De conditio Jakobi

Wie van ons heeft nooit eens gehoord dat bij het maken van een afspraak gezegd of geschreven werd 'een en ander sub conditione Jakobi' d.i. onder de voorwaarde, die Jakobus stelt. We moeten dan tegeljkertijd denken aan de letters D.V. als afkorting van Deo Volente, wat betekent 'zo God wil'. Wel moeten we ons ervoor hoeden om deze woorden te pas en te onpas te gebruiken.

Ooit lagen de woorden 'bij leven en welzijn' iemand in de mond bestorven. Toen hij tegen ds. Jac. van Dijk zei: hoe laat gaat bij leven en welzijn uw trein', antwoordde deze heerlijk nuchter 'als de locomotief niet kapot is om kwart over tien'. De tekst die we bedoelen staat in Jakobus 4 : 15 'Indien de Heere wil en wij leven zullen, zo zullen wij dit of dat doen'.

Ook al verschillend gelezen?

Mogelijk vraagt zich nu iemand verbaasd af of ook hier de kwestie van de komma speelt? De tekst is toch zo duidelijk als wat! Maar ik moet toegeven, dat ook hier de komma verschillend geplaatst kan worden, al zijn de verschillen niet zo geweldig groot in de uitwerking en toepassing van de Schriftwoorden. Maar aan deze bekende tekst wijden we in dit artikel onze aandacht.

De ons vertrouwde lezing

De ons vertrouwde lezing Ik begin dan maar met de lezing, die we van jongs af kennen. Wat klinkt in dit Schriftwoord diepe en steile afhankelijkheid van de Heere door. Wij spreken zo ontzettend gemakkelijk af. Wij rekenen bij het maken van onze plannen over weken, maanden, zo niet over jaren heen. Jakobus waarschuwt daarvoor. En met name als het gaat om handelspraktijken heft hij zijn waarschuwende vinger op. Zo snel komt er iets tussen. Op een moment kan het leven een totaal andere wending nemen. Zo plotseling kwam de niets en niemand ontziende dood tussenbeide... En dan? Ik denk aan wat ds. J. J. Poort eens zei en schreef: 'Sterven, ... en dan?

Hoe hebben Gods kinderen en knechten daarbij geleefd. Jakobus schrijft 'zo de Heere wil en wij leven zullen, zo zullen wij dit of dat doen'. De apostel Paulus sprak, toen hem gevraagd werd of hij langer in Efeze wilde blijven, Hand. 18 : 21, afwijzend, maar hij voegt erbij 'doch ik zal tot u wederkeren, zo God wil'. In de Hebreeënbrief kunnen we lezen dat de schrijver het een en ander bijbrengt maar vurig begeert tot de volmaaktheid voort te varen met de toevoeging 'en dit zullen wij ook doen, indien het God toelaat, Hebr. 6:3.

Jakobus doorleefd

Ik onthoud u niet wat Grunzweig opmerkt: Wat Jakobus, de broeder des Heeren schrijft, is door onze Heiland volmaakt doorleefd. Niets, werkelijk niets deed Hij buiten de wil van Zijn Vader om, nog minder tegen Zijn wil in. Op Vaders wenk alleen handelde Hij en was Hij er ook. Denk aan Zijn optreden op de bruiloft te Kana, Joh. 2 : 4 en 12. Denk aan Zijn komen op het feest. Joh. 7:7. Vaak zegt Jezus dat Hij iets moet. In het Grieks staat dan de werkwoordsvorm dei, wat betekent Het is nodig, gepast, het behoort dat Ik...

Van Wie is dat nodig? Van niemand anders dan van Zijn Vader. En daarom volgt de gelovige gemeente het Lam na, waar Het ook heen gaat. Maar de geest uit de afgrond zet de mens ertoe op en aan om eigenmachtig zijn eigen weg te bewandelen. En dat loopt nooit goed af.

De tweede lezing

Er is met verschuiving van de komma een andere lezing van de tekst mogelijk. Er staat dus 'Indien de Heere wil en we leven zullen, zo zullen we dit of dat doen'. Als we nu de komma plaatsen na het woord 'wil', lezen we: 'indien de Heere wil, zo zullen we leven en dit of dat doen'. Eigenlijk staat er: 'én zullen we leven én zullen we dit of dat doen'. Grammaticaal staat deze lezing door het dubbele 'en' sterk. Zakelijk gezien is er niet veel verschil. Verdedigers van deze tweede mogelijkheid poneren, dat nu nog beter uitkomt dan in de Statenvertaling, dat allereerst ons leven in Gods hand is. Als Hij het immers wil, dan zullen we ook leven. Alles hangt er dus vanaf of Hij ons (verder) leven laat. Is dat niet het geval, dan is alles uit en over. Maar laat Hij ons leven, dan is het ook mogelijk handel te drijven. Zowel in het leven alsook bij al wat we doen en ondernemen dient elkeen zich afhankelijk van de Heere te weten. En niet alleen moeten we dat weten, maar we zullen er ook naar te handelen hebben.

Slotopmerkingen

We kunnen er natuurlijk niets tegen hebben dat de afhankelijkheid van God, van Zijn leiding en gunst zo duidelijk mogelijk aangeduid moet worden als het allesbeslissende in ons leven. Mogen we God mét ons hebben, dan is alles mee. Maar als de Heere ons tegen is, dan is ook alles tegen! Gelukkig wie werkelijk zingt in hartelijke doorleving 'Uw gunst sterkt meer dan de uitgezochtste spijzen'. En in dit verband memoreer ik een opmerking van wijlen ds. A. Klein Kranenburg, bij wie ik jaren terug openbare belijdenis aflegde en die mij in de eerste gemeente Nieuw Lekkerland bevestigde 'het scheelt maar één letter en toch is er eeuwigheidsverschil tussen het leven van de gunst des Heeren of van de gunst der heren'.

De vraag is echter of de lezing die ons vertrouwd is uit de Statenvertaling zoveel minder de les van de afhankelijkheid leert. Wel las ik bijvoorbeeld dat ook Thomas Manton in zijn verklaring van de Jakobusbrief de tweede lezing uitlegt.

Maar in het begin merkte ik al op, dat in dit geval de plaats van de komma geen tegenstelling veroorzaakt tussen de eerste en de tweede lezing. Men kan hoogstens spreken van een accentverschil. Niet zozeer om de grote gevolgen die de verplaatsing van de komma met zich brengt, besprak ik deze bekende tekst. Wel om u te laten zien, hoe ook kleinigheden de moeite van het overwegen waard zijn. Ik wens ons toe dicht bij de Heere te mogen leven en niets zonder Hem te kunnen en te willen. Dan hebben we in elk geval de conditio Jakobi begrepen!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen