De kerk en de menselijkheid

'De kerk... acht de humaniteit niet veilig, zeker op den duur niet, wanneer de levende achtergrond van Gods recht uit het bewustzijn wegzakt en daarmee de afglans van Gods gerechtigheid, barmhartigheid en menselijkheid in de conceptie van humaniteit verbleekt.' Dit gouden citaat staat te lezen in het hervormde geschrift 'De politieke verantwoordelijkheid van de kerk' (Den Haag, 1964), synodale 'overwegingen', tot stand gekomen (mede) door theocraten als A. A. van Ruler en A. A. Kool­ ­haas. Het woord 'wegzakken' is vandaag wel heel in het bijzonder op zijn plaats, nu onze samenleving steeds verder wegglijdt naar paars. En: zo het volk, zo de priester. Waar het bewustzijn van Gods recht onder het volk wegzakt, verdwijnt het ook bij de overheid.

Het recht heeft zo alles te maken met Gods wet, met de geboden, die 'ten goede' zijn en dus tevens barmhartigheid bedoelen. 'De kerk kan niet de zijde kiezen van hen, die... de bedoeling hebben het recht af te snoeren van de dimensie der gerechtigheid en de politieke orde los te maken van zijn wortels in de wet Gods', zegt genoemd geschrift.

Profetie

Wanneer de overheid steeds minder besef krijgt van Gods recht wordt de profetische roeping van de kerk nog zwaarwegender. Het heersende recht kan gaan strijden met bijbelse rechtvaardigheid. Dan wordt het ook, de rechtsstaat ten spijt, steeds meer nodig het recht te toetsen. Een christen dient zich dan af te vragen of men in bepaalde gevallen God niet meer gehoorzaam zal moeten zijn dan de mensen.

De ontwikkelingen inzake beëindiging van menselijk leven in de begin-en de eindfase zijn hier illustratief. Maar tussen begin en eind van het menselijke leven ligt het leven zelf. Dat leven is beschermwaardig leven: 'gij zult niet doden'. Alleen de kerk weet van leven, dat geschapen is, dat van God komt. Dat heeft hoge consequenties voor de bescherming van het leven van mens, dier en natuur (in die volgorde), in alle facetten ervan. Dat heeft ook consequenties voor het zicht op humaniteit, ook met betrekking tot 'de vreemdeling, die in onze poorten is'. Het wegzakken van het besef van Gods recht op het leven kan ook voor de humaniteit bedreigend zijn.

Asiel

Het christelijke Nederland is niet zonder reden de eeuwen door een asielland geweest, opvangoord voor vervolgden en ballingen, niet alleen voor christenen, ook bijvoorbeeld voor joden. Nu is de vluchtelingenproblematiek vandaag ongetwijfeld gecompliceerder dan ooit. Zijn de motieven van vluchtelingen om zich hier te vestigen zuiver? Komt men uit louter economische motieven? Terecht stuurt de overheid daarom onderzoeksgroepen naar landen, waaruit zich grote vluchtelingenstromen aandienen. Maar is elk oordeel hier zuiver? Is er voldoende oog voor het feit, dat mensen vanwege hun (christelijke) geloofsovertuiging moeten vluchten? Hoe 'veilig' is in concreto de situatie voor christenen in Iran? Maar ook wanneer het niet (alleen) om geloofsovertuiging gaat, kan het recht in een land ook inzake de humaniteit struikelen op de straten. Dat kan voor mensen, die zich aldaar fundamenteel tegen notoir onrecht keren, al levensbedreigend zijn. Ook zulk bedreigd leven vraagt bescherming.

In onze rechtsstaat zal ook het asielrecht getoetst moeten worden aan bijbelse rechtvaardigheid. En wanneer er gerede twijfel is of bij uitgeprocedeerde asielzoekers het vigerende recht wel strookt met die rechtvaardigheid, ligt het dunkt me in de aard van de roeping der kerk om haar stem te laten horen en in het uiterste geval ook opvang te bieden.

Als zodanig kan kerkasiel een mogelijkheid zijn. Niet als politieke actie maar louter op gronden van rechtvaardigheid. Juridisch heeft kerkasiel geen betekenis meer. Het heeft alleen nog een symbolische functie. De overheid heeft immers het recht om ook in kerkgebouwen in te grijpen wanneer er geen eredienst is. Om dan een eredienst tot een marathon uit te rekken strookt niet met de hoogheid van de verkondiging. Maar als er in onze samenleving nog enig respect is voor morele waarden, die de kerk hoog houdt, dan zal de overheid zich er ook nog wel voor wachten al te snel in te grijpen.

Integraal

Graag wil ik de zaak, waarom het gaat, bezien van uit een integrale visie op leven. Het is enerzijds een innerlijke tegenstrijdigheid wanneer een kerk zich inzet voor het leven van vluchtelingen en zich niet keert tegen schending van Gods heilige geboden, die ook mede de rechte humaniteit bedoelen. Maar het gaat anderzijds ook niet aan zich wel te keren tegen heilloze ontwikkelingen in de samenleving ten aanzien van bijvoorbeeld ongeboren leven, leven in de eindfase, de zondag als rustdag, en niet tegelijkertijd op te komen voor de humaniteit, voor de leefbaarheid van alle leven, van eigen burgers en van vluchtelingen. Als zodanig had ik iets meer begrip van de kleine christelijke partijen verwacht voor het standpunt, dat de secretaris-generaal van de Hervormde Kerk in deze formuleerde in een brief aan minister Dijkstal inzake diens kritische benadering van kerkasiel. Het kan toch niet worden ontkend, dat het in sommige gevallen, waarin kerkasiel wordt toegepast, gaat om 'het honoreren van een noodkreet van een mens in nood'? !

Ook bij kerkasiel gaat het om toetsing. Kerkasiel kan ook een middel worden voor politieke actiegroepen. Kerkasiel gaat over het scherp van de snede. Maar zulks is nu eenmaal altijd het geval wanneer het om bijbelse rechtvaardigheid gaat, die christelijke barmhartigheid niet uit-maar insluit.

Gelukkig is hij, die zich ontfermt over ellendigen (Spr. 14 : 21).

Naschrift
Het is in het licht van het bovenstaande maar de vraag of het tentasiel in Friesland van de Raad van Kerken kerkasiel genoemd mag worden. Zijn de 'gevallen' getoetst? Het gaat mij echter vooral om het principe. In zijn boek 'Christelijke diakonie en Algemene Bijstands Wet' (Amsterdam 1966) geeft wijlen prof. C. Veenhof in het tweede hoofdstuk 'een greep uit de geschiedenis' van het diaconaat, waarin enerzijds de donkere plekken in deze geschiedenis niet onvermeld blijven maar anderzijds ook het licht valt op profetische stemmen, die de sociale bewogenheid van de kerk tot uitdrukking brachten, met name uit de kring van het Réveil in de vorige eeuw, maar ook bijvoorbeeld die van J. G. Woelderink.
Zo noemt Veenhof ook ds. J. C. Sikkel, die stelde dat een ware reformatie van de kerk in twee dingen bestaat: 'Vooreerst hierin dat de kerk weer Jezus Christus gaat erkennen als haar enig Hoofd en Zijn Woord als haar enige leefregel. En in de tweede plaats dat zij zich weer wendt tot het ellendige om dat te behouden'. Daaraan voegt Sikkel dit scherpe woord toe: 'Een gemeente die zegt het eerste te willen maar het tweede niet zoekt mist het bewijs der oprechtheid.'
Jezus zocht het verlorene maar ook het verschovene, de mensen, die geen helper hebben. Dat zal ook de kerk doen, in die tweeheid. Als de kerk opkomt voor hen, die geen helper hebben, tegen het gangbare politieke beleid in, plaatst ze zich niet op de stoel van de overheid maar laat ze in woord en daad zien, dat het haar ernst is met de navolging van Christus. De kerk zal zich immers ook niet mogen vereenzelvigen met de politiek, ook niet met de christelijke politiek.
* * *
Als zodanig is het goed dat vanuit de kerk vandaag sociale waarden vanuit het Evangelie voluit voor het Licht worden gebracht. Als teken ten goede! Als het maar duidelijk is dat de kerk vanuit haar eigen Bron spreekt. Nu in het politieke en maatschappelijke leven steeds meer tekenen van het Evangelie verdwijnen en alle nadruk valt op economie
(een 'droombegroting'), nut, profijt, nationaal inkomen en nationaal product, en mensen steeds meer het verlengstuk
van deze doelstellingen dreigen te worden, zal de kerk toch signalen mogen afgeven van een ander leven. Van leven met perspectief op de eeuwigheid allereerst. Maar dan ook van een ander leven nu.
Wat het leven nu betreft gaat het om recht en barmhartigheid. Barmhartigheid dient het recht. Christus is Zon der gerechtigheid en Barmhartig Priester. Daarvan weet alléén de Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen