Kerk of afscheiding (6)

Blijven

Ten tijde van Afscheiding en Doleantie in de vorige eeuw was het met name ook Hoedemaker, die het kerk-begrip van de Reformatie dan wel het continuïteitsprincipe van de ene heilige algemene christelijke kerk opnieuw verwoordde: 'Wij zijn niet uit onkunde, niet uit slapheid en niet uit liefde tot het geld, maar uit beginsel (!) in de Nederlandse Hervormde Kerk gebleven; gebleven om te strijden, gebleven om te reformeren, gebleven niet alleen omdat het Woord dit toeliet, maar omdat het Woord het eiste. De Afscheiding is voor ons dwaling, is bij ons zonde voor God'. En daarmee sloot Hoedemaker zich aan bij Cyprianus, Augustinus en de Reformatoren en zette hij principieel de traditie van de kerk der eeuwen voort.

Evenzeer was dit het geval bij Groen van Prinsterer, die met kracht opkwam voor het alleenrecht van de 'gereformeerde gezindheid' in de Nederlandse Hervormde Kerk. En daarmee is in feite eigenlijk het bestaansrecht van de 'gereformeerde gezindte' vandaag discutabel gesteld. Met dit laatste is absoluut niet gezegd, dat in rechtzinnige afgescheiden kerken of gemeenten het Woord niet aan het woord kan komen dan wel dat daar de erfenis van de Reformatie niet bewaard zou kunnen zijn of worden. Dit laatste is ongetwijfeld het geval in deze 'deelgemeenten' of 'afgevallen brokstukken' van de Nederlandse Hervormde Kerk, die sindsdien 'een schuldige gescheurde kerk' is geworden. Dat neemt echter niet weg, dat het Woord en de erfenis van de Reformatie in Afscheiding en Doleantie 'per kerkelijke definitie' staan onder de 'korenmaat' van 'de rechtvaardiging van de vrome', met alle gevolgen van dien in prediking, geestelijk en kerkelijk leven. Gevolgen, die uitgewaaierd zijn in orthodoxistische en modernistische variaties.

Immers voor de kerk der Hervorming geldt: 'waar het Woord is, daar is de kerk', maar voor iedere afscheidingsbeweging geldt: 'waar de (ware) kerk is, daar is het Woord'.

Staan of vallen

In de Lutherse Reformatie werd de rechtvaardiging door het geloof aangeduid als 'het artikel, waarmee de kerk staat of valt' (articulus stantis et cadentis ecclesiae). En daarmee werd de 'locus der iustificatie' (de rechtvaardigingsleer in de dogmatiek) de grondslag van de kerk. En wel opnieuw! Het zal duidelijk zijn dat hier niet een kwantitatieve (op de omvang gerichte) reductie is bedoeld, maar een concentratie, die in een polemische situatie tot stand kwam en komt.

Het heil is 'sola scriptura' (alleen door de Schrift) en daarmee ook 'tota scriptura' (alleen door de gehele Schrift), en dit structureert weer het 'sola gratia' (alleen door genade) en het 'sola fide' (alleen door het geloof).

Vervolgens heeft dit 'sola et tota scriptura'principe alles te maken met 'sola et tota ecclesia' (alleen door de gehele kerk), waarmee de grondstelling van Cyprianus ('Buiten de kerk geen zaligheid') opnieuw werd en wordt bevestigd.

De kerk is kerk van het Woord en in en door de dynamiek van de verkondiging van het (hele) Woord óók belijdende kerk en in de schriftelijke neerslag daarvan ook belijdenis-kerk.

Wanneer dit laatste zou worden aangevochten en daarmee de zichtbare contouren van het kerk-zijn zouden vervagen, dan zal het wezenlijke van het kerk-zijn niet worden aangetast zo lang de zuivere bediening van het Woord ongestoord voortgang kan vinden. Vanuit de Woordverkondiging zal er de voortdurende beweging bij God vandaan zijn om 'de (zichtbare) muren van Jeruzalem' te herbouwen. De strijdende kerk is belijdende kerk en de belijdende kerk is strijdende kerk. En de overwinning is aan de Gekruisigde en Opgestane. Jezus is Overwinnaar en Christus is Koning! En in het kruis-en opstandingsevangelie wordt de goddeloze gerechtvaardigd uit genade alleen en alleen door het geloof.

De verkondiging van dit cruciale Woord behoudt de ene heilige algemene christelijke kerk en in haar 'algemeenheid' komt zij wezenlijk tot 'het gemene volk'.

En dit kan 'bij tijden' zelfs heel erg 'gemeen' worden, zodat God daadwerkelijk niet anders over houdt dan een 'hoererende vrouw', tot wie Hij per gratie zegt: 'Keer nochtans weer, want Ik heb u getrouwd'. En de Bruidegom Jezus Christus laat zijn bruid, die het soms zwaar heeft verbruid, nochtans aanzeggen: 'Gij zijt zwart, doch liefelijk in het heilig oog des Heeren!'

De Kerk der eeuwen komt op vanuit het eeuwig welbehagen en heeft niets van doen met het welbehagen of mishagen van mensen; zij is des Heeren!

Ballingschap

De kerk bestaat en bestaat vóórt alleen bij de gratie van de trouw van de God van het verbond en om wille van Jezus Christus, die gisteren, heden en tot in eeuwigheid Dezelfde is.

In het geheel van de landelijke organisatie van de kerk zou onze trouw aan het verbond kunnen worden gereduceerd tot zuchten en roepen tot God in 'ballingschap', wanneer ooit de 'belijdenismuren' van het 'kerkelijk Jeruzalem' verwoest zouden worden en men ons zou 'gorden en brengen naar een plaats waar wij niet willen zijn'. Alleen buigen onder Gods oordeel, dat richtend over en door de kerk zou kunnen gaan, zou getuigen van ware verootmoediging en waarachtig schuldbesef. En ten diepste zou ook dit 'getuigen' een vorm van belijden zijn en van trouw in en aan Gods verbond.

Geworpen in deze 'smeltkroes' zou veel 'reformatorische theologie en prediking' in de kerk der Hervorming wel eens 'verkapte afscheidingstheologie' kunnen blijken te zijn!

In ieder geval zal veel 'gemeente-theologie' op de proef worden gesteld en deze vuurproef mogelijk niet kunnen doorstaan. God is heilig en Zijn kerk is heilig. En dit zal blijken!

Want het gaat en zal gaan om de éne heilige, algemene, christelijke kerk. En het gaat er om en zal er om gaan die kerk te gelóven! Alleen door het geloofsdenken 'van boven af zal er dan behoud zijn voor en in de kerk der Hervorming.

Geen afscheiding

Wanneer de 'belijdeniskerk' zou worden versmald tot  'belijdende en aldus lijdende kerk' in het geheel van een eventueel 'verenigde' landelijk georganiseerde kerk, die de reformatorische belijdenisgeschriften niet meer als zodanig zou onderschrijven, dan bevindt zij zich niet(!) in een 'afscheidingsbeweging' van de kerk der eeuwen, zo lang het Woord ongestoord kan worden gehoord!

Een eventueel beroep op Luther, voor wie de kerk van Rome een afscheiding werd van de kerk der eeuwen, is onterecht ten aanzien van een 'verenigde kerk' zo lang het Woord van God de laatste instantie is waarop men zich beroepen kan en zo lang het Woord van de levende God kan worden uitgeroepen.

Voor Luther lag het 'breekpunt' en het 'breukvlak' bij zijn excommunicatie van hem als prediker en zijn prediking van het Woord van de rechtvaardiging alleen uit genade en alleen door het geloof.

Opnieuw zal het gaan om het continuïteitsbegrip en het continuïteitsprincipe in de traditie van de kerk der eeuwen. Buiten de kerk geen zaligheid!

En dat betekent kerk óf afscheiding. En wel in en naar het oordeel van God. Het Woord is aan Hem!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen