Het Evangelie in bits (3)

In de voorafgaande twee artikelen kwamen we tot twee conclusies: na de omslag waarin de mensheid terecht kwam in het informatietijdperk, dat in feite al begon met de uitvinding van de boekdrukkunst en zich voortzette tot aan de invoering van de computer, zijn we terecht gekomen in een tijdperk waarin de wereldgrenzen wegvallen. Door de digitalisering en de eraan gekoppelde digitale snelweg staat de mensheid plotseling voor een tijdperk van het interactief zijn. Hij is niet meer gedoemd tot passief tot zich nemen, maar tot actief handelen. Het communicatietijdperk. In de tweede plaats zagen we dat dit ook helemaal past binnen het huidige tijdsbeeld waarin de moderne mens een individu is, dat zelf bepaalt wat goed is. Zijn eigen beleving staat voorop.

Deze beide conclusies laten ons zien dat de plaats van de digitale snelweg in onze samenleving - zo kunnen we Internet en alle mogelijkheden daarop immers noemen - een plaats zal zijn die een geweldige invloed zal hebben op mensen.

Kaalslag

In het eerder genoemde boek ''Meer dan mensenkennis" wordt uiteengezet hoe de rol van de informatietechnologie met name het hele onderwijsveld zal gaan beheersen. Ontwikkelingen die voor niemand te keren zijn. Dat vormt de nieuwe generaties in hun denken en bezig zijn. Dit onderbouwt alleen maar de gedachte dat de mens van de 21e eeuw in de greep zal zijn van het interactieve leven. Hij zelf bepaalt zijn weg. Zoals een surfer op het Internet (iemand die van achter zijn toetsenbord kiest om het ene of het andere item te gaan opzoeken) zijn weg bepaalt, zo zal voor velen de levensweg in het geheel naar eigen believen ingevuld worden.

Ik denk dat de gevolgen van de secularisatie, die vanaf de 60-er jaren tot een zekere kaalslag heeft geleid nog veel diepere sporen zal trekken.

Als Stoffels in zijn onderzoek aangeeft hoe de kerkelijke meelevendheid van de Ned. Herv. kerk in de komende jaren nog verder zal dalen en onder die van de Islam zal komen, dan is de vraag of in deze becijfering ook rekening gehouden is met de gevolgen van de geschetste veranderingen in onze cultuur. Het moderne levensgevoel zal namelijk door de opkomst van de digitale cultuur in de komende tijd enorm versterkt worden. Het leven wordt spannend, er is veel te beleven. Men kan de hele wereld naar zich toe halen. In een maatschappij waar we bovendien op de bovenste tree van economisch welzijn leven, waarin het poldermodel van de economie zelfs model voor de rest van de wereld staat en de beurs van Amsterdam tot één van de krachtigste van de wereld behoort, daar is het goed toeven en leven. Daar wordt steeds minder beseft hoe de mens geboren is in een wereld die verloren ligt voor Gods Aangezicht.

Het heeft m.i. ook hier mee te maken dat er een zekere doorstroming in het kerkelijk leven plaatsvindt. Het innerlijke gevoelsleven zoekt vaak naar een prediking die men meer bij zichzelf vindt passen. Mensen verlaten de Hervormde kerk omdat ze er hun draai niet meer kunnen vinden en gaan naar evangelische bewegingen; anderzijds komen er nogal wat overschrijvingen voor vanuit de rechterflank van de gereformeerde gezindte.

Ook daar waar namelijk de uitverkiezing als star beginpunt steeds weer de verlorenheid van de mens benadrukt zonder een lichtpunt van genade te laten gloren in de verkondiging van Christus, daar wordt het zelfde wat we hierboven beschreven gevoeld: de mens wil iets beleven, ervaren, voelen. Hij zal zich niet meer kunnen vinden in een prediking die verstandelijk goed theologisch doorwrocht is, maar waarin niet het waarachtige leven met God gevonden wordt. Op deze wijze zullen er verschuivingen plaatsvinden. Zodoende zullen cijfers over ontkerkelijking ten dele geflatteerd zijn. Maar het gaat aan alle kanten verder.

Spreken van de kerk

Hoe moeten we als kerk in deze ontwikkelingen spreken? Waarschuwen? Gebruik van Internet afwijzen? Muren optrekken en tucht uitoefenen? Krampachtigheid is niet de liefde en bewogenheid waarmee ook Christus naar de mens omzag en zich begaf tot hen die ook in de tang van de tijd vast zaten (denk aan de tollenaren). Krampachtigheid zal de kerk alleen maar het besef geven dat er steeds meer onder haar vingers wegglipt, zonder dat ze nog mensen met het Woord van genade kan confronteren. Krampachtigheid zal voor hen die al door en door geseculariseerd zijn en absoluut geen antenne voor het geestelijk leven (meer) hebben, geen antwoord zijn. De kracht van het apostolaat zal dan teniet gedaan worden. We moeten niet menen dat we de invloed van de digitale snelweg kunnen marginaliseren binnen de kerkelijke muren.

Tijdens de presentatie van het programma Didache, de digitale versie van de Institutie, door de stichting Reformatica, hield prof. Graafland een inleiding waarin hij o.a. het volgende opmerkte. Eerst sprak hij zijn bezorgdheid uit over de moderne communicatiemogelijkheden die ons brengen in een mediawereld, waarin we als christenen niet thuishoren (gedoeld werd daarbij op de vele verderfelijke en zondige kanten die Internet onlosmakelijk met zich meebrengt). Hij wees erop dat we de onthouding die we aan de ene kant t.o. TV betracht hebben nu bij het gebruik van de moderne communicatiemethoden volkomen opzij gezet hebben, zonder de achterliggende problemen grondig te overdenken. En dan citeer ik: "Wel wil ik nog de gedachte uitspreken dat het inconsequente van onze benadering (TV afgewezen en de PC geruisloos geaccepteerd; M.A) wellicht voor een deel te verklaren is uit het feit dat het medium computer tot ons gekomen is via de zakelijke wereld, het bedrijfsleven, terwijl een communicatiemiddel als de TV vooral zich heeft gepresenteerd via de wereld van het amusement.

Die scheiding heeft ons ertoe gebracht het eerste veel gemakkelijker te aanvaarden dan het tweede. En dat zou weer te maken kunnen hebben met het gegeven dat wij geneigd zijn om een aanzienlijke dualiteit aan te brengen tussen onze zakelijke en onze persoonlijke leefwereld. Het tweede heeft immers veel duidelijker met ons geloof en met de geestelijke dingen te maken, terwijl wij het andere veel meer rekenen tot een min of meer neutraal gebied" Tot zover Graafland.

Terechte opmerkingen. We moeten niet menen dat we het gebruik en de invloed van Internet en alles wat daarbij behoort kunnen beperken tot het zakelijke gebruik.

Dat is een dualistisch hanteren van een nieuw cultuur bepalend systeem. Dat is een krampachtig pogen om Internet voor zakelijke doeleinden, waarbij gezocht wordt naar allerlei informatie die de zakenman nodig heeft, af te schermen van de amusementswereld, waar de privépersoon zich dan alleen maar toe zou richten. Alsof die zakenman geen privéleven kent. Op den duur zal een dergelijke beperking ook onhoudbaar blijken te zijn. Daarvoor gaan de ontwikkelingen te snel. Wanneer in al onze huiskamers een teleputer staat, een apparaat waarmee we communiceren met onze familie (telefoon, maar dan met video), waarmee we onze bankzaken regelen en de chipknip opladen (papieren overschrijvingen zullen gegarandeerd verdwijnen), waarmee we op zoek gaan naar informatie over de nieuw aan te schaffen wasmachine (als het om de centen gaat willen we tenslotte toch zo goedkoop mogelijk uit wezen) en in een virtual-reality programma zelfs een proefwasprogramma kunnen draaien, dan zal de verwevenheid van zaken- en privéleven zodanig zijn dat niemand Internet nog afwijst. Dan is het alleen nog maar de vraag: wat dunkt u van de Christus in de wijze waarop u leeft.

Weet u er nog van hier op aarde een gast en vreemdeling te zijn? Of heeft het materiële bezit u geheel en al in beslag genomen?

Sola Scriptura

Tegelijk moeten we ons ook bewust zijn van het volgende: lange tijd was onze cultuur alleen een cultuur van het gedrukte woord. Ook in de reformatorische kerken lag de nadruk op alleen het Woord. Een nadruk die m.i. ook nooit verschuiven moet en mag! Toch zien we dat de invloed van de beeldcultuur ook velen binnen de kerken doet vragen naar andere vormen en belevingen. Dat zijn de gevolgen van de opkomst van de beeldcultuur sinds de jaren zestig. Nu is en blijft de vraag naar de overdracht een levensbelangrijke vraag in deze tijd.

Dat is vandaag - nu we de invloed van het beeld zo sterk bespeuren - al een belangrijke discussievraag. Hoe komt onze prediking over? Hoe communiceren we met de gemeente? Hoe spreken we de jongeren aan? Laten we merken hun cultuur enigszins te kennen? Maar wat te denken als de gevolgen van de komende communicatiecultuur zich versneld doorzetten? Die cultuur is nog maar in opkomst. Daar kan niemand nog van voorzien waarheen het gaat. Hoe zal dan de behoefte van kerkmensen worden? M.a.w. wanneer ons dagelijks leven bepaald wordt door snelle communicatie en beheersing van de hele wereld, door het interactieve, waarbij de mens gewend is zijn eigen lot en koers te bepalen, hoe zal dan de overdracht van het Woord, de prediking van vrije genade en de roep om bekering nog landen? Ik besef terdege dat ik in al deze zinnen heel sterk vanuit de mens denk. Het lijkt alsof het werk van God hier totaal niet ter sprake komt.

In het signaleren van ontwikkelingen moet dat ook. Niet vergetend dat het werk van Gods Geest echter doorgaat. Dat moeten we boven alles blijven zetten. De Heere gaat door met Zijn kerk. Maar dat wil niet zeggen dat het licht van Gods genade op de kandelaar van de westerse samenleving nog altijd zo zal blijven schijnen als het gedaan heeft. Er zijn heel wat andere samenlevingen in deze wereld waarin het zaad van Gods Woord opnieuw lijkt te gaan groeien en vruchten van het werk van de Geest lijken voort te brengen. We mogen onze ogen daarom niet sluiten voor wat onder ons gebeurt en moeten de dingen wel bij de naam noemen. We zullen een volgende - en voorlopig laatste keer - nog bezien op welke wijze we als kerk wel hebben te spreken en waar we hebben te staan. Wat de mogelijkheden zijn of waarover nog verder nagedacht moet worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen