Boekbespreking

Met de verschijning van dit deel is de voltooiing van de bekende commentarenreeks De Prediking van het Oude Testament weer een stap dichterbij. Een gelukwens aan het adres van redactie en uitgever is zeker op zijn plaats. De afzetmogelijkheden voor een bijbelverklaring op dit niveau in het Nederlands taalgebied zijn beperkt. Toch heeft deze serie zijn weg gevonden. Veel cursisten, studenten, kerkelijk werkers en predikanten maken er een dankbaar gebruik van, ook al kan men de theologische uitgangspunten van de auteurs niet altijd delen.

In de voor ons liggende aflevering worden uit het boek Spreuken de hoofdstukken 1 tot 9 behandeld. Zij vormen de inleiding op dit bijbelboek: preuken over de Spreuken. Inhoudelijk beginnen de Spreuken pas in hoofdstuk 10. Dat voor een goed begrip van de Spreuken zo'n lange inleiding nodig is, moeten we als een waarschuwing zien. Ze kunnen gemakkelijk uit hun verband worden gerukt. Dat verband is m.i. in de eerste plaats gegeven met de ordening die ten grondslag ligt aan de schepping. Dat wordt met name duidelijk in hoofdstuk 8. Dat verband wordt in de tweede plaats bepaald door wat ik het spreukmatig karakter van de uitspraken in dit bijbelboek zou willen noemen. Dat spreukmatig karakter komt hierin uit dat we zo met onze neus gedrukt worden op een bepaald aspect van de waarheid dat we geen kant meer uit kunnen. Eerst klaarheid over deze waarheid en dan praten we weer verder. Niet eindeloos nuanceren van het enerzijds naar het anderzijds en zo de waarheid in het midden houden en... zelf buiten schot blijven. Dit spreukmatig karakter van de teksten kan zelfs leiden tot schijnbare tegenstrijdigheden: Antwoord de zot naar zijn dwaasheid niet, opdat gij ook hem niet gelijk wordt' en 'Antwoord de zot naar zijn dwaasheid, opdat hij in zijn ogen niet wijs zij' (Spr. 26 : 4v.). In de derde plaats noem ik samenhang tussen daad en lot: De vloek des HEEREN is in het huis van de goddeloze; maar de woning der rechtvaardigen zal Hij zegenen' (Spr. 3 : 33). Hieruit blijkt in de vierde plaats dat de onderwijzing in de Wet van Mozes (de bijzondere openbaring) en de onderwijzing in de wijsheid de algemene openbaring) met elkaar sporen. Men hoort nog al eens de opmerking maken dat de wijsheid in het oude Oosten een internationaal verschijnsel geweest moet zijn geweest. Er zijn bijvoorbeeld punten van overeenkomst aan te wijzen tussen Spreuken 22 : 17-24 : 22 met de uitspraken van de Egyptische wijsheidleraar Amen-em-ope. De discussie over de vraag of hier al dan niet sprake is van onderlinge afhankelijkheid gaat voorbij aan wat de apostel Paulus later zal schrijven aan de gemeente van Rome: de heidenen, die de wet niet hebben, doen van nature de dingen die van de wet zijn, omdat het werk der wet geschreven is in hun harten. Dit zedelijk besef van waarden en normen leidt - dat in de vijfde plaats - niet tot een waar geloof. Alleen de vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid. Daarbij heeft 'beginsel' zowel de betekenis van begin (startpunt) als beginsel (hoofdsom).

Dit zijn m.i. de oriëntatiepunten voor de exegese van dit bijbelboek wanneer wij Schrift met Schrift vergelijken. Zij worden niet altijd zichtbaar. Juist voor een serie die gericht is op de prediking van het Oude Testament zijn ze belangrijk. Ik zeg dat in alle bescheidenheid. Het schrijven van een commentaar is nog iets anders en in elk geval tijdrovender dan het schrijven van een boek. Het doet ook niets af van mijn grote waardering voor dit werk. De zestig pagina's aantekeningen bewijzen de grote belezenheid van de auteurs maar dit documentatiemateriaal is de gebruiker die zich snel wil oriënteren niet tot last. Verrassend is het zicht dat geboden wordt op de structuur van het boek Spreuken: de Wijsheid wordt gepersonificeerd als vrouw, het boek wordt afgesloten met een alfabetisch gedicht over de vrouw (de pericoop over de deugdzame huisvrouw, Spr. 31 : 10-31).

Waardevol studiemateriaal bij de exegese van het boek Spreuken. Als zodanig van harte aanbevolen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen