Hoe kan ik verder?

Er zijn zulke crisismomenten in het leven dat een mens zich afvraagt: 'Hoe kan ik verder? ' Een paar voorbeelden. Een arts vertelt je dat je ongeneeselijk ziek bent en dat je, naar de mens gesproken, nog enkele maanden hebt te leven. De bodem klapt onder je leven vandaan. Een jongen komt, na een periode vol verwarring en onzekerheid, tot de stellige overtuiging: 'Ik ben écht homofiel geaard. Ik kan het niet langer ontkennen'. De toekomst is één gapend gat. Je vrouw komt tot de conclusie dat er 'niets meer is tussen ons' en dat zij daarom scheiding wil aanvragen. De grond golft onder je voeten en je ziet geen begaanbaar pad voor je.

Wie als predikant, als ambtsdrager of als bezoekzuster bezoekwerk doet in het pastoraat stuit geregeld op situaties waarin je je afvraagt: 'Wat kan ik in dit geval nog doen? ' Mensen zijn soms zo diep beschadigd en zitten soms zo vast dat je het gevoel hebt dat je tegen een blinde muur oploopt. Familieleden van verslaafden en (ex)psychiatrische patiënten lopen bij tijden tegen grenzen aan waarbij zij zich vertwijfeld afvragen: 'Hoe kan ik verder? '

Een 'gelaagd' boek

Drs. W. van Herwijnen, gereformeerd predikant in Haarlem, heeft een boek geschreven onder bovengenoemde titel. Het valt (grofweg) uitéén in twee gedeelten. Het eerste gedeelte is meer theoretisch en inzichtgevend van aard. Hierin geeft de auteur aan wat de oorzaken kunnen zijn van het feit dat mensen voor hun gevoel totaal zijn vastgelopen. In dit gedeelte verschaft hij in het kort informatie over onder andere het psychisch functioneren van een mens, depressiviteit, demonische gebondenheid, meervoudige persoonlijkheidsstoornis en over de betekenis van dromen. Ik zou dit de eerste en informatie-verstrekkende laag willen noemen. In dit eerste gedeelte valt echter nog een tweede, theologische, laag aan te wijzen. Van Herwijnen is namelijk in zijn theologisch denken erg gegrepen door de charismatische beweging. Deze interkerkelijke beweging wil de gemeente eraan herinneren dat zij als Lichaam van Christus gaven (charismata) heeft ontvangen. De Heere Jezus kan vandaag door middel van bijvoorbeeld de gave van genezing (1 Korinthe 12 : 28) nog net zó handelen als toen Hij lichamelijk op aarde was. In de onderherder Van Herwijnen wil de Goede Herder Zich helend en genezend tegenwoordig stellen. Door de kracht van de Geest mag in de pastorale ontmoeting de gave van genezing gestalte krijgen in het leven van de vastgelopen mensen. Het is door heel het boek heen te merken dat ds. Van Herwijnen er diep van overtuigd is dat charismatisch pastoraat werkelijk helend en bevrijdend is. Je proeft zijn bewogenheid en zijn verlangen om vastgelopen mensen, pastorale werkers en gemeenteleden te laten kennismaken met de rijkdom van deze vorm van pastoraat. Ik zou hem een 'bevlogen' man willen noemen. Dit alles doet weldadig aan en geeft een 'warme' ondertoon aan zijn boek.

De kern van het boek wordt gevormd door het hoofdstuk waarin de auteur laat zien hoe dit charismatisch pastoraat concreet gestalte krijgt in het leven van mensen die niet meer weten hoe zij verder moeten. Ik waardeer het dat de auteur het zich daarbij niet gemakkelijk heeft gemaakt. Daardoor wint het boek aan kracht. Hij beschrijft bijvoorbeeld hoe hij pastoraat bedrijft aan een vader die in geestelijke nood is. De man is door de politie gearresteerd vanwege incest met zijn dochter. Hij doet verslag van een gesprek met een jonge vrouw die gebonden is door een donkere macht. Daarin wordt duidelijk hoe charismatisch pastoraat bevrijdend kan werken. Hij beschrijft de pastorale omgang met een jonge vader die hoort dat hij nog enkele maanden te leven heeft. Er wordt verslag gedaan van een gesprek met een meisje dat tot de conclusie is gekomen dat zij lesbisch is. Het gaat stuk voor stuk om situaties waarin mensen echt aan de grond zitten. Dit hoofdstuk heeft mij enorm geboeid. Ik vond het 'spannend' omdat hier in de harde praktijk moet blijken wat deze vorm van pastoraat waard is. Het is ook een aangrijpend hoofdstuk omdat het je telkens confronteert met diep menselijk leed én met een pastor wiens verlangen het is om deze mens verder te brengen op een begaanbaar pad. Dit hoofdstuk zou ik de derde en praktische laag in het boek willen noemen.

Het zal duidelijk zijn dat gemeenteleden die zich in een crisis bevinden en geen weg meer zien niet zozeer op achtergrondinformatie zitten te wachten. Wat 'nut' het hen hoe Freud de psychische huishouding van de mens in kaart brengt! Zij zullen het meest hebben aan het praktische gedeelte. Tegelijk is er in dit eerste gedeelte een hoofdstuk dat als titel heeft 'Tranen'. Hierin worden prachtige dingen gezegd die ook deze gemeenteleden kunnen helpen. De dingen lopen dus wat door elkaar Mensen die in het pastoraat werkzaam zijn kunnen met het eerste gedeelte zeker hun voordeel doen. Wat de auteur b.v. schrijft over de meervoudige persoonlijkheidsstoornis en over schizofrenie is kort maar wel ter zake.

Charismatisch pastoraat

In de kern van deze vorm van pastoraat wordt de Heere Jezus door de Heilige Geest in contact gebracht met het probleem dat ons verhindert verder te gaan. Dit gebeurt omdat men ervan uitgaat dat het helen van trauma's alleen door Hém kan geschieden. Bevrijding van gebondenheid kan slechts tot stand komen 'in de Naam van Jezus'. Wanneer het b.v. een innerlijke beschadiging betreft dan gaat het erom dat Jezus afdaalt tot in de diepste kern van ons gevoelsleven om de wond te helen. Op blz. 30 wordt verteld hoe dit contact tot stand wordt gebracht. Een vrouw werd getekend door haat tegen haar vader. Toen haar moeder zwanger van haar was werd deze door haar dronken man geslagen. Daar had de haat mee te maken. Van Herwijnen schrijft dan: 'In een gebed om innerlijke genezing werd de Heere Jezus gevraagd om met haar terug te gaan naar het moment van haar eerste verwonding, in de baarmoeder al. Er werd met haar gebeden of Jezus daar bij wilde komen staan; toen haar dronken vader thuis kwam en haar moeder op haar buik sloeg. In de stilte van dat gebed zag zij Jezus. Hij ging staan en legde zijn hand op de buik van haar moeder. Ze zag dat de klappen van haar vader Jezus raakten. Toen dacht ze aan de tekst: "Door zijn striemen is ons genezing geworden".' Ik ben het van harte eens met de grondstelling dat alleen de Heere Jezus in staat is om trauma's echt te helen. Ik sta echter huiverig tegenover de gevolgde methode. Mijn vraag aan ds. Van Herwijnen is: 'Is het ons toegestaan de Heere Jezus te vragen ons te vergezellen op onze reis naar ons diepste innerlijk en op te treden zoals hierboven is aangegeven? Lopen we op deze manier niet het gevaar de Heere Jezus uit de hemel naar beneden te halen en Hem te manipuleren? ' Ik stel deze vraag omdat ik echt bang ben voor dit gevaar van manipulatie. Het menselijk hart is immers arglistig! Voor we het beseffen proberen we Hem voor ons eigen karretje te spannen en gebruiken we Hem voor onze eigen doeleinden!

Een andere vraag

Al lezend heb ik veel passages aangestreept waardoor ik geraakt ben. Met name de (pastorale) weg die gegaan wordt met een 42-jarige vader die moet sterven heeft mij ontroerd. Ik ben echter ook op een aantal vragen gestuit. Eén wil ik er hier stellen. Het gaat om het gesprek dat gevoerd wordt met Marjan, een meisje dat voor zichzelf tot de conclusie is gekomen dat zij lesbisch is. Van Herwijnen staat op het standpunt dal een homoseksuele relatie door de Schrift wordt afgewezen, blz. 113. De oorzaak van de homofiele geaardheid zoekt hij in eerste instantie in een ontwikkelingsstoornis. 'Bijna altijd is een emotioneel conflict dat er was in de kinderjaren hier de oorzaak van', blz. 109. Waar het dan om gaat is dat in het pastoraat die gevoelsstoornis wordt opgespoord en dat vervolgens de Heere Jezus wordt gevraagd die gevoelsstroom óm te leggen. Dat kan gebeuren door je hele seksuele leven - de verlangens, gedachten en gevoelens - onder het kruis van de Heere Jezus heen te halen om die dan in de Hof van Pasen uit Zijn eigen handen terug te ontvangen. Van Herwijnen zegt dan tegen Marjan: 'Zo kun je met Hem die weg van onthouding gaan; net zoals de niet-gehuwde-heterofiel. En als je dan jaren die weg van onthouding gaat - in de kracht van de Geest, zou er dan niet een ander gevoel kunnen komen op den duur? ', blz. 113. Eerlijk gezegd gaat me dit te kort door de bocht. Gaat de homofiele geaardheid werkelijk bijna altijd terug op een ontwikkelingsstoornis? Heeft die geaardheid in veel gevallen niet met de genen van een mens te maken? In dat geval kan er geen sprake zijn van het omleggen van de gevoelsstroom. Er is dan immers geen sprake van een ontwikkelingsstoornis! Mijn vraag aan ds. Van Herwijnen is dan ook: 'Hoe ga je in het charismatisch pastoraat om met een gemeentelid dat kern-homofiel is? ' In dat geval zal er, naar mijn diepe overtuiging, een ander antwoord moeten komen dan het bovenstaande. Maar, welk antwoord dan? Ik stel deze vraag niet alleen om een stukje meer helderheid te krijgen wat betreft het charismatisch pastoraat. Er zijn homofiele broeders en zusters die niet weten hoe zij met bovenstaand antwoord moeten omgaan omdat zij van zichzelf weten dat hun geaardheid niet teruggaat op een ontwikkelingsstoornis. Met name ter wille van hen zou ik om nader antwoord willen vragen.

Demonische gebondenheid

Het lezen van dit boek heeft niet alleen tot gevolg dat je strepen zet bij passages die je raken en dat je op vragen stuit. Er worden ook indringende vragen in onze richting gesteld! De vraag die bij mij het meest bleef haken is die naar de manier waarop wij in het pastoraat omgaan met demonische gebondenheid. Volgens de auteur zijn er verschillende manieren om 'gebonden' te raken. In hoofdstuk 5 gaat hij daar nader op in. Van Herwijnen is er ook van overtuigd dat een gebonden mens door charismatisch pastoraat bevrijd kan worden. In hoofdstuk 8 staat zo'n 'bevrijdend' gesprek.

In sommige kringen wordt alles direct in verband gebracht met gebondenheid. Men slaat door. Dit boek heeft mij er opnieuw van overtuigd dat je ook naar de andere kant kunt doorslaan. Mijns inziens gebeurt dat in onze kringen. We weten dat de boze er bewust op uit is om mensen te binden en te verslinden. Maar, in de (pastorale) praktijk wordt er niet of nauwelijks rekening gehouden met de mogelijkheid dat mensen gebonden zouden kunnen zijn door een demon. En er is ook geen echt zicht op de manier waarop je in het pastoraat met deze gebondenheid omgaat. Het geheel ligt wat buiten ons gezichtsveld. Hier ligt een lacune. Het zou goed zijn als er binnen de gereformeerde gezindte op dit punt een fundamentele bezinning op gang kwam. Liefst zo breed-kerkelijk als mogelijk is. Omdat er zoveel raakvlakken zijn met de psychiatrie zou ik er voor willen pleiten dat ook psychiaters aan deze bezinning zouden deelnemen. Laat er zorgvuldig en nauwkeurig onderzocht worden wat 'demonie' eigenlijk is. Welke 'invalspoorten' zijn in een mensenleven? Hoe kan er sprake zijn van bevrijding? Welke rol speelt de psychiatrie daarin? Welke bijdrage kan het pastoraat daarin leveren? Ik denk dat er echt behoefte is aan een doordenking van deze complexe vragen. Wellicht dat dit boek van ds. Van Herwijnen een aanzet kan zijn tot deze bezinning.

Afronding

'Hoe kan ik verder? ' is een waardevol boek. Door de hartelijke toon waarop de pastorale handreikingen worden gedaan is de auteur in staat om mensen werkelijk te troosten en verder te helpen. Het verschaft relevante achtergrondinformatie bij pastorale problematieken. Het is een boek waar je al lezend bij bepaalde passages vraagtekens plaatst. Daardoor word je gedwongen om dieper na te denken over je eigen positie. Het is ook een boek wat je als lezer 'bevraagt'. Het stimuleert je om na te denken over vragen die je niet zo tot jezelf hebt toegelaten. Dat alles bij elkaar is winst en nodigt daarom uit tot kopen, lezen en bestuderen.

N.a.v. 'Hoe kan ik verder? Over charismatisch pastoraat in crisissituaties', door drs. W. van Herwijnen, uitgeverij Boekencentrum, 154 blz., ƒ 24, 90.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen