In de luisterhouding

Hierbij wil ik komen tot een aantal praktische aanwijzingen om de Bijbel te lezen.

De reformatie

Daartoe wil ik eerst een korte leerzame uitstap maken naar de kerkgeschiedenis. We letten dan even op de Reformatie en de Nadere Reformatie. Voor de Reformatie is de Schrift van groot belang geweest.

Zij is in feite uit de Schrift geboren. Luther heeft dankzij Gods spreken door Zijn heilig Woord het hart van het evangelie ontdekt. Niet alleen hij, maar ook Calvijn, Zwingli, Bucer en anderen waren Schrifttheologen bij uitstek. Een duidelijk uitgewerkte Schriftleer was niet hun eerste oogmerk. Zij bedoelden veelmeer de Schrift uit te leggen.

Wat Calvijn betreft herinner ik aanzijn opmerking in de Institutie (I, 7, 4), dat het getuigenis des Geestes voortreffelijker is dan alle redenering.

De Nadere Reformatie

Ten aanzien van de Nadere Reformatie wil ik het volgende opmerken.

In het begin van de Nadere Reformatie hield men zich niet echt bezig met leerstellige uiteenzettingen omtrent de oorsprong en het gezag van de Heilige Schrift. Zij gingen er van uit! Ik denk dan aan onder andere Jean Taffin (1528-1602) en Willem Teellinck (1579-1629). De nadruk ligt bij hen vooral op de meditatie en het gebed. Men wijst op de grote betekenis van de Bijbel voor de persoonlijke vroomheid. Het onwedergeboren hart wil niet aan Gods Woord gehoorzamen, maar omgekeerd verlangt het nieuwe leven juist naar geestelijk voedsel.

Latere theologen binnen de beweging van de Nadere Reformatie hebben wel meer nagedacht over de vragen rondom Schriftgezag en inspiratie. Ik noem Gisb. Voetius (1589-1676) en Wilh. a Brakel (1635-1711). Zij werden geconfronteerd met het opkomende rationalisme (Descartes, 1596-1650). In dat rationalisme werd een overheersende plaats toegekend aan de ratio, de rede, het verstand. Aan het verstand moet de Schrift getoetst worden. Daartegenover stelt a Brakel: 'De reden moet buygen onder het Woordt, het Woordt niet onder de reden. De reden is Hagar, niet Sara, is de knecht, niet de meester'.

Voorts hebben ook mensen als a Brakel vooral grote nadruk willen leggen op de betekenis van de Bijbel voor het geestelijk leven. Het Woord is het enige door God verordineerde middel tot geloof en bekering. Hij wijst erop, dat men de Schrift zal lezen wanneer men zich in een nederige, hongerige en gehoorzame gestalte van de ziel voor de Heere stelt, en langzaam en bedachtzaam leest, als luisterende naar de stem van God, terwijl men onder het lezen de Heilige Geest in het hart laat werken.

De luisterhouding

Dit wil ik nu noemen: Lezen van de Bijbel 'in de luisterhouding'. Laten we er heus tijd voor inruimen om de Bijbel te lezen. Hoe lezen we de Bijbel? Dat zal dan in alle rust en stilte dienen te gebeuren. Er moet tijd voor ingeruimd worden. Daarbij denk ik niet alleen aan de verenigingsavonden, waarop de Bijbel mag opengaan, maar zeker ook aan het persoonlijk bijbellezen. Zoals Nathanaël met Gods Woord bezig was onder de vijgeboom. Hebben wij zo'n vijgeboom? Een plek in huis, waar het Woord opengaat?

Wij spreken dan van 'stille tijd'. Deze staat door alle drukte voortdurend onder spanning. Er moet vaak zoveel gedaan worden op een dag. De stille tijd zal daarom niet kunnen plaatsvinden in een uurtje, dat per ongeluk nog over is. Er zal tijd voor ingeruimd moeten worden. Voor de één zal daarvoor de vroege morgen het meest geschikt zijn, voor een ander de middag, en voor een derde de avond. Als er maar een luisterhouding is om te horen naar wat de Heere zegt. En dan in de houding van Samuel, die zei: Spreek Heere, Uw knecht hoort.

Het gebed is hier van belang. Wij hebben namelijk de leiding van de Heilige Geest nodig bij het bijbellezen. Zonder die Geest blijft de Bijbel een gesloten boek. Hij is de Auteur van de Schrift, Hij is ook de beste Uitlegger ervan.

Zonder de Heilige Geest zullen we ook niet van zin en wil zijn om naar Gods Woord te luisteren en te handelen. Maar de Geest des Heeren kan onze wil ombuigen naar de Heere toe.

Behalve het gebed is ook de meditatie erg belangrijk. Om over een tekst of bijbelgedeelte te denken, te mediteren. En zo de boodschap van een bepaald Schriftgedeelte op je in te laten werken. Het gaat dan vooral om de vraag: Wat zou de Heere mij door dit Woord willen zeggen?

In de praktijk

Om nog wat praktischer te worden, wil ik drie stappen doorgeven in de weg van de Schriftstudie. Deze ontleen ik aan een boekje van ds. N. Tramper.

1. De observatie. Kijk wat er in de tekst staat. Daarbij gaat het om vragen als: wat gebeurt er? Wie doet/zegt iets? Daarbij wordt een zo helder mogelijk beeld gevormd van wat er gewoon staat. Een atlas of bijbels woordenboek kan hier goede diensten verlenen.

2. De interpretatie. Wat is de betekenis? Daarbij leest u het bijbelgedeelte in zijn verband. U probeert de betekenis te begrijpen voor de mensen van toen. Hierbij is ook Schrift met Schrift vergelijken van belang. Plaats het bijbelgedeelte ook in het verband van een heel bijbelboek en van de hele Schrift.

3. De applicatie. Toepassing naar het heden. Hier komen ook de al eerder genoemde hermeneutische vragen aan de orde. Wat heeft dit Schriftgedeelte ons vandaag te zeggen? Hoe 'maak' je het actueel? Zowel voor het hart, als voor het leven.

Deze drie stappen zijn van belang voor zowel de persoonlijke Schriftstudie als ook voor de bespreking in verenigingsverband. Zowel persoonlijk als in verenigingsverband bestaat het gevaar om de fase van de observatie en de interpretatie over te slaan en direct door te hollen naar de vragen van de toepassing: Wat betekent dit voor ons? Of: wat vind je daarvan? Het gevolg van zo'n houding is oppervlakkigheid, speculatie, verwarring of onnodige discussie.

Laat het duidelijk zijn: om te weten wat een tekst voor ons betekent, moeten we eerst weten wat de boodschap van die tekst is.

Om een voorbeeld te noemen: ls er in Jes. 55 : 6 staat: Zoekt de Heere, terwijl Hij te vinden is; roept Hem aan, terwijl Hij nabij is', kan zich een heel boeiend gesprek ontwikkelen over het zoeken van de Heere, en dat we dat van nature niet doen, en dat er zoveel in ons tegenin komt..., terwijl geheel voorbijgegaan wordt aan het bevel tot dat zoeken in de tekst.

Hoe lezen we de Bijbel

Over deze vraag hebben wij een paar keer mogen nadenken. Mag ik afsluiten met het rijmpje van de dichter Jacob Cats, dat ook voor déze tijd van toepassing is:
Lees mij vrij zevenmaal,
Ja, zeventig maal zeven.
Nog vat uw brein 't niet al
wat in mij is geschreven.
Hoe meer gij in mij zoekt
Hoe meer gij in mij vindt.
Hoe meer gij in mij leest
hoe meer gij mij bemint.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen