Alle nieuws aan het ene nieuws ondergeschikt

Diana

Geschokt heeft de wereld, en met name het Engelse volk gereageerd op de plotselinge dood van prinses Diana. Haar dood werd de dood van de eeuw, haar uitvaart de begrafenis aller begrafenissen. Het zal wel nooit helemaal te verklaren zijn waarom wereldwijd zo'n hausse losbrak. Meer dan twee miljard mensen, die de uitvaart op televisie volgden, is nog enigszins te verklaren. De beelden worden wereldwijd dichtbij de mensen gebracht, na een week vol aandacht in de media. Maar zes miljoen mensen in de Londense straten en miljoenen bloemen als eerbetoon is nog wel weer iets anders. Allerwegen wordt al gevraagd hoe dit alles mogelijk was. Voer voor psychologen. Want het kan toch warempel niet alleen haar inzet voor liefdadigheidsdoelen zijn geweest, die haar tot middelpunt van wereldwijde rouw maakte?

Werd de dood van Diana ervaren als de bezegeling van een levenstragiek, die mensen in hun eigen kleinere leventje herkennen? De wereld is vol van verbroken relaties en de verdrietige gevolgen daarvan. En wanneer het dan om een prinses gaat, die alom bekend is geworden, ontstaat er zoiets als een symbool, dat gekoesterd wordt. Nog een stap verder en er vindt een ongeschreven heiligverklaring plaats, waarbij de donkere kanten van ook het leven verbleken.

Of was er in de beleving van de mensen toch even de ontsnapping aan het luxueuze van een consumptiesamenleving, naar een schijnwereld toe, waarin toch nog van 'liefde' sprake was?

Of was er - in Engeland - sprake van ontlading van gevoelens van wrevel en onbehagen inzake het koningshuis, dat enerzijds van schandaal tot schandaal verviel en anderzijds zozeer geïsoleerd van het volk zijn weg gaat? Het Britse koningshuis heeft juist bij de dood van de vrouw, die ooit aan de zijde van de toekomstige Engelse koning zou staan, wel de rekening van het volk gepresenteerd gekregen. Koos het volk intuïtief voor het meisje uit het volk, tegenover een ongenaakbaar, en, ook nu, in eerste instantie onbewogen hof?

Of was er misschien vooral een diepverborgen schuldbesef? Wie waren debet aan haar dood? De paperazzi, de broodschrijvers en fotografen van de niets ontziende boulevardpers, kwamen zelf een keer onverhuld in de schijnwerpers. Maar staat achter dit journaille van laag allooi niet de massa, die de pulp kocht en die vertrouwd raakte met wat van dag tot dag aan 'nieuws' - waar of niet waar, gewild of ongewild - over Diana werd gebracht? En dan behoeft men niet uitsluitend te denken aan de bladen, die voor het grijpen liggen op de stapels in de supermarkten. De Telegraaf - de straathond onder de dagbladen, aldus mijn vroegere, onvolprezen leraar Nederlands, wijlen dr. C. C. de Bruin - verslaat met zijn privé-verhalen toch zijn honderdduizenden? En de Telegraafstijl is niet louter aan deze krant voorbehouden. Hoe graag wroeten mensen niet in het leven van anderen, vooral als het om het liefdesleven gaat. En de liefdesroman van zeven stuivers scoort onder de mensen toch ook altijd hoog? We moeten er gewoon rekening mee houden, dat miljoenen in hun mee-leven kenbaar maakten hoe vertrouwd ze waren met alle onthullingen over het 'privé'-leven van Diana? Kregen ook de lezers van de pulpbladen bij de dood van Diana niet een rekening gepresenteerd?

Of was er ook iets van de aanbidding van een afgod(in), nu het besef van de levende God uit het bewustzijn van de mensen meer en meer wegzakt?

Het dramatische leven van prinses Diana werd door de God van leven en dood plotseling afgesneden. De laatste gang van deze sprookjesprinses voltrok zich langs het volk, via de kerk. De kerk echter in de marge. Want hoe faalde de hoogste vertegenwoordiger van de Anglicaanse Kerk, aarstbisschop Carey, als het erom ging ten aanhoren van miljarden in de hele wereld het Evangelie te laten klinken. De Staatskerk stond in Engeland niet buiten dit gebeuren. Ze was kennelijk een must, al mocht het geen staatsbegrafenis zijn. Maar de verkondiging van het Evangelie stond er wel buiten. Intussen las de Britse premier Tony Blair wel het prachtige 1 Korinthe 13, op een wijze, die deed vermoeden, dat hij niet voor de eerste keer de Schrift las. En er waren de hymnen en de gebeden. Het Woord van God keert nooit ledig weer.

Twee bewegingen in en rondom de kerk waren echter vooral treffend. Na de kritische woorden van de broer van Diana, graaf Charles Spencer, in de richting van de pers en van het koningshuis, begon als een zachte ruis een verder aanzwellend applaus buiten de kerkmuren, dat werd overgenomen door een groot deel van de tweeduizend mensen binnen de muren van de kerk. Maar er voltrok zich ook een omgekeerde beweging. Toen in de kerk het Onze Vader werd gebeden, nam het volk buiten de kerk dit gebed ook op de lippen en groeide het aan tot een murmeling uit duizenden monden. Het Engelse volk (b)leek het Onze Vader beter te kennen dan de gemiddelde Nederlander het eigen volkslied.

Prinses Diana werd in één week tot een heilige. Haar leven, samen met dat van alle mensen die toekeken, kwam echter bij haar uitvaart niet in de schijnwerpers van het Evangelie te staan. Nochtans heeft haar sterven, dat de wereld zo schokte, zowel voor het Engelse vorstenhuis als voor het Engelse volk, maar daaromheen ook voor miljarden in de wereld, alsook voor de media een ontdekkende betekenis gehad. De vraag is of er lering uit zal worden getrokken.

Ben Yehuda

Schokkend was in de week, waarin alle aandacht gericht was op de dood van Diana, de aanslag van drie terroristen in de Ben Yehudastraat in Jeruzalem. Dit nieuws ging goeddeels schuil achter de emoties rondom de dood van Diana. Maar in twee maanden tijds was dit de tweede verbijsterende moordaanslag op burgers in Israël, door mensen die hun eigen leven prijs gaven in de gruwel der verwoesting, die ze aanrichtten. Acht doden en bijna twee honderd gewonden was het trieste resultaat.

Ook hier duikt telkens de schuldvraag van menselijke kant op. Deze bomaanslagen zijn gericht tegen joden, palestijnen en het vredesproces, zegt Yasser Arafat.

Arafat is verantwoordelijk, zeggen de hardliners onder de Israëli's. Hij beschermt de terroristen.

Netanyahu is verantwoordelijk, zeggen diens critici, die met lede ogen aanzien, dat de vredeslijn van de vermoorde president Rabin werd omgebogen. Anderen vinden hem nog te gematigd.

Onder de slachtoffers was - bittere ironie - een joods meisje van veertien jaar, wier grootvader - een hooggeplaatste in het Israëlische leger - dertien jaar geleden al de dialoog met de palestijnen was aangegaan. Het meisje is begraven vlak bij het graf van haar grootvader. Haar nabestaanden hekelden in scherpe bewoordingen de ontwikkelingen van het laatste jaar onder de regering van Netanyahu. 'Ik klaag de terroristen niet aan, ik klaag de regering aan', zei haar moeder. En zo golft ook in Israël de discussie over en weer.

Intussen brengt de geweldspiraal Israël steeds dieper in het dal. Beschuldigingen over en weer brengen echter geen oplossing. Omdat Israël prominent in het internationale nieuws is, wordt allerwegen ook mee geoordeeld over de situatie. Dat geschiedt ook in ons land, ook binnen kerken en christelijke bewegingen. Ook hier zien we radicalisering naar twee kanten optreden: eenzijdige support voor Israël of voor de palestijnen.

Naar mijn diepe overtuiging zal solidariteit met Israël onder christenen - vanwege de Historische verbondenheid tot in de wortel, vanwege de schuld aan Israël de eeuwen door, en vanwege de bijbelse beloften, die nog open staan - alleen geloofwaardig zijn wanneer die solidariteit geen uitsluiting betekent van het palestijnse volk.

Als zodanig nam ik met zorg kennis van een expliciete commentaar in het blad Christenen voor Israël op het Israël-beleid van de Evangelische Omroep. Daar zou geen zicht meer zijn op Israël, omdat van tijd tot tijd ook aandacht wordt gevraagd voor de positie van de (christen-)palestijnen. We behoeven hier geen EO-beleid te verdedigen. De forse kritiek, die is geuit, reikt echter ook verder. Ik wil hier ook niet afdingen op het vele goede, dat Christenen voor Israël deed en doet. Maar men kan in liefde voor Israël ook blinde vlekken krijgen. Wie namelijk vandaag nog openlijk uitspreekt te hopen, dat het vredesproces slagen mag of wie kenbaar maakt, dat, met het oog op het samenleven van joden en palestijnen in het Midden-Oosten, een politieke (twee-staten-)oplossing moet worden nagestreefd, wordt al te gemakkelijk verdacht van ontrouw aan Israël.

Waar moet Israël echter uitkomen wanneer de onverzoenlijkheid wordt opgevoerd ten aanzien van een volk, waarmee men veroordeeld is samen te leven? Solidariteit met Israël - volk, land en staat - mag toch niet betekenen, dat palestijnen worden uitgesloten? Dit te zeggen betekent niet de solidariteit met Israël opgeven. Het is juist ook het goede zoeken voor Israël.

Wanneer er gegronde verwachting mag zijn voor Israël betreft dit het volk, de beminden om der vaderen wil, volk van Gods blijvende trouw en zorg, in het land dat het kreeg toegewezen. Maar de politiek van Israël - met alle wisselende politieke tonelen in Israël zelf - staat mede onder het oordeel van recht en gerechtigheid.

Moeder Teresa

De dood van moeder Teresa in Calcutta, hoewel ook wereldwijd bericht, ging eveneens schuil achter de hausse rondom de dood van Diana. Maar ongetwijfeld heeft haar dood velen écht ontroerd. Het woord geschokt kan men niet bezigen wanneer iemand op 87-jarige leeftijd heengaat. Maar haar leven was toonbeeld van echte caritas: liefde voor de medemens; niet vanuit de salon, maar in de bittere realiteit van ellende in de wereld. Ze deelde in de slums van Calcutta haar leven met de armsten der armen. Haar visie op het leven was integraal. Ze keerde zich ongemeen scherp en zonder voorbehoud tegen het wereldwijd om zich heen grijpende kwaad van de abortus provocatus: 'als een moeder haar eigen kinderen vermoordt, hoe zullen mensen dan nog met elkaar omgaan? ' Ze haalde intussen pasgeboren kinderen van de straat, maar ook mensen, die van de ratten werden gegeten.

Heiligen bestaan niet, de rooms katholieke overtuiging van moeder Teresa ten spijt. Ook moeder Teresa mag geen heilige worden genoemd. Haar werk was ook best op bepaalde punten omstreden, omdat ze zelf ook weer het centrum van de activiteiten in India dreigde te worden. Reeds nu wordt ook al kritisch geschreven over de erfenis, die ze nalaat. Maar het mag treffend heten, dat ze heenging in de week, waarin de wereld rouwde om een vrouw, die menslievendheid heette uit te stralen, maar dan wel vanuit een saloncultuur, en vooral omdat ze als beauty (schoonheid) hoog op het schild werd verheven. Daar kwam dan het onopgesmukte beeld tussendoor van die verrimpelde, stokoude vrouw, die liefde voor de verschoppelingen in de wereld heeft getoond en gepraktiseerd. Symbool van allen, die als onbekenden op vele plaatsen in de wereld arbeid der liefde verrichten.

Ik realiseer me dat ook ik dit schrijf vanachter een comfortabele schrijftafel. Maar gegeven de brede aandacht voor het leven en de dood van de prinses van Wales, mag het leven en de dood van moeder Teresa hier ook een plaats hebben.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen