Meer kansen dan bedreigingen

Bedreigingen

In de kerk hebben we nogal eens de neiging om allerlei ontwikkelingen vooral als bedreigingen voor het kerk-zijn te zien. Er is inderdaad veel wat het ons als kerk of als christen niet gemakkelijk maakt. De secularisatie neemt eerder toe dan af. Er zijn allerlei ontwikkelingen in onze samenleving die deze beweging 'los van God' bevorderen.

Individualisering is er één van. Tegenwoordig zien we deze in twee gestalten. Aan de ene kant in de vorm van een egocentrisch materialisme, waarin de markt het voor het zeggen heeft. Aan de andere kant in de gestalte van een koketteren met eigen geloofswaarheden, los van de christelijke traditie. In dat klimaat kan het zoeken naar spiritualiteit een bedreiging voor de kerk zijn. Het kan immers zowel doorslaan naar vaag kosmisch mystiek denken, los van de christelijke bronnen, als leiden tot extremisme of fundamentalisme, waarbij alleen het eigen gelijk centraal staat.

Een ander gevaar is het uiteenvallen van onze samenleving in allerlei losse delen (segmenten) die allemaal voor zichzelf lijken op te komen. Te denken valt aan wetenschap, economie, gezondheidszorg, sport, familie, enz. In al die delen zijn wij 'andere' mensen. Zo kan zelfs de kerk een afgesloten stuk in ons leven zijn. Al met al wordt het hierdoor steeds moeilijker om in navolging van Christus 'uit één stuk' te leven en alle dingen in hun samenhang en als afkomstig van God te zien.

Laten zien wie je bent en wat je beweegt

Dit is de ene kant. Aan de andere kant bieden bedreigingen bijna altijd ook nieuwe kansen voor de toekomst, vindt de generale synode. In genoemde nota wordt dit laatste uitgewerkt door uit te gaan van de plaatselijke gemeente.

Door evangelisatie (waarin het evangelie doorgegeven en in praktijk gebracht wordt) zou de gemeente meer zichtbaar kunnen en moeten worden in haar eigen buurt. Er lijkt echter iets mis te zijn met de communicatie naar buiten. Er wordt in het algemeen zo weinig gehoord van de gemeente en zij is voor veel mensen niet aantrekkelijk. De individualisering lijkt de kerk te verlammen: we zijn vaak teveel met onszelf bezig en we zijn niet goed in staat om in onze woorden of in onze manier van leven duidelijk te maken wat het voor ons inhoudt om in Jezus Christus te geloven en wat zijn betekenis voor onze gesprekspartners kan zijn. Als ook gemeenteleden onderling al niet over het geloof durven of willen spreken, stagneert ook de uitstraling naar de samenleving.

'Onze mond was vergrendeld, onverstaanbaar, gevangen in angst...

Wind brak ons open, wij leerden spreken, woorden van verlangen...'

Het gaat hierbij niet zozeer om acties of een program voor evangelisatie, maar om de uitstraling van ons christen-en ge­ meente-zijn. Onopvallendheid kunnen en mogen we elkaar niet meer toestaan. Levend vanuit de bron van ons geloof, worden we vanzelf tekenen van het goede nieuws.

Zowel binnen als buiten de kerk klinkt de vraag naar nieuwe spiritualiteit. En de vraag komt op: is juist de kerk niet de plaats van vernieuwend en verrijkend geestelijk leven? Van ons wordt daarom gevraagd daarmee ernst te maken. Hoe delen we met elkaar onze geloofservaring, onze 'bevinding', onze verbondenheid met God en Zijn schepping? Het is zaak ons hierin te trainen.

Het individualisme in onze cultuur veronderstelt ook mondigheid. Als kerk behoeven we daarvan niet te schrikken, integendeel. Van oudsher is de Hervormde Kerk een gemeenschap met een kerkvorm, waarin mondigheid en gelijkwaardigheid centraal staat. Juist wij zouden met mondigheid en openheid van bestuur moeten kunnen omgaan. De generale synode vindt dit dan ook een positief uitgangspunt voor een nieuwe toekomst.

Individuen en netwerken

Gesignaleerd wordt het ontstaan van allerlei netwerken, daar waar de traditionele verbanden als vereniging, kerk en partij enz. aan betekenis verliezen. Deze nieuwe netwerken bestaan uit verzamelingen mensen die met elkaar op een soms vrijblijvender basis communiceren en informatie of ideeën uitwisselen; ze lijken de oude vormen van gemeenschap te vervangen.

De beleidsnota stelt de vraag of de Hervormde Kerk met de oude vergadercultuur en schriftelijke netwerken niet zodanig herschapen zou kunnen worden, dat er netwerken ontstaan waarin gemeenten elkaar, bijgestaan door de bovenplaatselijke (provinciale en landelijke) organisaties, kunnen bevruchten op weg naar bloeiende en missionaire gemeenten. In de communicatie in een dergelijk netwet dient veiligheid voorop te staan, zodat mensen zich soms kwetsbaar kunnen opstellen, terwijl binnen een sfeer van acceptatie ook de confrontatie niet geschuwd behoeft te worden. Ook wordt de vraag opgeworpen, of daarbij de zogenaamde nieuwe media (bijv. Kerknet, Internet) geen rol zouden kunnen spelen.

Spiritualiteit wereldwijd

In feite is de gemeente al opgenomen in het 'netwerk kerk', terwijl de kerk is opgenomen in het wereldwijde netwerk van christelijke kerken. Kenmerkend is, dat dit netwerk (evenals Internet) zowel kleinschalig als wereldwijd is. Van de contacten (bijvoorbeeld via de zending) valt te leren, dat het nergens eenvoudig is om geloof en leven te verbinden en te komen tot een vernieuwde spiritualiteit. Maar wel kunnen ervaringen van anderen, veraf of dichtbij, heel inspirerend zijn. Dit ingaan op het verlangen naar spiritualiteit verdient de hoogste prioriteit.

Als kerk zoeken we een weg tussen vervaging en verstarring. Zowel de synode alsook het theologisch wetenschappelijk onderwijs zullen zich bezig dienen te houden met het verkennen van de ruimte en het aanwijzen van de grenzen. Het gaat hierbij om een vernieuwde nadruk op bijbel, belijdenis en traditie. Levend vanuit deze bronnen zoekt de kerk naar een nieuwe verbinding tussen geloof en leven en kan het komen tot een grotere zichtbaarheid van haar identiteit en tot een vernieuwd missionair elan.

Vernieuwing ondersteunen

Elke gemeente zou zich moeten afvragen of zij er onder de gegeven omstandigheden het beste van maakt. Kan het niet beter of anders? Op weg naar een bloeiende gemeente is er nauwelijks mogelijkheid om de 'kwaliteit' te meten. We hebben die mogelijkheid echter wel. Deskundige buitenstaanders met een 'externe kwaliteitstoets' vinden we namelijk in de kringen van de visitatie. Het besef dat externe toetsing van belang is leeft niet echt bij ons. Daarbij komt dat de visitatie niet over voldoende onderzoekscapaciteit beschikt.

Gepleit wordt daarom voor een 'analyse-instrument', met een vragenlijst en een aantal voorbeelden. Het gewicht van de visitatie kan dan worden bijgesteld. Ook kan er zo concreter iets gedaan worden, zoals het verwijzen van gemeenten naar elkaar of het doorverwijzen naar de ondersteuningsmogelijkheden van de provinciale bureaus.

Alvast op weg

De generale synode van de Nederlandse Hervormde Kerk beoordeelt de huidige bedrijfscultuur van de bovenplaatselijke organisatie (dus die van de classicale, provinciale en landelijke organen) echter als onvoldoende om de voorgestelde lijnen in praktijk om te zetten. Nodig is daartoe een ondernemende organisatie, teamgericht, doelgericht, kostenbewust en met de bereidheid eigen verantwoordelijkheid te dragen. De bovenplaatselijke organisatie zal zich vooral moeten toeleggen op het ondersteunen van netwerkvorming. De generale synode is zich bewust hoe moeilijk veranderingen en vernieuwing kunnen zijn. Het kan echter pas slagen als het grootste deel van de kerk overtuigd is van de noodzaak tot verandering. Daarover zal de komende jaren gesproken worden. In de tussentijd kan er echter al begonnen worden. Zij adviseert om de komende jaren alvast te experimenteren met bijvoorbeeld nieuwe vormen van visitatie. Ook kan samen met het Interkerkelijk Media Instituut een visie ontworpen worden ten aanzien van het gebruik van radio, tv en internet. Daarbij kunnen er reeds technieken ontwikkeld worden om gemeenten onderling ervaring en kennis uit te laten wisselen. Tenslotte wordt gedacht aan een ouderling met apostolaire opdracht en het experimenteren met vergadertechnieken.

Over de eigen schaduw heenspringen?

De vraag naar vernieuwing lijkt soms een oproep om over de eigen schaduw heen te springen. We kunnen ons soms nauwelijks voorstellen hoe het nieuwe eruit zal zien. Vooral als het om geheel nieuwe zaken gaat, kan ons voorstellingsvermogen te kort schieten. Daarbij komt dat mooie theorieën in de praktijk wel eens anders kunnen uitpakken. Daarom is het zowel van belang dat we nadenken over de noodzaak tot vernieuwing alsook over de mogelijkheden die we daartoe in huis hebben. De kerk zou niet de plek moeten zijn waar we krampachtig vasthouden aan oude vormen en aan wat vroeger de gemeenschap met God en elkaar bevorderde. Een kerk die leeft vanuit het vernieuwende werk van Christus laat zich steeds weer verrassen door het voortgaande werk van de Geest. Zo bezien is de kernvraag: waar liggen in onze samenleving de mogelijkheden en de verrassingen, en zijn we in staat om door te gaan met wat ons is toevertrouwd en datgene te vernieuwen wat de weg van de Geest belemmert?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen