Samen op weg in Amsterdam: een ervaringsbericht

Begin januari van dit jaar ondertekenden de Hervormde Gemeente, de Gereformeerde Kerk en de Evangelisch-Lutherse Gemeente van Amsterdam een samenwerkingsovereenkomst. Hiermee is een eerste stap gezet op weg naar de Protestantse Gemeente van Amsterdam (voorlopig nog i.o.!)

Van verschillende kanten is sindsdien gevraagd naar de positie van de (hervormd-gereformeerde) Noorderkerkgemeente in het Amsterdamse SoW-proces. Vanwege de restauratie van ons kerkgebouw en het evangelisatiewerk in de wijk zijn er door de jaren heen allerlei contacten gegroeid met geestverwante gemeenten elders. Wij hebben dit meeleven, meegeven en meewerken altijd als een geweldige bemoediging ervaren. Daarom graag beknopt iets over de positie van de 'Noorder' binnen het hoofdstedelijk kerkelijk gebeuren.

Al vele jaren wordt in Amsterdam gewerkt aan het SoW-proces met gelijksoortige stagnaties en versnellingen als landelijk.

Het geheel heeft wel iets van een slepende soap-serie 'Samen-ver-Heen' (misschien een idee voor de EO of NCRV? ). Globaal gesproken kan men zeggen dat op het niveau van de (achttien) hervormde wijkgemeenten het SoW-proces het verst gevorderd is in de naoorlogse buitenwijken.

Daar zijn inmiddels de meeste gemeenten gefedereerd met een gereformeerde en/of lutherse partner. Opmerkelijk genoeg is er in het centrum geen enkele SoW-gemeente. De Hervormde Westerkerk, Oude Kerk/Amstelkerk (onlangs samengevoegd tot één wijkgemeente), de Noorder en de Gereformeerde Keizersgrachtkerk zijn alle modaliteits-of mentaliteitsgemeenten.

Hetzelfde geldt trouwens ook van onze zustergemeente: de Jeruzalemkerk in Oud-West. Natuurlijke partners ontbreken. De recente stedelijke samenwerkingsovereenkomst laat deze stand van zaken feitelijk ongemoeid. Overigens heeft het unaniem (!) ondertekende document eerder een symbolische, dan een juridische betekenis. Kerkrechtelijk is niemand er door gebonden. Een federatie-overeenkomst was om tal van organisatorische, kerkrechtelijke en naar mijn inschatting vooral financiële redenen voorshands nog niet mogelijk.

De belangrijkste concrete vrucht is de instelling in februari jl. van een Voorlopige Algemene Kerkenraad (VAK). Hierin zijn alle wijken en kerkenraadscommissies vertegenwoordigd. Door een personele unie zijn de leden tevens lid van het Centrale orgaan van hun eigen denominatie. De bevoegdheden van deze VAK strekken niet verder dan wederzijdse coördinatie van het beleid van de partners. De vaststelling van het beleid (bijv. t.a.v. de predikantsformatie, samenvoeging van wijken en de sluiting van kerkgebouwen) blijft berusten bij de centrale organen; in het geval van de Hervormde Gemeente dus de Centrale Kerkenraad, het College van Kerkvoogden en het College van Diakenen.

De samenwerkingsovereenkomst, dat moge duidelijk zijn, is een tussenstadium op weg naar een gefedereerde en uiteindelijk gefuseerde gemeente. Dit laatste is afhankelijk van de traagheid van de landelijke ontwikkeling van het SoW-proces.

Intussen verandert er nauwelijks iets in en voor het functioneren van de Noorderkerk­ gemeente. Onze identiteit als hervormdgereformeerde wijkgemeente blijft voluit gehonoreerd. Voorts heeft ons strategisch belang op de lange termijn een geweldig onderpand in het bijna afgerestaureerde kerkgebouw. In het grotere geheel worden we een iets kleinere minderheid. Al zien we de laatste jaren wel dat het relatieve gewicht van de orthodoxe vleugel (behalve de Noorder-en de Jeruzalemkerk ook Nieuwendam/Schellingwoude en De Diensten met Belangstellenden (ds. A. Troost)) eerder groter dan kleiner wordt. Gelet op de leeftijdsopbouw zou men het Amsterdamse SoW-proces kunnen typeren als 'nieuwe wijn in oude zakken', waartegen het Evangelie ons gemeenlijk waarschuwt.

Hoe heeft dit alles zich zo vreedzaam kunnen voltrekken? Ik denk dat er verschillende redenen zijn. Allereerst bestaat Hervormd Amsterdam uit een bont palet van kwetsbare minderheden. Er is geen dominerende meerderheidspartij die anderen zijn wil kan opleggen. De Centrale Kerkenraad en vooral het moderamen komt de eer toe hier omzichtig en prudent mee te rekenen in haar beleid.

Ten tweede heeft de Hervormde Gemeente op centraal niveau een goed functionerend beleidsplan waarin o.a. de predikantsformatie is geregeld. Dat geeft zekerheid en waarborgen tegen willekeurige beslissingen bij predikantsvacatures e.d. Binnen dit beleidsplan wordt de eigen positie van de Noorder ten volle gehonoreerd.

Tenslotte is als onderdeel van het beleidsplan het geloofsgesprek tussen de modaliteiten en mentaliteiten de afgelopen jaren weer op gang gekomen. Ik zie de laatste maanden ook een toenemende behoefte om het in SoW-verband te intensiveren. Men is moe van alle organisatorische rompslomp en wil meer spreken over de identiteit van de kerk en de wezenlijke thema's van het christelijk geloof. Tegelijk proef ik ook een grote geestelijke verlegenheid hoé hierover te spreken.

Me dunkt dat hier kansen liggen voor een vruchtbare inbreng van orthodoxe kant. De Calvijnse traditie, zegt de kerkhistoricus Heiko Oberman ergens, is altijd het meest vruchtbaar gebleken in minderheidssituaties. Amsterdammers zijn natuurlijk veel te eigenzinnig om in zo'n gesprek te streven naar consensus. Maar het rekenschap geven van de eigen positie tegenover een breder forum is leer-en heilzaam, ook al blijven er zeer aanzienlijke verschillen over de kern van het christelijk geloof bestaan. En het versterkt het besef dat we elkaar juist in een gemarginaliseerde situatie moeten vasthouden binnen de ene gemeente.

Juist vanwege deze laatste overweging durfde en wilde de kerkenraad van de Noorder niet tegen de samenwerkingsovereenkomst te stemmen. Wij leven in een relatief luxe positie met een fulltime predikant en evangelist, een parttime vicaris en een prachtig gerestaureerd kerkgebouw, een stabiel tot licht groeiend kerkbezoek, een hechte en actieve gemeente enz. Elders in de stad gaat het om het tobe-or-not-to-be van de kerk. Al wordt dat soms wel eens te dramatisch voorgesteld.

Niet zelden worden afgestoten kefkgebouwen weer verkocht aan evangelisehe gemeenten.

Maar toch; als één lid lijdt, lijden alle leden mede, zo leren we uit het apostolisch woord. In die zin wil de Noorder solidair zijn met de rest van kerkelijk Amsterdam. Beter ergens een SoW-gemeente, dan helemaal geen gemeente meer! En wie weet, misschien stimuleren al die nieuwe etnische, meest evangelische gemeenten in de stad de traditionele kerken nog wel tot bijbelse ommekeer en vernieuwing!

De Noorder voelt zichzelf inhoudelijk niet aangetrokken tot het plaatselijk (en landelijk) SoW-proces, zoveel zal duidelijk zijn. Ze verwacht ondertussen meer, ja alles van het grote samen op weg aan het eind der tijden. In de tussentijd is onze roeping trouw te zijn in de verkondiging van het Evangelie met woord en daad in het altijd bruisende Mokum.

Arthur Zijlstra

(afgevaardigde namens de wijkkerkenraad van de Noorderkerkgemeente in de Centrale Kerkenraad van de Hervormde Gemeente Amsterdam en de Voorlopige Algemene Kerkenraad van de Protestantse Gemeente Amsterdam i.o.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen