Het Evangelie in bits (2)

Economische veranderingen

In ons eerste artikel over de gevolgen van de digitalisering en de opkomst van Internet trokken we een lijn door de geschiedenis, waarin de gevolgen van de technische ontwikkelingen ons lieten zien hoe de huidige communicatierevolutie een ingrijpende omslag teweeg brengt. Van informatie naar communicatie is meer dan een stap. Voor we onze tweede lijn uiteenzetten willen we nog enkele gevolgen noemen die al deze ontwikkelingen met zich meebrengen. Als kernpunten werden genoemd dat de multimediale overdracht steeds meer mogelijkheden biedt en technisch meer en meer haalbaar is, ook binnen het gewone huishoudbudget. Internet op een multimediacomputer (een PC die CD-ROM's kan lezen, muziek kan laten horen en via een snelle videokaart ook serieus filmbeelden af kan laten spelen) is nu alleen nog toebedeeld aan de geïnteresseerden en de kenners achter de PC. Straks zal dit alles veel meer geïntegreerd zijn in onze dagelijkse apparatuur. Een paar geluiden uit de huidige ontwikkelingen:

Nu staat in onze huiskamer vrijwel zeker een telefoon, vaak een PC en/of een tv. Straks zal dit alles geïntegreerd worden tot een geheel. Niet voor niets heeft de machtigste softwareproducent onlangs een tv station opgekocht. Beeldtelefoon is nu al mogelijk. Het zakenleven is er sterk in geïnteresseerd dit verder ontwikkeld te krijgen, aangezien daardoor bijv. vergadermogelijkheden verbeterd worden en men voor een korte vergadering niet meer met het vliegtuig naar Amerika hoeft. Zoals het huishouden geprofiteerd heeft van veel ontwikkelingen die voortgekomen zijn uit de ontwikkelingen door en na de eerste spoetnik (zie eerste artikel) zo zal het vandaag gaan profiteren van de ontwikkelingen op digitaal gebied. De vraag is niet of we er behoefte aan hebben, maar wat zich vanuit deze ontwikkelingen aan­dient.

Het bedrijfsleven is erin geïnteresseerd dat koppelingen tussen fabricage, voorraadbeheersing en aflevering zodanig is dat de kosten beperkt worden en daarmee ook transport zo voordelig en efficiënt mogelijk gebeurt. Internet maakt dit alles mogelijk. Dit alles zal niet alleen kosten maar ook het milieu besparen. Verkoop via de digitale snelweg zal meer en meer onze huiskamers binnenkomen. Straks rijdt u met uw winkelwagentje net zo makkelijk op het scherm door de supermarkt als u tot nu toe deed, daarbij met de muis aanklikkend welke boodschappen u wilt hebben. Genoeg argumenten om deze ontwikkelingen met vaart te stimuleren. Helaas zijn de ogen van de overheid voor deze zaken vaak nog te veel gesloten, maar in het bedrijfsleven ziet men deze ontwikkelingen al duidelijk voor zich.

Internet leent zich er zeer goed voor om reclame doelgericht te laten zijn. Vandaag stopt een fabrikant in elke brievenbus een folder en brengt ieder langs de weg op de hoogte van artikelen, waar de consument vaak helemaal niet naar op zoek is. In dit mondige tijdperk is er meer behoefte om pas dan op zoek naar reclame te gaan wanneer men op zoek is naar een artikel. Via Internet 'surf' je zo even het land door op zoek naar gunstige aanbiedingen. We zullen meer en meer interactief gaan leven op de elektronische snelweg.

Een digitale snelweg wordt door de kabelmaatschappijen in hoog tempo aangelegd. Zowel telecommunicatiebedrijven als nutsbedrijven zijn in de slag om de gunst van de afnemer. Concurrentie bevordert de ontwikkelingen zeer sterk.

De voorbeelden zijn met anderen aan te vullen. Ze laten zien dat het communicatietijdperk heel andere mogelijkheden laat zien dan het informatietijdperk.

In zijn boek "Dankzij de snelheid van het licht" voorziet Maurice de Hond een volledig andere economische structuur. Veel is over deze ontwikkelingen nog te zeggen. Vragen blijven over. Maar de vraag blijft leven: wat zal dit alles voor invloed hebben binnen de kerken? Waar moeten we aan denken? Moeten we ons afzetten tegen de komst van een ontwikkeling, die we wellicht niet keren kunnen? Moeten we hierin signalen van de eindtijd zien, zoals velen bij de komst van de streepjescode al profeteerden dat hierin het teken van het beest gezien werd, terwijl we dit nu algemeen geaccepteerd hebben. Zal de aanval op de kerken, de secularisatie daardoor toenemen of moeten de kerken hun overdracht aanpassen aan moderne methoden. We zetten daartoe een tweede lijn uit vanuit het verleden.

1968

Ditmaal gaan we niet zover terug. Maar zoeken naar de oorzaken van de huidige secularisatie. In een enkel woord zullen de meesten die aangeven in: toenemende welvaart, onafhankelijkheid van God en verlaten van Bijbelse normen. H. Stoffels omschrijft in zijn boek "Als een briesende leeuw" secularisatie als volgt: een proces waarbij de betekenis van godsdienst voor het leven en samenleven van mensen vermindert. Een proces, dat we in de decennia achter ons hebben gezien. De toenemende welvaart na de oorlog bracht over het Westen een maatschappelijke, culturele en religieuze (stille) revolutie, die m.n. zijn doorbraak vond in de onlusten van 1968. Vanaf die tijd is de invloed van de kerk op het maatschappelijk leven tanende geworden. De moderne mens werd mondiger en individueler. Vele oorzaken zijn daar in directe zin voor aan te wijzen, maar daar gaat het hier niet om.

De vraag die we onszelf hier stellen is: wat zijn de gevolgen van de digitalisering van de maatschappij voor de geseculariseerde mens. En ook voor de (nu nog trouwe) kerkganger, die in zijn doen en denken toch aangepast is door het moderne denken, al leeft hij nog vanuit zijn principiële en Bijbelse lijnen. De secularisatie heeft veel vanzelfsprekendheden afgebroken. Daar was het m.n. de studenten in Parijs en Amsterdam om te doen: allerlei maatschappelijke stramiens te doorbreken, taboes omver te werpen. Velen hebben sindsdien God en Zijn Woord verlaten en de wereld lief gekregen, Anderen heeft het ook de ogen geopend. Christen zijn is niet meer vanzelfsprekend. Vraagt om beslissende keuzen. We leven niet eenvoudig voort in de traditie der vaderen en moederen, maar worden teruggeworpen op de vraag die Christus nog voortdurend aan ons stelt: wie zegt gij dat Ik ben? Wie is Hij voor ons in ons dagelijks leven, in ons staan en gaan door maatschappij en politiek? Geloof is niet meer een vanzelfsprekend erfgoed geworden, daarin heeft de secularisatie ons ook de ogen geopend en de kerk gedwongen duidelijk te worden in haar boodschap.

Gevolgen

Onlangs verscheen in het kader van de landelijke discussie over kennis in de maatschappij van morgen een boek vanuit de reformatorische gezindte met als titel "Meer dan mensenkennis". In een van de bijdragen geeft dr. Chr. Fahner aan dat in de huidige secularisatie de moderne mens zijn eigen lot creëert. Het werpt de moderne mens op zichzelf terug, maakt hem los van Zijn Schepper. De secularisatie gaat ook hand in hand - zo omschrijft hij op blz. 213 - met de individualisering en democratisering. De mensen mogen zelf hun lot bepalen en doen dat ook in toenemende mate als individu.

Het is goed om deze gedachten vast te houden in het denken over de komende gevolgen van de digitalisering. De mens die zelf zijn lot bepaalt. We hoeven niet te schetsen hoe dit op veel terreinen al is doorgedrongen: Hoe vaak horen we niet op huisbezoek: ik maak zelf wel uit wat goed voor me is. Hoe sterk zet de moderne mens zich niet in voor het recht op leven en sterven?

Ziedaar de consequenties van de lijn die we getrokken hebben vanuit de naoorlogse jaren van opleving. We moeten niet menen dat Internet, met alle mogelijkheden daarvan, alleen maar een informatiebron is die we kunnen beperken tot zakelijk gebruik. Daarvoor leven en staan we teveel midden in de huidige maatschappij. En we kunnen niet alleen maar afgeven op de altijd maar opzwepende consumptiemaatschappij, we zijn net zo goed door dat virus besmet als ieder ander lid van de maatschappij. Hoogstens staan we wat meer op de rem om niet overal voorop te lopen. De begeerte van ons hart wil toch altijd delen in de economische zegeningen.

Een tweede punt wil ik daarbij nog onderstrepen. In de tijd vóór deze maatschappelijke revolutie, lag de nadruk sterk op kennis en intellect. Niet voor niets voltrokken zich de eerste stappen tot 'bevrijding' van de mens op de universiteiten. In opstand tegen het heersende gezag, tegen het systeem. Steeds meer werd sindsdien de nadruk gelegd op de ervaring, het gevoel en het beleven. De gevolgen daarvan zijn op allerlei terreinen des levens zichtbaar. Ik denk aan het onderwijs: accenten verscho­ ven zich van intellectuele kennis (feitjes leren) naar ervaring met en verwerking van kennis. Inclusief het kunnen vinden van kennis (hetgeen alleen maar een voorbereiding is op hetgeen Internet ons biedt!). En hoe vaak hebben we ook in deze kolommen niet gelezen over de verandering in het geestelijk leven der kerk, waar velen meer en meer de ervaringen centraal stelden i.p.v. kennis van het Woord? Hoe vaak gaan de discussies in onze gemeenten ook niet over punten, die in de grond der zaak terug te voeren zijn tot deze ontwikkelingen? Men vindt de kerkdienst te 'saai' en wil wat meer 'beleven'. Ook daarin staan we midden in het leven en zien we de gevolgen van de cultuur waarin we leven. Daar kunnen we ons wel tegen wapenen door meer en meer vanuit het Woord te leren leven en denken, maar we kunnen er ons nooit volledig van afschermen. Zelfs de meest reformatorische school gaat aan dergelijke invloeden niet voorbij.

Fahner komt in het genoemde boek ertoe de vraag te stellen hoe christenen in de kolossale wereldsamenleving hun nuchterheid en waakzaamheid kunnen verwerkelijken. Voorop stelt hij dan (blz. 214) dat ze zich bewust moeten zijn van de voortgang. Het waarnemen van tekenen kan ons helpen onder ogen te zien dat de mens hier geen blijvende stad heeft. Als voorbeeld uit het verleden geeft hij aan dat de kerk door bid-, dank-en boetedagen heeft laten zien de voortgang te realiseren maar daarbij het richtsnoer van het Woord Gods voor ogen te houden. Tot zover Fahner. Al of niet levend in een ervaringswereld zal de oproep tot bekering toch boven alles uit moeten klinken. Het Woord verandert niet. De ene Naam gegeven in deze wereld om zalig te worden is geen andere geworden. Maar tegelijk zullen onze ogen open moeten blijven. Ontkenning van de ontwikkelingen sluit de ogen, lijkt een afscherming te zijn voor kwalijke ontwikkelingen maar biedt geen oplossing. Wel op korte maar niet op lange termijn. De volgende keer willen we nog wat dieper ingaan op de plaats van de kerk in de gedigitaliseerde samenleving.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen