Nieuwer ter Aa

Notum sit fidelibus Christi... 'Medegedeeld zij aan de gelovigen van Christus, zowel de tegenwoordigen als de toekomstigen, dat ik, Andreas, door de genade Gods Utrechts bisschop, op verzoek en verlangen van onze gelovigen..., bij het water dat genoemd wordt A wonende, toesta te bouwen een nieuwe kerk... Gedaan is dit in het jaar des Heeren... 1138.'
Hier leest u de geboorteacte van de kerk van Nieuwer Ter Aa. De kerk die er nu staat, is niet de eerste kerk die er heeft gestaan. Als de stenen konden spreken zouden ze heel wat kunnen vertellen over de veelbewogen geschiedenis van het dorp. Vooral de grijze stenen die als strepen tussen de normale bakstenen verwerkt zijn. Deze grijze speklagen zijn de bouwstenen geweest van de eerste kerk. Ze zijn zo'n 300 jaar ouder dan de andere stenen.
De geboorteacte van de kerk stamt uit 1138. Voor die datum moeten dus al mensen gewoond hebben langs de oevers van de Aa, de oudste handelsweg tussen Utrecht en Amsterdam. Waarschijnlijk is de bewoning in dit gebied begonnen rond 1050. Omstreeks die tijd is men begonnen met de ontginning van de Hollands-Utrechtse laagvlakte.
Tot 1673 domineerde de kerk en enkele kastelen het aangezicht van het dorp. Huis ter Aa is één van die kastelen. Het speelde een aanzienlijke rol in de vaderlandse geschiedenis ten tijde van de tachtigjarige oorlog. Wie herinnert zich niet de verhalen tijdens de geschiedenislessen over de aanbieding van het smeekschrift door het Verbond der Edelen aan Margareta van Parma in 1566? De leiders van het Verbond der Edelen waren Lodewijk van Nassau, de broer van Willem van Oranje, en Hendrik van Brederode, ook wel 'Grote Geus' genoemd. In hun verzet tegen de Spaanse overheersing is het dit kasteel geweest waar Nassau en Brederode samen kwam om het verzet te organiseren.
Wat er met de kerk gebeurd is in de tachtigjarige oorlog is te lezen op de fraaie luidklok, die nu nog steeds in de toren hangt:

Als Spaans gebroed hier was te landt
Doen wierd verwoed mijn kap verbrandt
Doch ick blef hangen door geluk 1568
Nu ben ick door Frans geweld
Aan stuck 1673 gebroken en om weinig gelt
Verkocht doch weer terecht gestelt 1676
De kerck meestrs AA Peter Harmens
Haen en Dirck lacbsen schout
Hebben my doen gieten.

Ook in de kerkgeschiedenis heeft het kerkgebouw in deze tijd veel meegemaakt. Oorspronkelijk was het een roomse kerk. Achter in de zuidzijde van de kerkmuur is een grafsteen ingemetseld waarop vermeld:
An. D. 1583 den 13en Novemb. sterf Egbert ter Brugge pastoor hier begraven.
Na zijn overlijden werd de kerk in gebruik ge­nomen door protestanten. In 1593 is er kerkvisitatie geweest en uit de nagebleven documenten blijkt duidelijk dat H. D. Alberti een protestantse predikant was en al tien jaar in het dorp woonde.
Enkele jaren later, tijdens het twaalfjarige bestand (1609-1621), was er weer een roerige periode. De remonstranten en de contra-remonstranten, voeren een bittere strijd. Deze strijd ging het kleine rustige dorpje niet voorbij. De predikant in die tijd was dominee Joh. Percelius. Hij had het blijkbaar erg moeilijk. Drie maanden werd hij geschorst en is daarna weer in zijn ambt hersteld.

De ramen
Terug naar de wereldijke geschiedenis van de kerk. Twee adellijke geslachten zijn voor Ter Aa van groot belang geweest en dat is ook in het kerkgebouw te herkennen. Het zijn de familie Van Renesse en de familie Van Reede van Ter Aa. De eerste familie heeft enkele ramen met familiewapens aan de kerk geschonken, waarschijnlijk al zo rond 1620. Nu nog steeds zijn twee ramen van dit oude geslacht in de kerk te zien. Het laatste lid van de familie Van Renesse stierf in 1777. Een neef met de naam Johan Pieter Nicolaas van Reede werd de erfgenaam. Het geslacht Van Reede van Ter Aa had in het dorp zijn intrede gedaan. Ook deze familie heeft haar familiewapens in glas laten brandschilderen. Zes ramen van de huidige kerk zijn gevuld met wapens uit deze familie.
Op één van de ramen is een portret te zien. Afgebeeld is Susanna Catherina Elisabeth ('Kitty') Earle, geboren barones Van Reede van Ter Aa. Zijn trouwde in 1883 met de Engelsman George Hudson Earle. Ruim 12, 5 jaar zijn ze getrouwd geweest. Op 24 februari 1896 stierf 'Kitty'. Uit liefde tot haar heeft haar echtgenoot, die in 1936 in Londen overleed, de kerk rijkelijk bedacht. Ergens onder in een gebrandschilderd raam staat zeer bescheiden 'reparola 1896'. Maar er was zoveel veranderd in de kerk dat zelfs de Hoge Raad van Adel liever spreekt van vernieuwing. George Hudson Earle heeft naar alle waarschijnlijkheid zes nieuwe gebrandschilderde ramen aan de kerk geschonken en de twee ramen van de familie Van Renesse laten restaureren. Dit werk werd uitgevoerd door J. L. Schouten die later beroemdheid zou krijgen als hersteller van de Goudse glazen.
Alsof deze zes nieuwe ramen en de restauratie van de overige twee nog niet genoeg was schonk Earle ook nog eens het schitterende raam in de zuidelijke beuk van de kerk.

Het orgel
Maar de vrijgevigheid van George Hudson Earle hield niet op met de ramen. Ook het fraaie 'Foster and Andrews' orgel komt uit Engeland. Op de sierlijke betimmering staat te lezen:
'Dit orgel is geschonken ter nagedachtenis aan de geliefde en hooggeëerde "Kitty Earle" gebo­ren barones Van Reede van Ter Aa'. Het orgel, waar de preekstoel aan vastgebouwd is, kostte toen maar 500 pond.
Tot 1956, toen de kerk in zijn geheel gerestaureerd werd, stond het orgel op de afscheiding tussen schip en koor. Het heeft dan ook een front aan de voor-én achterkant, wat in Nederland erg ongebruikelijk, maar in Engeland heel normaal was. De organist zit als het ware in het instrument. Nu staat het orgel (bijna) op de scheiding kerk en toren. De bijzondere bouw van het instrument komt nu niet meer tot zijn recht. Het is de tol die betaald moest worden om meer mensen te kunnen bergen tijdens het verkondigen van Gods Woord. De dubbele voorkant is niet het enige opvallende aan het instrument. De symmetrische bouw is al even bijzonder.

1997
Hierboven heeft u in het kort kunnen lezen over de geschiedenis van de kerk van Nieuwer Ter Aa. Er zou veel meer geschreven kunnen worden over de ramen, doopvont, de kerkbanken en de graven. Zelfs de luidklok heeft een grotere geschiedenis dan hier beschreven. Er zou ook nog veel verteld kunnen worden over de bekende en minder bekende predikanten die in deze kerk Gods Woord mochten verkondigen. En er zouden boeken vol geschreven kunnen worden over de mensen die zich zondags opmaakten en nog steeds opmaken om in het beschreven gebouw Gods Woord te mogen horen.
Al bijna 1000 jaar mag nog steeds zondag aan zondag heen gewezen worden naar het hemelse Vaderhuis, een huis niet met handen gemaakt. Al bijna 1000 jaar komen de kerkgangers uit het dorp en de vele buurtschappen naar dit kerkgebouw over veelal dezelfde wegen als vroeger. En in die 1000 jaar mag het gebouw grote veranderingen hebben ondergaan; Gods Woord is het zelfde gebleven. Wie zal dan niet zingen

Herdenk de trouw aan ons voorheen betoond
Denk aan Uw volk, door U vanouds verkregen
Denk aan Uw erf, het voorwerp van Uw zegen
Aan Sions berg, waar G' eertijds hebt gewoond.
(Psalm 74 : 2)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen