Boekbespreking

De theologische bezinning na Auschwitz kan niet alleen om Israël en zijn plaats in Gods plan heen, maar ziet zich ook voortdurend uitgedaagd door het verwijt van antisemitisme en anti-judaïsme dat in de kerkgeschiedenis menigmaal zo'n afschuwelijke rol heeft gespeeld. Met name komt dan altijd weer aan de orde hoe er in kerk en theologie gesproken wordt over de kruisdood van Jezus.

Volgens een aantal theologen is dit antisemitisme in latente vorm reeds aanwezig in de oudste bronnen, namelijk de Evangeliën zelf. Een van hen is de Amerikaanse nieuwtestamenticus J. D. Crossan. In het boek dat hier in vertaalde vorm voor ons ligt, wil Crossan laten zien in een voortdurende discussie met zijn vakgenoot R. E. Brown, dat er een toenemende tendens in het N.T. is om de schuld voor Jezus' dood de joden in de schoenen te schuiven en de Romeinen daarvan vrij te pleiten. Crossan acht deze voorstelling niet alleen levensgevaarlijk, maar ook in strijd met de historische werkelijkheid. Wat de evangeliën te berde brengen is geen geschiedschrijving, maar gehistoriseerde uitleg van profetische teksten met een tendentieuze strekking. Nagenoeg alle onderdelen van het lijdensverhaal worden door hem beschouwd als onhistorisch, als theologische fictie of christelijke propaganda. De voorstelling dat de joden Jezus gedood hebben zou een vroegchristelijke mythe zijn, gericht tegen rivaliserende joodse groepen, die zo snel mogelijk moet worden verwijderd uit het christelijk geloof. Crossan komt tot zijn stellingname op grond van een uiterst kritisch lezen van de evangeliën, die nagenoeg geheel beschouwd worden als gemeentetheologie, waarbij hij bovendien gebruik maak van de gegevens uit het apocriefe Evangelie van Petrus waarvan de canonieke evangeliën afhankelijk zijn. Daarnaast maakt hij veelvuldig gebruik van tijdhistorische bronnen, zoals de geschriften van Josefus.

Nu is de visie van Crossan op het evangelie van Petrus in relatie tot de evangeliën zeer omstreden en weinig overtuigend. Crossan doet bovendien geen recht aan het karakter van de evangeliën als verkondigend getuigenis van feiten.

Bovendien is de wijze waarop hij de lijdensgeschiedenis leest niet vrij van vooringenomenheid. Kun je zeggen dat de Romeinen vrijgepleit worden? Bovendien, ook wie over de schuld van een deel van de joden spreekt, met name de leiders, zal dit nooit mogen betrekken op het joodse volk van alle eeuwen. In die zin vormt Crossans overtrokken en schriftkritische betoog wel een waarschuwing aan ons adres. Als het gaat over de schuld, dan confronteren de evangeliën ons met ons eigen van God vervreemd bestaan. In de spiegel van het lijdensevangelie aanschouwen we ons verzet tegen de Heilige en de Rechtvaardige, maar daar bovenuit willen de evangeliën gelezen worden vanuit Pasen. Het gaat om het sterven van Hem die is opgestaan als de Vorst van het Leven, Verzoener en Verlosser. Zowel in zijn kijk op de evangeliën als in de wijze waarop de auteur zijn stelling ten opzichte van het anti-joods karakter van de evangeliën onderbouwt, roept Crossans boek grote bezwaren op.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen