Het Apostolikum of de Twaalf Artikelen

In de belijdenis

Waren we tot nog toe bezig met enige lezingen uit de Heilige Schrift, dit laatste artikel wijd ik graag aan het Apostolikum of de Twaalf Artikelen. We belijden immers gaarne 'naar Schrift en belijdenis', dus mag ook de laatste een keer in deze serie onze aandacht hebben.

De komma in het Apostolikum

Ook in de Twaalf Artikelen wordt door voorgangers nogal eens 'n verschillende lezing gegeven. Wanneer beleden wordt van onze Heere Jezus Christus, dan heet het 'Die geleden heeft onder Pontius Pilatus, (komma) is gekruisigd...'. Maar mogelijk hoorde u ook wel belijden van Hem 'Die geleden heeft, (komma) onder Pontius Pilatus is gekruisigd'. Ook in dit geval wordt de komma niet steeds op dezelfde plaats gezet, of achter Pontius Pilatus, of achter 'geleden heeft'. Welke is nu de juiste lezing?

De eerste lezing

De christelijke kerk belijdt van de Zaligmaker 'Die geleden heeft onder Pontius Pilatus'. Deze lezing is historisch gezien de oudste en ook de juiste.

In het boekje 'Licht uit licht' in 1948 uitgegeven, meldt dr. A. v. Selms, hoogleraar in Pretoria dat de geloofsbelijdenis van Nicea een andere volgorde kent dan de Twaalf Artikelen, en dat de zinsnede uit de Twaalf Artikelen sedert oude dagen aan kritiek heeft blootgestaan. Maar zo werd wel gelezen en beleden!

Ook de Heidelberger houdt bij de verklaring van de Twaalf Artikelen in zondag 15 vast aan de oorspronkelijke lezing, wat uit vraag en antwoord 38 duidelijk blijkt. Dr. A. A. V. Ruler in 'Ik geloof' wijst op het belang van deze zinsnede vooral voor de situatie van vervolging. Waarom hechtte, zo vraagt hij zich af, de vroege christenheid zo aan deze uiting van het christelijk geloof, dat Jezus onder Pontius Pilatus geleden heeft? Wel, omdat de christenen van de eerste eeuwen herhaaldelijk voor de overheid kwamen te staan en daar het geloof hadden te belijden met als gevolg vaak Lijden! De staat moest gekerstend en de keizer aan de Kurios onderworpen worden. Bovendien wordt met de woorden 'Die geleden heeft onder Pontius Pilatus' ook de zaak van de Heiland even uit het verband met Israël gehaald en breder neergezet. Niet alleen bij Israël ligt de oorzaak van Zijn kruisdood, een niet-jood, Pilatus, gaf de definitieve beslissing af. En zo blijft met deze belijdenis ook de door Jezus verworven zaligheid niet binnen de perken van het nageslacht van Abram, Izak en Jakob, maar doet Hij dat door Zijn kerk uitgaan naar de volkeren der aarde.

Bezwaar ertegen

Waarom hebben sommigen bezwaar tegen deze lezing? Dr. v. Selms vertelt dat men ook in de vroege christenheid opmerkte, dat het lijden van onze Heere Jezus Christus zich over heel zijn aardse bestaan heeft uitgestrekt. Niet maar tot de tijd van het stadhouderschap van Pilatus kan het lijden beperkt worden. Toch zegt ook de Heidelberger, dat inzonderheid aan het einde van Zijn leven er lijden was onder de toorn Gods. Consistent houdt dus het schatboek vast aan de oorspronkelijke zin. Mogelijk moeten we ook onder de woorden 'geleden heeft onder Pontius Pilatus' de berechting en ter-dood-veroordeling vatten.

De tweede lezing

Bezien we nu de zinsnede 'Die geleden heeft, (komma) onder Pontius Pilatus is gekruisigd', dan wordt zo in de belijdenis van Nicea gesproken. Het kan zijn dat bepaalde predikanten zo de beide belijdenisgeschriften in harmonie met elkaar brengen en de bezwaren tegen de oorspronkelijke lezing van de zin in de Twaalf Artikelen zien recht gedaan.

Maar kunnen we dat zo maar doen? Is het niet beter de teksten in de beide geloofsbelijdenissen te laten staan en daarmee toch aanvulling van de ene op de andere te geven?

En wat bezwaren betreft, als de kritiek op de eerste lezing in de Twaalf Artikelen geleid heeft tot een andere opstelling in de belijdenis van Nicea, is deze dan zoveel beter? Dat de plaatsing van 'geleden heeft' nu tussen de vermelding van de kruisgang en die van de begrafenis is terechtgekomen roept ook weer bedenkingen op.

Afsluitende opmerkingen

Hoe men nu ook de zinsnede belijdend zegt of leest, ook prof. dr. Th. L. Haitjema wijst er in zijn boek 'De Heidelbergse Catechismus ' op, dat al heeft hij zelf voorkeur voor de tweede lezing, de catechismus als het ware wilde zeggen bij vraag en antwoord 38 'laat het christelijk belijden maar gerust een ongewone spreekwijze volgen'. Het behoeft ook niet allemaal logisch in elkaar te sluiten. Zelf hecht ik er aan de beide zinsneden te laten staan tegen de historische achtergrond en naar de inhoud van de Bijbelse boodschap.

Ik sluit niet af dan na de lezers(essen) te hebben bedankt voor hun welwillende aandacht en voor hun aardige en fijne reacties !

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen