De prediking in de Gereformeerde Gemeenten

Onlangs verscheen een geschrift over de prediking in de gereformeerde gezindte. Met name betreft het hier de prediking in de Gereformeerde Gemeenten. De titel van dit goed leesbare en vlot geschreven geschrift is veelzeggend: Het is ingewikkeld geworden. Als ondertitel is er het niet minder veelzeggende woord: Pleidooi voor gewoon gereformeerd. Het is van de hand van dr. ir. J. Blaauwendraad. Het heeft niet nagelaten in het onderhavige kerkverband en daarbuiten de aandacht te trekken. In korte tijd ontving het reeds een derde druk.

De prediking mag zich nog steeds verheugen in grote belangstelling. Maar vaak zijn het de predikanten zelf die er hun mening over ten beste geven. De schrijver van bovenbedoeld geschrift die zich als een 'geïnteresseerd gemeentelid' voorstelt, is wat zijn dagelijkse werk betreft als rector magnificus verbonden aan de Technische Universiteit te Delft.

Het feit dat dé beschouwingen niet afkomstig zijn van een theoloog van professie hoeft in geen enkel opzicht een reden te zijn om er met minder ernst kennis van te nemen. Op het Pinksterfeest is de Geest niet alleen uitgestort op de apostelen. Alle vlees, dat wil zeggen elke gelovige mag delen in de Geest, Die leidt in alle waarheid. En waar zelfs aan dienstknechten en dienstmaagden, dat wil zeggen aan slaven en slavinnen de Geest is toegezegd, is zelfs de vermelding van de hoge positie die de schrijver in de samenleving inneemt nauwelijks nodig om nauwgezet kennis te nemen van zijn gedachten.

Verschuiven

De opmerkingen van de schrijver hebben eerst in de vorm van een gespreksnotitie in kleine kring gecirculeerd. Om op verantwoorde wijze zijn gedachten naar buiten te kunnen brengen is besloten ze in boekvorm uit geven.

De schrijver constateert, en daarin is hij bepaald niet de eerste, dat er een verschuiving heeft plaatsgevonden tussen de prediking zoals die in de Reformatie en de tijd onmiddellijk daarna gehouden werd en de prediking zoals die nu in bepaalde delen van de Gereformeerde Gezindte wordt gehouden.

Zo was er vroeger een vrij en algemeen aanbod van de genade. Het algemene karakter van de aanbieding van het heil hield in dat eenieder die onder het Woord verkeerde persoonlijk geroepen werd. Het is Gods geopenbaarde wil dat eenieder tot Christus zal komen. 'Een belovend God wordt zeer bedroefd, ja toornig, als we niet komen'.

Inzake het geloof en de rechtvaardiging dienen we te beseffen dat er een direct verband tussen deze beide is. Zodra iemand Christus door het geloof aanvaardt, is de vergeving van de zonden en de rechtvaardiging zijn deel. Men hoeft niet bevreesd te zijn dat dit te groot en te hoog is voor een christen. God heeft genoeg andere middelen om Zijn kinderen klein te houden. De noodzaak van de wedergeboorte wil de schrijver allerminst ontkennen. Zij is naar het woord van Jezus absoluut noodzakelijk. Maar tegen de eenzijdige en exclusieve benadrukking ervan wijst hij op de oproep tot het geloof. Wat de opwas in de genade betreft, de schrijver geeft volmondig toe dat deze er is. Niet voor niets spreekt ons oude avondmaalsformulier van een dagelijks toenemen in het rechte geloof. Maar het afsterven van de oude mens en het feit dat men zelf minder wordt in de heiligmaking doet geen afbreuk aan het leven van het geloof als het gaat om de rechtvaardiging.

Wat de bekering betreft, de wijze waarop de Heere de Zijnen leidt kan heel verschillend zijn. De Heere houdt doorgaans een bepaalde weg met hen die Hij toebrengt. Maar men hoede zich voor een vast schema.

Standen

Dit zijn zo enkele gedachten die de schrijver vanuit allerlei 'oude schrijvers' als Koelman, a Brakel, Olevianus en anderen naar voren brengt. Zoals de titel reeds aangeeft, is het nu in vergelijking met vroeger allemaal erg ingewikkeld geworden. Niet alleen is het aanbod van de genade vaak verschraald tot een wens en een zucht aan het einde van de preek. Maar waar de schrijver in het bijzonder moeite mee heeft, is de opvatting van de standen in het geestelijke leven. Door een bijzondere ervaring wordt de levendgemaakte ziel geacht van de ene stand in de andere te komen. Er zijn, al gebruikt de schrijver dat woord als zodanig niet, heel wat stations die gepasseerd dienen te worden voordat men God als Vader in Christus mag kennen. De schrijver zelf spreekt van 'gestructureerde kruispunten'. Zo worden hinderpalen geplaatst op de weg naar Christus.

Een bepaalde opvatting die in de achttiende eeuw door Dr. Alexander Comrie werd voorgestaan in zijn strijd tegen het remonstrantisme, is nu tot een leerstuk verheven dat in vele opzichten de prediking stempelt. Al met al acht de schrijver de ontwikkeling die zich in een lange reeks van jaren heeft voltrokken niet positief. Het gezelschapsleven met zijn vroomheid maar ook met zijn eenzijdigheid acht hij hier debet aan. Verder teruggaande in de geschiedenis neemt hij de invloed van het rationalisme van de achttiende eeuw waar.

Duidelijk is dat dr. Blaauwendraad vanuit een grote persoonlijke betrokkenheid schrijft. En onmiskenbaar legt hij de vinger bij de zere plek. De wijze waarop hij dat doet is ronduit sympathiek en bescheiden. Gemakkelijk kan in een situatie waarbij men zich zo nauw betrokken weet de stem overslaan. Dit is gelukkig niet het geval. Door de rustige wijze van argumenteren geeft de schrijver een voorbeeld hoe wij opvattingen, die ons inziens onjuist zijn, aan de orde kunnen stellen.

De Schrift

Wat verder opvalt is de grote kennis van de zogenaamde 'oude schrijvers'. De schrijver onderbouwt zijn visie met vele treffende citaten uit hun geschriften. Het is te vrezen dat onder ons de kennis van deze praktisch ingestelde predikers uit vroeger tijd steeds meer gaat ontbreken. We kunnen roemen in de schatten van onze traditie zonder bereid te zijn het goud dat ruimschoots aanwezig is op te delven en door te geven.

De kennis van de 'oude schrijvers' is de kracht van dit geschrift. Tegelijk is het er echter ook de zwakheid van. Als de schrijver de prediking van vroeger en nu vergelijkt, bedoelt hij immers meer te geven dan een historische studie. Het gaat om een handreiking aan ambtsdragers en gemeenteleden die evenals hij in verwarring geraakt zijn. Hierbij dient echter de Schrift zelf boven alles te gaan. Al te volgzaam heeft de schrijver gehoor gegeven aan de in zijn kringen gehoorde oproep vooral kennis te nemen van de goede schrijvers uit vroeger eeuwen. Het Woord van God staat zelf immers boven alles. De joden te Berea werden geprezen omdat zij de Schriften onderzochten of de dingen die Paulus verkondigde ermee in overeenstemming waren of niet. Handelingen 17 : 11. Citaten van bijbelse en getrouwe predikers of theologen kunnen dan dienen ter nadere adstructie. Wanneer men zich richt op de Schrift zelf, kan voorkomen worden dat er, zoals in het verleden wel gebeurd is, een 'citatenoorlog' ontstaat. Tegenover de ene uitspraak wordt dan gezocht naar een andere om op deze wijze eikaars visie te bestrijden. Dat het dan voor een 'gewoon' gemeentelid niet meer te volgen is, behoeft geen betoog.

Zelfonderzoek

Het is goed kennis te nemen van de inhoud van dit geschrift. De schrijver onderschat het gewicht van de problematiek als hij ergens zegt, dat er warempel wel belangrijker vragen zijn. Hier is het zuiver verstaan van het evangelie in het geding. Zoals dat op vele wijzen in de loop der eeuwen steeds weer het geval geweest is. In zijn pleidooi voor 'gewoon gereformeerd' wil de schrijver opkomen voor het genadekarakter van de bijbelse boodschap. Daarom is zijn geschrift het waard gelezen en herlezen te worden. Het kan ons onder Gods zegen van dienst zijn voor ons eigen geestelijke leven. Daarnaast kan het ons helpen bepaalde tendenzen in de gereformeerde gezindte beter te onderkennen.

De kennisname van dit geschrift mag ons er niet toe brengen om ons gelijk ten opzichte van een ons verwant kerkgemeenschap te gaan halen. Beter en vruchtbaarder is het tot ons zelf in te keren.

Hoe is de prediking onder ons? Ontkerstening en verwereldlijking gaan ook ons absoluut niet voorbij. Dr. Blaauwendraad wijst op de zuigkracht van de evangelische beweging in het kerkverband waartoe hij behoort. In de hervormd-gereformeerde gemeenten is deze echter evenzeer reëel aanwezig. Het mag ons brengen tot zelfonderzoek. Wat doen wij als gemeente met het Woord dat wij steeds weer horen? En hoe brengen de predikers het Woord? Gaan de Schriften werkelijk open? En wordt er in afhankelijkheid van de Heilige Geest geworsteld om het behoud van zondaren en om de opbouw van de gemeente? Het moge ons en voor onszelf en voor anderen brengen tot het gebed om de krachtige werking van de levendmakende Geest. 'Ontwaak, noordenwind! en kom, gij zuidenwind, doorwaai mijn hof...', Hooglied 4 : 16.

N.a.v. J. Blaauwendraad: Het is ingewikkeld geworden. Pleidooi voor gewoon gereformeerd. Heerenveen, 1997. 80 pagina's. Prijs ƒ 19, 95.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen