De beheerskwestie

In 1991 besloot de hervormde synode tot een kerkordewijziging, waarmee voor de hervormde gemeenten één uniforme regeling van 'bestuur en beheer' zou worden ingevoerd, zodat de kerkvoogdij met 'vrij beheer' of 'oud toezicht' zou verdwijnen. Voor alle gemeenten zou aanpassing aan de kerkorde van 1951 gelden, waarin de kerkvoogdij in de kerkenraad is geïntegreerd. Per 1 januari 1996 werd de regeling bindend voor alle gemeenten. De synode bepaalde, dat voor gemeenten, die zich in deze jaren gingen aanpassen, een aantal kerkvoogden, die geen ambtsdragers zijn, mogelijk zou blijven (maximaal één derde). Een aantal gemeenten tekende echter bij de burgerlijke rechter bezwaar aan tegen deze maatregel. Voor een deel speelden bezwaren tegen de ouderlingkerkvoogd een rol, voor een deel werd gevreesd voor verlies van onafhankelijkheid ten opzichte van de landelijke kerk.

De Haagse rechtbank stelde in november 1995 de gemeenten in het ongelijk, waarna 63 van deze gemeenten hoger beroep aantekenden bij het Gerechtshof te 's-Gravenhage. Vorige week heeft het Hof de gemeenten in haar beroep tegen de kerkordewijziging van 1991 niet-ontvankelijk verklaard en daarmee tevens de uitspraak van de Haagse rechter, die wèl een oordeel velde (namelijk het ongelijk van de gemeenten), ongedaan gemaakt. Het Gerechtshof heeft als zijn oordeel uitgesproken, dat de gemeenten, 'als zelfstandige onderdelen van de kerk, in het algemeen gebonden zijn aan de op de wet gebaseerde regelgeving in de kerk'. Om die reden stond het gemeenten niet vrij 'om zich buiten de interne, voor de kerk geldende geschillenregeling om, rechtstreeks tot de burgerlijke rechter te wenden'. Zij hadden eerst de kerkelijke rechtsgang, namelijk bij de Generale Commissie voor de behandeling van Bezwaren en Geschillen moeten volgen.

Met deze uitspraak werden de bezwaarde gemeenten niet uitgenodigd om alsnog die kerkelijke rechtsgang te volgen. Uitgesproken is dat dit had dienen te geschieden. Wij hebben één en ander maal betoogd van oordeel te zijn, dat bij kerkelijke geschillen inderdaad ook de kerkelijke rechtsgang dient te worden gevolgd. De Hervormde Kerk heeft het in 1951 aangedurfd een eigen kerkelijke rechtbank, onafhankelijk van de synode, in het leven te roepen, met als taak de zaken in de kerk te toetsen aan het kerkrecht. In andere kerken is slechts een beroep op de ambtelijke vergaderingen mogelijk. Ook de synode zelf kan voor dit college worden gedaagd wanneer er bezwaren zijn tegen synodale beslissingen in het licht van het kerkrecht.

Uiteraard heeft de burgerlijke rechter ten allen tijde het recht te toetsen of binnen de kerk recht wordt gesproken conform dit kerkrecht. Dat is ook in dit hoger beroep uitgesproken. Het gaat dan om marginale toetsing. Maar het zou, zeker in onze geseculariseerde samenleving, problematisch zijn wanneer de burgerlijke rechter in het kerkrecht als zodanig in kon grijpen, alsook in beshssingen in deze van de ambtelijke vergaderingen.

Intussen hebben we er steeds op gewezen, dat inzake de netelige kwestie van 'bestuur en beheer' overreding te verkiezen valt boven dwang. Als zodanig is er rondom deze zaak ook een prestigesfeer ontstaan, die niet ongedaan gemaakt wordt met een uitspraak van het Hof. Daarom heeft synodepreses Beekman gelukkig ook gezegd, dat het nu tijd wordt om, als moderamen van de synode en als bezwaarde gemeenten, samen om de tafel te gaan zitten, waarbij duidelijk is dat ook het moderamen aan kerkelijke beslissingen gebonden is. Wij hopen van harte, dat er in de gemeenten, bij de twee-eenheid van 'bestuur en beheer', vooral éénheid in beleid mag zijn, met het oog op het welzijn van de gemeente. Het beheer over de goederen van de gemeente is immers ook een voluit geestelijke zaak?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen