenschijn moderne rooms katholieke theologen te hulp roept om tolerantie inzake moderne opvattingen te bepleiten. En passant merkt hij met betrekking tot 'de regelgeving inzake leven en dood' in Nederland op, dat de Nederlandse bisschoppen daar weliswaar nooit mee hebben ingestemd, maar dat die wetgeving wel ooit tot stand gekomen is 'onder directe verantwoordelijkheid van een katholieke minister'. Zulks valt inderdaad niet te miskennen.

De schoen wringt hem hier, dat theologen in dit land eerst gezegd hebben hoe men vandaag nog de Schrift moet (mag) lezen en dat dezelfde theologen vervolgens een moraal hebben gepropageerd of getolereerd, die uit hün verstaan van de Schriften is voortgekomen. Het is dan ook niet zo, dat er in protestantse en modern rooms katholieke kring géén moraal (meer) is. Er is een andere moraal gekomen is dan die eeuwenlang in de kerk breed werd aangenomen.

Tijdens de laatste hervormde synode is bijvoorbeeld opgemerkt, dat inzegening van homoseksuele relaties geen grond vindt in de Schrift, noch in de traditie, noch in de oecumene. Drs. C. Blenk heeft toen opgemerkt, dat in de tradities, die nu in een verenigde protestantse kerk in Nederland samenkomen, altijd is afgewezen wat nu in een nieuwe kerkelijke bedding wordt opgenomen. Hetzelfde geldt voor visies op leven en dood, die zich in de praktijk doorvertalen naar acceptatie van levensbeëindiging vóór de geboorte of in de laatste levensfase.

Mondig

Nu zitten wij niet te wachten op een centraal gedicteerde moraal vanaf een pauselijke zetel. In de traditie van de Reformatie heeft de gelovige een eigen verantwoordelijkheid tegenover God. De Reformatie heeft het aangedurfd de Schrift in handen van het volk te geven, toen de kerk de Schrift alleen veilig achtte onder de stolp van de kerkelijke traditie (van Rome). Maar de Reformatie kwam wel tegelijk krachtig op voor het sola Scriptura en het tota Scriptura: alléén de Schrift en de gehele Schrift, als enige norm voor mens en samenleving. Moderne theologen hebben het volk echter de Schrift uit handen genomen. Het volk zou de Schrift nu alleen nog maar kunnen lezen door hün moderne leesbril. Er is evenwel nog een deel van het protestantse volk, dat zich de Schrift niet uit handen laat nemen.

Er is onder protestanten nu tweeërlei moraal: een Schriftgebonden moraal, gevoed door Schriftgetrouwe theologen, en een tijd-gebonden moraal, gevoed door theologen, die aan de ontwikkelingen van de tijd een eigen gezag toekennen.

Gelijk

Daarom heeft Simonis dus gelijk als het gaat om het ontbreken van een duidelijke moraal. Er is tweeërlei moraal in de protestantse kerken. In dagblad Trouw schreef Theo de Boer (studiesecretaris van de Christelijke Vereniging van Zorginstellingen en medewerker bij het Centrum voor bio-ethiek en gezondheidsrecht te Utrecht) inzake de uitspraken van Simonis dan ook niet ten onrechte, dat in 'de protestantschristelijke-commissiecultuur' van de kerken er steeds sprake is van 'nee-tenzij-standpunten, waarin van vlees noch vis sprake is. De één gaat er, zo zou ik willen zeggen, met vlees en de ander met vis vandoor. Het gevolg is dat niemand in de samenleving meer echt weet hoe binnen de protestantse kerken over 'de moraal' wordt gedacht.

Maar hoe is het dan bij Rome? De Rooms Katholieke Kerk mag dan een vanuit Rome voorgeschreven moraal hebben, deze wortelt echter kennelijk ook niet meer onder het kerkvolk en heeft geen consequenties meer in de richting van de politiek. Simonis kon zich daarom, mirabele dictu, nog slechts beroepen op de (kleine) christelijke partijen, waar de moraal, die hij (met ons) voorstaat, wordt doorvertaald in politiek beleid.

Profetie

Binnen de protestantse kerken is letterlijk sprake van een dubbele moraal. Dat heeft alles te maken met diepgaande verschillen inzake het gezag van de Schrift, ook met betrekking tot ethische vragen. Daarom kunnen de grote protestantse kerken geen eenduidig geluid meer geven. Dat betekent ook, dat er geen sprake meer is van een profetische stem van de kerk in de samenleving met betrekking tot normen en waarden.

Protestantse kerken schrijven per definitie geen moraal voor. Maar wèl is het de roeping van de kerk om vanuit de Schriften richting te geven aan het denken van de mensen aangaande normen en waarden, die rechtstreeks aan de Schrift worden ontleend. Daarbij gaat het dan om de vraag of het gebod Gods, samengevat in de tien geboden (de Tien Woorden), richtinggevend zal zijn. Dat besef aangaande de profetische roeping is in de protestantse kerken spaarzamelijk geworden.

In het modern theologisch klimaat wordt het liefdegebod uitgespeeld tegen de geldigheid van de concrete geboden. Dan kan/mag alles! Vandaar bijvoorbeeld de verregaande tolerantie ten aanzien van zaken, die niet stroken met het gebod 'gij zult niet doden'. En dat is wat Simonis bedoeld(? ).

De vraag waar het uiteindelijk om gaat is hoe het binnen de kerken gesteld is met het geloof in God. Geloven we die God, die Zich in Zijn Woord heeft geopenbaard en Die ons Zijn Woorden heeft gegeven als richtinggevend voor het leven?

Bisschop Simonis heeft enerzijds gelijk: de protestantse kerken hebben geen eenduidige moraal meer. Heeft dat echter niet alles te maken met de wijze, waarop we in God geloven?

Anderzijds verkeert de Rooms Katholieke Kerk in eenzelfde theologische crisis als de protestantse kerken met betrekking tot het belijden van God. Die crisis heeft alles te maken met het gelóóf in God en Zijn Openbaring. Daarom heeft Simonis, die wij prijzen om zijn standpunten inzake vragen aangaande leven en dood, geen reden de Rooms Katholieke Kerk te verheffen boven de protestantse kerken aangaande de moraal. De moraal moet ook wortelen in doorleefd geloof.

Afgezien van de verschillen tussen Rome en Reformatie met betrekking tot de waardering van de kerkelijke traditie, is er ten aanzien van het geloof in de Schrift als Godsopenbaring ook bij Rome een diepe crisis.

Spiegel

De protestantse kerken mogen zich wel de spiegel laten voorhouden. Welke richting geven onze kerken nog aan het denken van de mens inzake de grote vragen van het leven? We stellen de vraag hier alléén maar naar de kerk, waartoe we behoren. De Nederlandse Hervormde Kerk heeft in de naoorlogse jaren op allerlei terreinen gesproken door middel van (herderlijke) boodschappen richting volk en overheid. Vandaag doet ze er het zwijgen toe. Vanwege een dubbele moraal, die haar verdeelt. Maar ook en vooral vanwege het Godsgeloof? Profeet sta op!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen