Torenspitsen-Gemeenteflitsen

NIEUW STADSKANAAL

De plaats Stadskanaal is ontstaan toen in 1765 werd besloten tot en begonnen met het graven van een kanaal vanaf Wildervank naar het oosten. Ongeveer in 1790 werd de Buinerstreng bereikt, een kleine stroom te midden van een uitgestrekt veengebied. Langs het gegraven Stadskanaal ontstond de plaats die naar dit kanaal is genoemd. Loodrecht op het kanaal ontstonden de monden. In 1822 werd de Buinermond, het kanaal richting Nieuw Buinen, gegraven. Aan het einde van de vijftiger jaren in de vorige eeuw, werd in het Onstwedder gedeelte van Stadskanaal ongeveer 800.000 ton turf geproduceerd. Per schip werd de turf vervoerd, tot in Brabant toe. De dalgronden, de scheepvaart waarvoor werven nodig waren, de in 1837 ontstane glasindustrie e.d. zorgden voor vele arbeidsplaatsen. Ook voor deze streek gold dat de lonen laag waren en dat armoede veelvuldig voorkwam.

In Stadskanaal kwamen twee openbare scholen. Op een daarvan gaf de heer K. Jager, hoofd van de school, christelijk onderwijs. Hij besefte dat er in dit gedeelte van Stadskanaal een kerk moest komen. In het Wildervankster deel van deze plaats was in 1830 een kerk ontstaan. Maar het was te ver om te lopen. Voor de bouw van een kerk nabij de Buinermond was veel voorbereiding nodig. De eerste vergadering vond plaats in 1859 in logement Doppers te Stadskanaal. Een stichtingscommissie werd benoemd. Deze hield zich ook bezig met het bijeenbrengen van de nodige gelden. Dankzij bijdragen van gemeenteleden, kerkbesturen uit de provincie en stad Groningen, van de overheid en van het koninklijk huis - bekend is dat ook de broer van koning Willem III, prins Willem de Zeevaarder, geld gaf - was er in 1861 voldoende geld bijeen. De bouw van de kerk en de pastorie kon beginnen. Een jaar later, op 7 december 1862, kon de inwijdingsdienst plaatsvinden.

Deze dienst werd geleid door ds. Huysens, predikant te Farmsum. Hij had de commissie met raad en daad bijgestaan. Als tekst koos ds. Huysens Psalm 26 : 8a 'HEERE, ik heb lief de woning van uw huis'.

Kerkvoogden en notabelen waren daarvoor al, na koninklijke toestemming van 5 febr. 1862, gekozen. Nu was de zorg om zo gauw mogelijk een predikant te krijgen. Op 10 mei 1863 kon de eerste predikant, ds. P. J. Rogaar, bevestigd worden. De bevestiging gebeurde door ds. U. P. Okken, predikant van de gemeente Solwerd. Ds. Rogaar koos als tekst voor de intrededienst Jeremia 1 : 6-9, de roeping van Jeremia. Voorlezer en voorzanger werd de onderwijzer K. Jager, tevens ouderling en medeoprichter van de kerk. Zijn werk is van grote betekenis geweest voor de gemeente.

Ook de diaconie had een grote taak te vervullen. Met name de armenzorg vroeg de aandacht. Besloten werd om zelfs een nieuwe schuit (snik genoemd) te bouwen voor het vervoer van turf, ten bate van de diaconiekas.

De armoede was groot. Dit had ook gevolgen voor het kerkbezoek. Het waren voor vrijwel iedereen moeilijke jaren. Daarbij waren de werkomstandigheden niet best, kwam veel werkloosheid voor en was, ten gevolge van alle ellende, het drankmisbruik groot. Hoezeer drankmisbruik aan de orde van de dag was, bewijst wel het verzoek van de kerkenraad in 1878 aan koning Willem III om het aantal tapperijen te beperken en eens per twee weken op zondag niet te tappen.

Ds. Montijn, die deze gemeente diende van 1895-1899, was een vurig bestrijder van alcoholisme. Hij hield vele samenkomsten voor de Geheelonthoudersbond. Uit deze activiteiten is het Geheelonthoudersgebouw ontstaan. Later werd dit het koffiehuis genoemd, en nog weer later is dit pand aangekocht door de hervormde gemeente en als gemeentegebouw in gebruik genomen. In 1959 is op deze plaats een nieuw gebouw gezet.

Van 1902-1910 was ds. Mense hier predikant. Hij heeft zich ingezet voor het verenigingswerk. Hij werd opgevolgd door ds. Van der Vlugt. Deze heeft zich ingezet voor de stichting van een christelijke school. De hervormde school werd in 1919 in gebruik genomen. Het gebouw, schuin tegenover de kerk, bestaat nog steeds. Ook was ds. Van der Vlugt betrokken bij de oprichting van de christelijke H.B.S., later de Ubbo Emmius Scholengemeenschap.

Omstreeks 1905 begon men, met behulp van de hervormde gemeente Nieuw Stadskanaal, met evangelisatiewerk in de +/- 1895 ontstane gemeente Vledderveen. In 1910 werd daar de eerste evangelist, de heer Haisma, benoemd. Na 1956 is een samenwerkingsverband ontstaan tussen Vledderveen en Mussel. Ook werd in 1910 een gebouwtje geplaatst aan de Cereskade, Pniël, voor evangelisatie en verenigingswerk. Dit gebouw heeft bijna 25 jaar dienst gedaan.

Stadskanaal groeide. Vooral na de Tweede Wereldoorlog. Veel nieuwbouw kwam tot stand. De komst van de industrie trok velen naar deze plaats. In de zestiger jaren werd besloten een tweede wijkgemeente te stichten. Op 21 januari 1968 werd de eerste predikant van deze wijk bevestigd. In die tijd gebruikte men het cultureel centrum van Stadskanaal op zondag voor de kerkdiensten van wijk 2. Dit was een onbevredigende situatie, zodat al gauw besloten werd tot de bouw van een tweede kerk. Deze kerk, de Hoeksteen, werd in 1975 in gebruik genomen.

Beide wijken werken vrijwel geheel zelfstandig. Wijk 1 kenmerkt zich door te willen staan in de traditie van de reformatie. Ondergetekende is de 21e predikant die deze gemeente mag dienen.

Naam van de gemeente

Bij Koninklijk Besluit d.d. 12 mei 1863 werd bepaald dat de nieuwe hervormde gemeente in het Onstwedder gedeelte van Stadskanaal, de naam Nieuw-Stadskanaal zou krijgen. Onder deze naam staat onze gemeente ook vermeld in het Jaarboek van de Nederlandse Hervormde Kerk. Niet te verwarren met de hervormde gemeente Stadskanaal in het voormalige Wildervankster gedeelte.

Het orgel

Het orgel is gebouwd tussen 1875 en 1878. Bouwer was de firma P. van Oeckelen te Glimmen. Vooral in de tweede helft van de vorige eeuw was Petrus van Oeckelen een zeer bekend orgelbouwer. In 1819 voltooide Van Oeckelen zijn eerste instrument, het orgel in de hervormde kerk van Assen. In totaal maakte hij zevenenvijftig orgels. Het laatste bouwde hij voor de kerk in Houten. Het orgel van Stadskanaal kreeg in 1950 een elektrische windvoorziening. In 1976 werd besloten tot een grondige restauratie door de firma Leeflang te Apeldoorn. Adviseur was de heer K. Bolt. Het orgel is in vrijwel originele toestand bewaard gebleven. Ook de originele kleuren van de kast zijn hersteld.

Tenslotte

Bijna 135 jaar bestaat de hervormde gemeente Nieuw Stadskanaal. Nog steeds staat de kerk aan de Oosterkade twee keer per zondag open voor eenieder om het Woord des Heeren te horen en Hem lof te brengen. Moge ook in de toekomst dit Woord hier klinken tot eer van onze God en tot opbouw van Zijn gemeente. Van harte sluiten we dan aan bij de woorden die aan het einde van de dienst werden uitgesproken toen de kerk in gebruik werd genomen (7 december 1862): 'De Vader van onze Heere Jezus Christus behoede en beware, reinige en heilige de (nieuwe) gemeente tot de voleinding der eeuwen'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen