Globaal bekeken

In een recent uitgegeven boekje 'De bekering en het sterven van Sara Louisa Hollebrands' {uitgave Den Hertog, Houten), schreef dr. J. H. van de Bank een 'inleiding en toelichting'. Uit wat hij schrijft over 'Middelburg in de negentiende eeuw' volgen hier twee passages:

• 'De Hervormde gemeente van Middelburg rondom 1850 kan wellicht het best omschreven worden als een gemeente, zoals er wel meer waren in die tijd: een meerderheid van de predikanten, te weten vijf van de zeven, behoorde tot de "liberale" richting, terwijl twee anderen, de predikant-dichter J. J. L. ten Kate en B. J. H. Taats, tot de orthodoxen gerekend werden. De beide laatste predikanten protesteerden op 16 november 1854 tegen de uitspraken van de synodale commissie inzake de approbatie van het beroep van dr. L. S. P Meyboom, aanhanger van de Groninger theologie, naar Amsterdam en van dr. L C. Zaalberg, een modern theoloog, naar 's-Gravenhage. Zij deelden de mening van andere adressanten, dat de genoemde predikanten zich ver van de leer der Hervormde kerk verwijderd hadden en geen recht op een predikantsschap hadden. De Algemene Synodale Commissie verwierp deze protesten, stelde de leer "gelijk die in haren aard en geest het wezen en de hoofdzaak uitmaakte van de belijdenis der Hervormde Kerk" boven de strikte handhaving van de Formulieren van Enigheid. Zij die protesteerden, kregen als verwijt te horen, dat zij "onrust veroorzaken in de kerk en wantrouwen opwekken omtrent evangeliedienaren en kerkbesturen" en hen werd aangeraden, zich te onthouden van die "onverstandigen en onchristelijken, hoewel dan ook gemoedelijken ijver". In Middelburg werd sindsdien door de predikanten gezwegen, maar binnen de gemeente verstomden de stemmen niet. Dat bleek heel duidelijk, toen in augustus 1854 de synodale aanbeveling van de toga met de daarbijbehorende bef en baret als een "deftig, gepast en gemakkelijk ambtsgewaad" vanuit 's-Gravenhage, waar het bureau van de Algemene Synode gevestigd was, aan de predikanten en kerkenraad van Middelburg werd verzonden. Nog maar weinig predikanten droegen het min of meer officiële ambtskostuum: de hoog dichtgeknoopte lange jas, de "korte" broek en de uit floretzijde vervaardigde lange kousen met de schoenen met of zonder zilveren gespen, met op het hoofd de steek, 's Zondags op de kansel verschenen zij met "mantel en bef", terwijl de driekantige steek achter hun rug aan een daarvoor bestemde knop werd opgehangen. Doordat verschillende predikanten met de oude gewoonten braken en sommigen zich wel zeer modieus gingen kleden, ontstond er een grote willekeur. De synode wilde een zekere eenheid in de zondagse ambtskleding aanbrengen en raadde de predikanten de hierboven genoemde toga met bef en baret aan, waarbij dan voldaan zou worden aan stemmigheid en "fatsoen".

De invoering ging niet zonder slag of stoot, in verschillende gemeenten waren er bezwaarde gemeenteleden, die al snel de tegenstelling zagen tussen "leervrijheid" en "kleervrijheid"; de synode waagde zich immers niet aan uitspraken over de oude leer, maar was wel duidelijk waar het de "nieuwe kleren" betrof

In Middelburg, waar velen hadden verwacht, dat de rechtzinnige dominees Ten Kate en Taats het synodale advies wel naast zich neer zouden leggen, werd deze hoop beschaamd: tegen het eind van de zomer van 1855 vertoonden alle Middelburgse hervormde predikanten zich in toga op de kansel. Het resultaat was, dat veel kerkgangers hun plaats leeg lieten; zij zochten hun heil in omliggende dorpskerken, waar deze "nieuwigheden" nog niet waren doorgedrongen, bleven thuis of vormden gezelschappen. Men kan stellen, dat de toga-kwestie meer de aanleiding is geweest tot de "kerkverlating" in 1856 dan de oorzaak ervan.'

• 'In de "week der gebeden", op aanbeveling van de Engelse Evangelische Alliantie - die ook in Nederland veel sympathie genoot van velen uit verschillende kring, onder wie de réveilfiguren A. Capadose en I. da Costa, maar ook de afgescheiden A. Brummelkamp - werden er ook in Middelburg gedurende de eerste gehele week van januari 's avonds bidstonden gehouden voor de eenheid der kerken. Niet alleen door bijvoorbeeld de hervormde predikant J. P. Nonhebel, die drukbezochte samenkomsten in de Evangelisch-Lutherse kerk en in de Waalse kerk leidde, ook de Zendingsgemeente van ds. A. Mooij was betrokken bij deze week die de "gansche stad in beroering bracht, N.B. omdat ook anderen daar baden dan Dominees".

Ook de vader van Sara Louisa, de hoofdpersoon uit de hiervoorafgaande bekeringsgeschiedenis, gaat daar op 9 januari "luisteren". Vermoedelijk is ds. Nonhebel de wijkpredikant van de familie Hollebrands, want vader Hollebrands "zendt om hem", wanneer Sara's toestand kritiek is. De Middelburgse predikant heeft in zijn Bladen uit het dagboek van een leeraar dergelijke ontmoetingen met zieke en stervende jongeren en ouderen beschreven.

Ook de evangelisatie onder rooms-katholieken en poldenverkers nam Nonhebel ter hand, hij schuwde niet om de gemeente op haar politieke verantwoordelijkheid te wijzen. Zijn liefde voor het christelijk onderwijs kwam ook in daden uit.'

                                                                         ….

Uit een recent uitgegeven boekje 'Alleen het hart is wijs'(uitgave Unieboek, Lannoo, Houten) volgen hier enkele 'Joodse inzichten en invallen';

• God schiep de vrouw niet uit een stukje hoofd, opdat Adam haar niet zou bevelen; en niet uit een stukje voet opdat hij haar niet zou vertrappen; maar uit een rib opdat hij haar dicht aan zijn hart zou blijven koesteren.

• Afgunst onder geleerden bevordert de wetenschap.

• Wie aarzelt, zal nooit aankomen in Jeruzalem.

• Een gierigaard is een trouwe hond: hij waakt angstvallig over het bezit van zijn erfgenamen.

• Alleen het hart begrijpt de bitterheid van de ziel.

• Vaak gloeit het vuur nog wél - diep onder de as.

• Rabbi Mosje Leib van Sasow zei: 'Wee de mens die zich niet elke dag minstens één uur kan bezinnen over zichzelf!'

• Wie al het gelijk van de wereld wil krijgen, krijgt van heel de wereld slaag.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen