Torenspitsen-Gemeenteflitsen

ARNEMUIDEN

Arnemuiden ligt op Walcheren. Komend uit de richting Zuid-Beveland, is het de eerste gemeente op het voormalige eiland Walcheren, daarom wordt het ook wel aangeduid als 'de poort van Walcheren'.

Amemuiden heeft een rijke historie en bezat stadsrechten, welke in 1574 door Prins Willem van Oranje zijn verleend.

Helaas bezit Arnemuiden die status van zelfstandig stadje niet meer. Sinds de herindeling op 1 januari 1997 behoort het tot de gemeente Middelburg. Arnemuiden ligt op een afstand van 5 km van Middelburg, terwijl Vlissingen 9 km van Amemuiden is verwijderd.

De hervormde gemeente telt momenteel 1725 leden, waarvan 724 belijdende lidmaten en 1001 doopleden.

Het huidige Arnemuiden is omstreeks 1462 ontstaan in de heerlijkheid Nieuwerkerke en werd voorafgegaan door twee eerdere nederzettingen die elk op een wat andere plaats gelegen waren en in het water ondergingen.

In het jaar 1505 werd er te Arnemuiden een kapel gesticht. De kerk van de heerlijkheid Nieuwerkerke bleef echter voor Arnemuiden en omstreken de hoofdkerk totdat in 1546 goedgekeurd werd, dat de kapel van Sint Maarten te Arnemuiden verheven werd. tot parochiekerk, dus hoofdkerk van de toen nog r.k. Arnemuidenaren.

De Arnemuidse kerk werd in 1564 en 1565 ingrijpend verbouwd. Waarschijnlijk kreeg de kerk toen de vorm die ze in grote trekken gehouden heeft tot de afbraak in het midden van de 19e eeuw. Het was een ruime kruiskerk, waarvan na de Hervorming, vanaf circa 1574, alleen het oostelijke kruispand als preekkerk in gebruik was. De kerk was omringd door acht kapellen - deze waren oorspronkelijk ten dienste van de gilden - en had aan de noordzijde een lokaal dat als consistoriekamer in gebruik was. Op het kruispunt van het dak stond een houten toren.

In het jaar 1566 was er te Arnemuiden reeds iets merkbaar van de invloed van de Hervorming. In dat jaar werd er gepreekt 'met open deuren', dankzij medewerking van de baljuw Jan Ipeszn. De eerste predikant die aan de 'gereformeerde gemeente' te Arnemuiden (sedert 1816 'hervormde gemeente' genaamd) verbonden werd was Hubertus Francisci. Hij diende de gemeente van 1574 tot 1585. In de periode 1583-1670 telde de gemeente twee predikantsplaatsen, met dien verstande dat de kerkelijke gemeenten te Arnemuiden en Kleverskerke door dezelfde predikanten bediend werden. Ingaande het jaar 1670 werd de combinatie, die vanaf het begin bestaan had, ontbonden en vanaf die tijd telden beide gemeenten elk een predikantsplaats. Vanaf het begin ressorteerde de kerkelijke gemeente te Arnemuiden onder de classis Walcheren, vanaf 1816 classis Middelburg genaamd.

De stedelijke overheid en ook wel de hogere overheid heeft verschillende malen grote sommen gelds besteed aan het onderhoud van deze prachtige kruiskerk. Een zeer grote reparatie bleek noodzakelijk na het verblijf van Engelse soldaten die zich in 1809 op het eiland Walcheren legerden en onderdak zochten in kerk en stadhuis. De voor de kerkelijke gemeente veel te grote en moeilijk te onderhouden kerk, raakte herhaaldelijk in verval. De oude zgn. 'kruiskerk' werd in 1857 afgebroken. Op 10 mei 1857 werd de laatste kerkdienst gehouden. In deze dienst ging voor de consulent ds. J. H. Calkoen uit St. Laurens met als tekst voor de prediking 1 Cor. 8 vers Ib: 'De liefde sticht'. Op 31 maart 1858 werd de eerste steen gelegd voor de nieuwe (en huidige) kerk, terwijl op 19 december 1858 de nieuwe kerk in gebruik ge­steld werd door de toenmalige eigen predikant ds. J. V. d. Meulen met een leerrede over 1 Kon. 8 vers 29a: 'Dat uwe ogen open zijn, nacht en dag, over dit Huis'. Aan weerszijden van de preekstoel hangt een eiken bord met vermelding van deze tekst.

Als bijzonderheid vermelden wij nog dat de totale bouwkosten ƒ 10.850, - bedroegen. Deze in 1858 gebouwde kerk staat er nu nog steeds en is in 1978 na een algehele restauratie opnieuw in gebruik genomen. Het aantal zitplaatsen (zonder extra voorzieningen) bedraagt 605. De sfeervolle consistoriekamer die na de Tweede Wereldoorlog, alsmede ook in 1957, geheel verbouwd is, bevindt zich direct achter het kerkgebouw. Na de komst van wijlen ds. M. Verweij in 1955 (na een bewogen periode van meer dan 10 jaar vacant te zijn geweest), die liefdevol en opbouwend werkzaam was in de gemeente, bleek spoedig de noodzakelijkheid om een goede lokaliteit te creëren voor de verschillende kerkelijke activiteiten. Achter de kerk bouwde men in 1957 een nieuw verenigingsgebouw met toebehoren. Het bloeiende verenigingsleven noodzaakte de kerkvoogdij in 1982 het verenigingsgebouw opnieuw uit te breiden. Het gehele complex, dat de naam 'Rehoboth' draagt, voorziet dan ook ruimschoots in de mogelijkheid voor alle kerkelijke activiteiten.

De hervormde gemeente van Arnemuiden kent ook een bewogen orgelhistorie. Zeker driemaal werd hierin een orgel gesloopt. De eerste keer was dat in 1707. De balgen en de pijpen uit het binnenwerk werden verkocht voor 25 Engelse ponden aan een zekere David Sandra. Het overige materiaal werd enige jaren laten voor 5:16:10 Engelse ponden te gelde gemaakt. In de kerk te Arnemuiden brak toen een orgelloos tijdperk aan van 88 jaar. Op 6 augustus 1795 werd echter door mr. Daniel Rademacher, Ambagts Heer van Nieuwerkerk, een brief geschreven waarin hij de gemeente een flink kamerpijporgel als geschenk aanbood, met als doel dit te plaatsen in de kerkruimte. Dit genereuze aanbod werd aanvaard en op 17 april 1796 werd dit orgel ingewijd door ds. Jacobus Hoek. Het instrument kreeg een plaats tegenover de kansel, boven de ingang. Vele reparaties volgden in de loop der jaren tot het in april 1935 opnieuw onder handen genomen moest worden.

Helaas bleken de gewenste verbeteringen niet te brengen wat men er van verwacht had. Op 23 oktober 1937 werd er een orgelfonds opgericht met als doel een nieuw orgel te bouwen. In 1941 was er een zodanig bedrag dat een nieuw orgel in het verschiet lag. En zo kon het gebeuren dat na 145 jaar dienst een tweede orgel werd gesloopt. Door de firma Spiering uit Dordrecht werd het orgel overgenomen. Het spoor van dit naamloze (mogelijk waardevolle) instrament loopt daar uiteindelijk dood. In het oorlogsjaar 1942 werd op 18 januari het 'nieuwe orgel' in gebruik genomen. Het was geen nieuw instrument, want Spiering (de bouwer) had uit onderdelen van diverse makelij en leeftijd een instrument geassembleerd. Dit. zgn. Spieringorgel zou 48 jaar de gemeentezang begeleiden. Na ingewonnen advies door de kerkvoogdij bij de Orgelcommissie der Nederlandse Hervormde Kerk (die adviseerde om binnen afzienbare tijd een nieuw instrument te doen bouwen), werd besloten tot het bouwen van een geheel nieuw orgel. Op vrijdag 1 juni 1990 kon een geheel nieuw 21-stemmig orgel in gebmik genomen worden. De orgelbouwer was de fa. Van Vulpen uit Utrecht, terwijl als orgeladviseurs fungeerden wijlen Klaas Bolt en Rudi van Straten.

Vermeldenswaardig is nog dat behalve een gewoon uurwerk er in de kerktoren tevens een in den lande uniek astronomisch torenuurwerk (sinds 1957 hersteld en weer functionerend) en een klokkenspel (carillon) aanwezig is. Het astronomisch uurwerk geeft door middel van bellen, schijven, wijzers, etc. o.a. de maangestalten, tijdstippen van zons-en maansopkomst aan alsmede de tijden van hoog-en laagwater. Reeds in respectievelijk 1582 en 1589 wordt melding gemaakt van de aanwezigheid van carillon en een astronomisch uurwerk in de kerk van Arnemuiden. Het is niet bekend tot hoe lang het astronomisch gedeelte van het uurwerk zijn diensten aan de bewoners van Arnemuiden heeft bewezen, doch aangenomen mag wel worden, dat het na 1857 (het jaar waarin de bouwvallig geworden kerk en toren zijn afgebroken), niet meer gefunctioneerd heeft. Het mag echter tot verheugenis stemmen, dat bij de bouw in 1858 van de huidige kerk en toren hiervoor wel een plaats werd ingeruimd. De bezienswaardigheid bevindt zich boven de ingang van de toren, aan de marktzijde, in een spitsboog en herinnert hiermee nog aan Arnemuidens rijke verleden.

Sinds de Reformatie in Arnemuiden plaatsvond (1574) mochten 54 predikanten aan deze gemeente verbonden zijn. Momenteel wordt de hervormde gemeente sinds april 1996 gediend door ds. J. R J. Voets.

Deze gemeenteflits afsluitend mogen wij dankbaar zijn dat door Gods trouw en goedheid nog iedere zondag het Woord Gods verkondigd mag worden in de hervormde gemeente van Arnemuiden. Dat voorts het Evangelie in rijke mate doorgegeven en bestudeerd mag worden op de diverse verenigingen, bijbelkringen, catechisaties en zondagsschool. De Heere verbinde Zijn rijke zegen aan dit werk tot eer van Zijn Naam en tot uitbreiding van Zijn gemeente.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen