Toraja: Kerstening in buitengewest (2)

6. De visie van een islamkenner

Torojaland is christelijk geworden, maar... agrarisch gebleven. Nu komt via de handel der Boeginezen de islam binnen. In Rante Pao staat hun moskee. Wij spraken apart met de islamdocent Panggalo tijdens een   rijstmaaltijd in een restaurant (van een kerkelijke broeder, die naar de Pinkstergemeente was overgegaan). Wij vragen zijn mening over Sumarthana's visie op Mohammed-als-profeet: z.i. is Sumartana een humanist. Panggalo legt uit: er wonen vele Toraja's buiten Sulawesi, b.v. in Kalimantan en op Java, dus in moslimgebieden. Zij weten wat het is. Hoe denkt u over de Pantacila? Wij zijn God dankbaar voor onze godsdienstvrijheid. Hoe denkt u over Wismoady's 'pro-existentiegedachte'? Ds. Lambe stond er achter! Maar Panggalo zei: 'De Toraja's kunnen er niets mee'. Kunnen Toraja's nog leren van de kerkgroei op Java? Nee. Moslims zijn daar niet zo fanatiek (de christenen trouwens ook niet) en van dezelfde stam, hier niet. Gaat Webers these inderdaad niet op voor Indonesië? Blijven protestantse gebieden echt achter? Panggalo: ja. De protestantse kerken hebben de kans gemist (of alleen gehad in de Nederlandse tijd? ). Panggalo liet ons zijn kersverse dissertatie zien. 'De positie van Dhimmi's in Islam' (1996). Dissertatie in Jakarta. Wij kregen de Engelse samenvatting mee. Dhimmi's zijn niet-moslimse minderheden in een moslimstaat: zij worden volgens Mohammed beschermd door een dhimmi, d.i. een pact. Intern waren zij vrij. Maar later werden restricties aangebracht. Na het Westerse kolonialisme werden Arabische christenen als bondgenoten van de vijand gezien. Maar Indonesië is geen islamstaat (dat had de NU-leider in Malang even vergeten...). Toch lijkt de positie van de christenen wel eens op die van de dhimmi's: denk aan de kerkschendingen en het terugdringen van christenen uit verantwoordelijke posities.

7. Inwijding van nieuwe kerk

Wij troffen het nog meer: er was juist de inwijding van een nieuwe kerk. Het busje van Nelly Boot bracht ons door de hoofdstad Makale naar het bergland in het zuiden, naar het dorp To Kalo. Daar stapten we uit, maar zagen dorp noch kerk. We moesten eerst een berg beklimmen. Hijgend en zwetend kwamen de blanke mannen boven. Kinderen verdrongen zich om ons of deinsden terug. Jongeren droegen een tongkonan. Wat zat daar nu in? Een varken! Wij kregen op het podium een ereplaats naast regeringsvertegenwoordigers. De gewone mensen zaten op de grond onder tentzeilen rondom de kerk. Een commissie van ontvangst in prachtige kledij bood ons koffie of thee. Een regeringsambtenaar opende de kerk door met een bijl een lint door te hakken. Toen opende de synodepreses Lambe met een sleutel van een presenteerblaadje de kerkdeur. Wij mochten achter de kerkenraad naar het voorgestoelte. Ds. Lambe (dus niet de plaatselijke predikant!) leidde de dienst. Hij las over de inwijding van Salomo's tempel maar preekte over Johannes 4: aanbidden in Geest en waarheid. Voor ons gasten vatte hij de preek in het Engels samen. In zijn preek betreurde hij het opbreken van de oude Torajagemeenschap door de secularisatie. Hij bepleitte diepe christelijke gemeenschap. Anders hoort God het gebed niet. Na afloop fluisterde hij ons in: een bel aanbieden, namens uw eigen gemeenten in Nederland. Dat moesten wij toen wel beloven. Wij gingen nu weer naar buiten, waar de meeste mensen zaten. Een ouderling vertelde voor de microfoon hoe de kerk er was gekomen: de mensen hadden zelf stenen verzameld en gebouwd, uit dank voor God. Moge Hij dat nu ook zegenen. Spreker nodigde de andere kerken uit om hier ook dankdiensten te komen houden. Hij herinnerde aan de eerste doop van 60 personen rond 1960. Nu waren er meer dan 300 leden. De aanwezige moslimgouverneur werd bedankt voor zijn toestemming tot de bouw (in een gebied met christelijke meerderheid).

8. Ontwikkelingswerk

Een student toerisme (!) gidste ons met zijn moeder, presidente van de vrouwenbeweging, door het prachtige land met zijn rijstvelden. Mevrouw bleek zelf predikante. De vrouw in het ambt is in de GT sinds 1985 aanvaard. Merkwaardig! In de Torajakerk, toch voormalig GZB-gebied, wèl (want vroeger waren vrouwen heidens priester!) en in de Javaanse kerken, voormalig hervormd en gereformeerd gebied veel minder (want islamland). Overigens bleek onze predikante zeer gehecht aan de Heidelberger.

Wij gaan naar een oud Tongkonandorp met daarachter de al genoemde rotsgraven. We gaan naar het dorp Nangala. Want daar was een vormingsinstituut, waar enkele tientallen jonge mensen worden opgeleid tot 'motivator': zijn gaan de desa in om de mensen betere huisnijverheid en landbouw te leren. Zulke kerkelijke 'motivator'-programma's ontstonden na 1971 overal in Indonesië en stimuleerden de overheid hetzelfde te doen. Dit centrum was gestart door de Gereja Toraja, maar werd nu door vijf kerken gedragen. Eerst was het alleen voor vrouwen bedoeld, nu ook voor mannen. Ethiek is een belangrijk vak: arbeidsethiek, gezinsethiek, enz. Knelpunt was de gezinsvorming. Wij vroegen of de kerken het eens waren met de familyplanning van de regering. Meestal wel. Toch kwamen wij in Toraj aland meer dan eens grotere gezinnen tegen. Zo bezochten wij een 'kebaktian' (huisgodsdienstoefening) bij Makale in een gezin van zes kinderen. Ik vroeg de dominee daar naar zijn visie. Bij de huwelijksinzegening herinnert hij aan het overheidsbeleid, maar laat het verder over aan de persoonlijke verantwoordelijkheid (en financiële mogelijkheid). De helft van zijn gemeente telt grotere gezinnen. Ik ontmoette in Rante Pao een r.k.-leraar, ex-priester, die ook een groot gezin had: 'daar beslist Soeharto niet over, daar beslis ik zelf over met God...'.

9. Evangelischen en Pinksterbeweging

Classis. We maakten eerst een classisvergadering mee van de GT: een kerkje vol. Ons viel op dat ook jeugd-en vrouwenwerkers afgevaardigd zijn. De vertaling van de toespraken was gebrekkig.

Evangelicals. Op ons verzoek werden wij ook geïntroduceerd bij evangelischen. Wij bezochten eerst al in de Torajahoofdstad Makale een CAMA-kerk (die wij in ons land ook wel kennen: Christian and Missionary Alliance). Er zijn 136 van zulke gemeenten in Indonesië. De (Chinese) voorganger sprak geen Engels, een dame te meer: haar vader was pionier van de gemeente in 1936. Hij hoorde het Evangelie van... de GZB! Maar waarom dan apart? Zij werkten zonder steun van de zending, Het was in de oorlog gevaarlijk met Hollanders samen te werken. Was er leerverschil? Nee, alleen hebben wij geen... dodenfeesten. Maar toen bleek: ook geen kinderdoop. Maar bij overgang van de Torajakerk (bij gemengde huwelijken) praktiseren wij geen herdoop. De CAMA-kerk is niet aangesloten bij de Raad van Kerken, maar bij de PII (Ind. Evangeliegemeenschap).

Pentacostals. Op ons verzoek werden wij ook geïntroduceerd bij de Pinkstergemeente. Onze gids kende de voorganger wel. Niet ver van de witte kerk staat de hunne: met de grote letters Alfa en Omega op de gevel. De (alweer Chinese) voorganger ontving ons hartelijk in zijn huis. Jongelui luisterden in de gang en op de trap intens mee. De voorganger vertelt: de Pinksterbeweging is in 1949 in Sulawesi begonnen, er zijn drie soorten, er zijn inmiddels al 100 zustergemeenten in Toraja. Waarom apart? Men vond dat het werk en de gaven van de Heilige Geest te kort kwamen. Men vond de historische kerk te tolerant t.o. de... dodenfeesten! Als rasechte keurmeesters vroegen wij naar wedergeboorte en zondebesef maar inmiddels werden we zelf gekeurd op levensheiliging (roken, drinken), onderdompeling en geestesgaven... Aan het slot vroegen wij de jongeren een lied te zingen, en vroeg de voorganger één van ons Psalm 133 te lezen en voor te gaan in gebed.

10. Een zondag in Rante Pao

's Zondags gingen we naar een dorpskerk ten noorden van Rante Pao (Palung Lippu): weer een kerkje op een heuvel. Weer de bekende melodieën (van: Daar ruist langs de wolken...). Een preek van een proponent over Prediker 5: het gevaar van de rijkdom. Na afloop werden groenten (als eerstelingen) bij opbod verkocht. Het oudere echtpaar dat voor ons trachtte te vertalen bood het meest. Ze bleken beter het Nederlands te beheersen dan de Torajataal. Hoe dat kan, bleek spoedig. Want wij werden door hen op de koffie gevraagd. Hij bleek eigenaar van een riant hotel en wij dronken heerlijke koffie op een verrukkelijk terras in het groen. Daar vertelde meneer: ik ben de zoon van de eerste Toraja predikant Lande, een onderwijzer-evangelist, gedoopt door ds. Van Dijk, die bij het uitbreken van de oorlog in 1942 met enkele anderen snel tot predikant is bevestigd. Ik heb alle vroegere zendelingen nog gekend: Belksma, Van der Linde enz. en zat op school bij meester Tanis. Ik heb Torajaland jong verlaten en economie gestudeerd in Yogja. Ik heb twee oorlogen en twee revoluties (1945, 1965) meegemaakt. Ik heb in Nederland het hotelwezen gezien en toen een hotel gebouwd voor het opkomend toerisme in Torajaland. Maar dat niet alleen. Meneer Lande was jarenlang voorzitter van het christelijk onderwijs. Hij heeft de groei van de kerk gezien. Vader was destijds de enige predikant van Rante Pao. Nu is 70% van de predikanten nog jong. Nu zijn er alleen al in dit groeiende dorp met zijn hotels vijf kerkjes verrezen. Vergeleken met 1950 is er grote vooruitgang, meer kennis b.v. van de islam. Is er ook kaf onder het koren? Ja, jongeren die de wereld ingaan. Is de prediking ook verschoven, b.v. van rechtvaardiging naar heiliging? Ja, hij was meegegroeid. Er zijn nu niet zoveel heidenen meer. Denk aan de nieuwe belijdenis. Hoe denkt u over de dodenfeesten? Ik heb het voor vader niet gedaan. Vader ook niet voor moeder. Hij nog wel voor zijn (animistische) ouders. Hoe zat het nu met die 'rambu tuka'? Zendelingen schaften die niet af, maar gaven er minder aandacht aan. Zij verboden het dansen voor de goden. Rambu tuka's zijn er nog, b.v. de inwijding van een nieuwe tongkonan. Ik mocht als kind van vader niet naar een tomaro (genezing-door-geesten met messteken en mantra's).

Op de terugweg gingen we langs een... veemarkt (pasar). Wat een karbouwen, wat een mensen! Waar bleef de zondagsrust in gekerstend Toraja? Ja, zei de synode-secretaris, dat is ter synode een telkens terugkerend thema... Maar hij wilde ons deze markt toch niet onthouden...

's Avonds gingen we naar de 5-uurdienst van de witte kerk van Rante Pao, waar een Indonesische dienst werd gehouden. Een onderwijzer ging voor. Het ging weer over Prediker 5, het gevaar van rijkdom. Blijkbaar volgens rooster. Spreker zei dat rijken en intellectuelen tegenwoordig God vergeten. Geld wordt dan een god. Hij vertelde een anekdote over de rijke man en de arme Lazarus: de rijke man kon geen brug over de kloof bouwen, want in de hemel is geen business. Geld heeft alleen zin als wij er God mee dienen. Wij gingen nogal teleurgesteld de kerk uit. Omdat we rijk waren? We hadden het Evangelie weer gemist. Onze vertaler, Panggalo, zei dat het Woord hier eenvoudig gebracht moest worden. De kerkgangers waren veelal vrouwen en meisjes. De kerk was niet vol, maar er was 's morgens juist een dienst bij gekomen. Of... stagneerde het geestelijk leven?

Komt het werk van de Heilige Geest wel tot zijn recht? Wij hoorden dat de Gereja Toraja o.l.v. ds. Lambe in 1990 een pastorale brief had uitgegeven over de Pinksterbeweging. Die zouden we wel willen lezen! Sindsdien waren enkelen, die zich uitgesloten voelden, naar Pinksteren overgegaan...

We verlieten Toraja zoals we gekomen waren: door het land der Boeginezen. Onderweg zagen we dat de scholen weer begonnen waren: in elk dorp kinderen in uniform: Torajakinderen in 'westerse' kleren, Boeginese kinderen ingepakt in moslim-wit. ..

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen