Boekbespreking

Jorwerd is een Fries dorp in de Greidhoek, een vlak weidegebied ongeveer midden in de driehoek Harlingen, Leeuwarden en Sneek. Ik had het niet geweten als Mak deze 'biografie van een dorp tijdens de stille revolutie tussen 1945 en 1995' niet had beschreven. Gelet op de vele herdrukken heeft het boek velen aangesproken al dan niet om de prikkelende titel die het meekreeg. Intussen dekt de titel lang niet de inhoud van het boek. Het suggereert een uitvoerig inzicht in de ontwikkeling van de secularisatie in een dorp. Maar daar gaat het eigenlijk nauwelijks over. Zelfs het hoofdstuk dat de boektitel als opschrift meekreeg, behandelt eigenlijk terloops de kwestie van de ontkerkelijking. Verkooptechnisch een vondst, het zet de koper op het verkeerde been. Maar dan wel een been, moet ik zeggen, waarop te staan valt. Althans, voor de liefhebber van het platteland, van het dorpsleven, van leven in de natuur.

Mak is zelf een echte stedeling die zich gedwongen heeft een aantal jaren in het dorp Jorwerd te gaan wonen. Wat hij schrijft over de teloorgang van het platteland en vooral het boerenleven, heeft hij niet alleen uit de boeken gehaald. Hij heeft het ter plekke geverifieerd. Midden onder het volk dat er zijn wortels heeft. Wie het leven buiten kent en bemint, stemt in met de regels die het leven er beschrijven. De geuren en de luchten, de lichtval en de stilte, het beleven van de seizoenen, het verpletterende van stormen en het verstilde van een winterlandschap. Het samenleven van mensen op een plek grond waar veel gemeenschappelijks beleefd is en nog altijd wordt. De sociale controle die een stedeling zo verfoeit maar het samenleven in een dorp juist zo warm doet zijn. Zelfs in de manier waarop mensen elkaar in een dorp groeten, komt het uit: dat is er één van ons. Alle gebeurtenissen in een dorp worden beheerst door de wet van het kleine getal, een wet die men in de stad niet kent. Als er een kind geboren is of een dorpeling overlijdt, leeft men mee en weet men ervan.

Wat Mak vooral beschrijft, ik moet zeggen op een aangrijpende manier, is de teloorgang van het boerenleven in onze cultuur. De steden winnen het van het platteland. Als zodanig is het een tijdsdocument: het belang van de landbouw voor de plattelandseconomie brokkelt bijna geheel af. Voor het eerst sinds eeuwen leven er rond de toren van Jorwerd meer mensen dan koeien. Mak meldt veelzeggende cijfers uit het jaarlijks rapport van het Landbouweconomisch Instituut uit 1995: het gemiddelde gezinsinkomen bij de melkveehouders is weer terug op het niveau van twaalf jaar eerder. Tegenover elke honderd gulden aan kosten stonden tachtig gulden aan inkomsten etc. etc. De trekkerboer wordt een computerboer. De hele dag bezig met de fijnregulering van zijn bedrijf. De boer een manager. De meeste boeren, aldus Mak, worstelen met hun hart en met hun verstand. Doorgaan? Of zullen we stoppen? Hij citeert enkelen die zijn gestopt en noemt hun argumenten. Het zijn de slechtste boeren niet die er op tijd mee zijn gestopt, vinden velen merkt Mak op. Aangrijpend zijn de citaten uit de mond van hen die niet stoppen kunnen. Wat vindt u van deze: Een goede boer gaat nooit failliet. Hij teert langzaam in op zijn vermogen. Hij neemt hypotheken. Hij gebruikt zijn land en zijn plaats en zijn quotum als zwemvest. Stille armoe, daarmee kun je het lang volhouden. Of van deze: Boer-zijn is een manier van leven. Je kunt niet rijk worden, maar je blijft wel doorgaan zolang als je kunt. Zere vingers, zere tenen, daar strompel je mee door. Alleen als je lichaam het opgeeft, dan kun je gelijk wel ophouden. Dan is het niks meer waard.

Uiteraard komt de scheepsarts en dichter Jan Slauerhoff ter sprake. Hij liep een blauwtje eerst bij de ene en later bij de andere domineesdochter van Jorwerd. Ds. Comelis Hille Ris Lambers was vrijzinnig hervormd predikant en volgens Slauerhoffs biograaf Wim Hazeu daar in 1907 beroepen. Hij verkondigde en propageerde vanaf Jorwerds kansel het spiritisme en hij was in zijn dagen niet de enige. Mak heeft de plaatselijke predikant bezocht en van hem vernomen dat na de oorlog God geleidelijk uit het dorpsleven verdween. Het een heeft met het ander te maken. Een gewijzigde manier van omgaan met de natuur, liet het dienen van God niet onberoerd.

Geert Mak schreef opnieuw een boek dat om begrijpelijke redenen de weg naar duizenden lezers heeft gevonden. Wie belang stelt in ontwikkelingen in onze cultuur van deze eeuw, vooral wie de teloorgang van platteland en boerenleven ter harte gaat vindt in dit boek een boeiende weergave van het proces dat daartoe geleid heeft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen