Torenspitsen-Gemeenteflitsen

MIDDELBURG

Kerkzegel

Zoals de meeste Hervormde pemeenten heeft ook de Middelburgse gemeente een kerkzegeL Het werd in zijn oorspronkelijke vorm reeds aangetroffen op een attestatie die dateert van 1591. Op dit kerkzegel is een middeleeuwse vestingtoren te zien. Het randschrift rond deze toren luidt in het Latijn: omen Dei Turris Fortis. Dat betekent: de Naam des Heeren is een sterke toren (Spreuken 18 : 10a).

Niet voor niets heeft de Middelburgse gemeente dit kerkzegel. Rond het jaar 900 werd Walcheren namelijk geplaagd door de invallen van Deense Vikingen. De bevolking was daartegen weerloos. Op een gegeven moment besloot men echter om versterkingen te gaan bouwen tegen de voortdurende aanvallen van de vijanden. Zo verrezen er een burcht in de duinen (de duinburcht: Domburg), een burcht in het zuiden (de zuidburcht: Souburg) en een burcht in het midden van het eiland (Middelburg). Achter de stoere muren van de vesting waren de mensen veilig. Vanuit de geschiedenis begint het kerkzegel van de Hervormde gemeente in Middelburg te spreken. De tekst erbij laat sprekende taal horen: de Naam des Heeren is een sterke toren!

Torenspitsen

Torenspitsen In het stadssilhouet van Middelburg vallen direct drie torens op. Naast de toren van het stadhuis zijn dat twee kerktorens: de toren van het Abdij complex (de 'Lange Jan') en de lantaarn op het koepeldak van de Oostkerk.

Het schitterende Abdijcomplex in het centrum van Middelburg dateert uit het begin van de twaalfde eeuw. Oorspronkelijk was het complex een Norbertijner klooster. Bij de Abdij horen twee kerken: de Nieuwe Kerk en de Koorkerk. Bij het jammerlijke en zinloze bombardement van Middelburg door de Duitsers op 17 mei 1940 werden de Lange Jan en de beide Abdijkerken grotendeels verwoest evenals het grootste deel van de oude stadskern. Bij dit bombardement ging overigens ook het archief van de Hervormde Gemeente Middelburg vrijwel geheel verloren. Na de Tweede Wereldoorlog werd de stadskern van Middelburg herbouwd. Dit project geldt als een van de beste voorbeelden van stadsrestauratie in Nederland.

De Oostkerk werd gebouwd in de jaren 1647-1667. Vanwege het gebrek aan zitplaatsen in de overige kerken (waaronder de toen nog bestaande Oude Kerk of Pieterskerk) werd besloten tot de bouw van een nieuwe kerk in de stadsuitbreiding aan de oostelijke zijde van Middelburg. De Oostkerk kan beschouwd worden als een prachtig voorbeeld van protestantse kerkbouw in de zeventiende eeuw. Na de ingrijpende restauratie die in 1997 voltooid werd, vertoont de kerk zich weer in volle luister.

Gemeenteflitsen

Middelburg ging over naar de Prins van Oranje in 15 75 en werd daarmee ook protestantsgezind. De eerste predikant was Geleyn Jansz. d'Hoorne. Direct in de eerste decennia kreeg Middelburg al predikanten die ook anderszins vermaard waren: Gaspar van der Heiden (1575-1579), Antonius Walaeus (1605-1619) en Franciscus Gomarus (1611-1615). Vervolgens waren er vele bekende Nadere Reformatoren die in de stad werkten en woonden. Om enkele voorbeelden te noemen: Willem Teellinck (1613-1629); Abraham van de Velde (1663-1677); Bernardus Smytegelt (1695-1735) en Jacobus Fruytier (1695-1704). Naast deze predikanten waren er ook 'leketheologen' die grote bekendheid kregen: Eewout Teellinck (1571-1629) en Lambertus Myseras (1676-1740). De naam van Jean de Labadie mag hier evenmin onvermeld blijven. Van 1666 tot 1669 was hij predikant van de Waalse Gemeente in Middelburg. Zijn verblijf in de stad zorgde, evenals elders, voor flinke beroering.

In de Zeeuwse tak van de Nadere Reformatie speelde niet alleen Middelburg een belangrijke rol. Hetzelfde kan gezegd worden van vier andere Zeeuwse steden: Goes, Sluis, Vlissingen en Zierikzee. Het is een interessante vraag, waarom de beweging van de Nadere Reformatie juist in Zeeland ontstaan is en daar ook zulk een krachtige uitwerking gehad heeft. W. J. op 't Hof (De "Nadere Reformatie in Zeeland, een eerste schets'; in: Rond de kerk in Zeeland, Delft, 1991) noemt als voornaamste reden daarvoor de aanwezigheid van een relatief groot aantal vluchtelingen uit de Zuidelijke Nederlanden in Zeeland aan het begin van de zeventiende eeuw. Hij schat dat zij ongeveer een derde van de bevolking uitmaakten. Deze vluchtelingen hadden op hun beurt de invloed van het Engelse Puritanisme ondergaan. Zo zou dus de Nadere Reformatie niet zozeer een van oorsprong Zeeuwse beweging zijn (en dus ook weinig te maken hebben met de 'Zeeuwse volksziel'), maar eerder een onderdeel van de internationale piëtistische beweging zijn die via Zeeland de Nederlanden binnenkwam.

Huidige situatie

Het zou in het bestek van dit artikel te ver voeren om een brede schets te geven van de kerkelijke ontwikkelingen in Middelburg gedurende enkele eeuwen. Daarom wordt volstaan met een weergave van de huidige situatie in kerkelijk Middelburg. De Middelburgse Hervormde Gemeente is vrijwel geheel gefedereerd met de plaatselijke Gereformeerde Kerk. Van de vier Hervormde en Gereformeerde wijkgemeenten zijn er drie volledig gefedereerd (Centrum, Zuid en West). De Hervormde Oostkerk en de Gereformeerde Hofpleinkerk zijn niet gefedereerd, maar werken wel zoveel mogelijk samen. Naast de 'gewone' wijkgemeenten zijn er twee buitengewone wijkgemeenten: de Koorkerkgemeente van vrijzinnige signatuur en de Buitengewone Wijkgemeente Gereformeerde Bond. Alle gewone en buitengewone wijkgemeenten zijn vertegenwoordigd in de Algemene Kerkenraad, het overkoepelende orgaan van de plaatselijke Hervormde Gemeente en Gereformeerde Kerk. De scriba van de Algemene Kerkenraad is ambtsdrager in de Wijkgemeente Gereformeerde Bond, terwijl ook enkele andere centrale functies vervuld worden door ambtsdragers uit deze gemeente.

De secularisatie en de daarmee gepaard gaande ontkerkelijking spelen niet alleen in de Randstad een rol, maar ook in de als zeer kerkelijk bekend staande provincie Zeeland. Het ledental van de Her­vormde Gemeente Middelburg daalde van ongeveer 10.000 in de jaren tachtig naar ongeveer 6.000 in 1997. Dat zijn onthullende cijfers. Tegelijk moet echter gesteld worden dat er niets nieuws onder de zon is. In 1938 - bijna zestig jaar geleden! - verscheen er een artikel van de hand van ds. J. W. Dippel over de kerkelijke situatie in Middelburg ('In Zeeland en Middelburg'; in; Kerke-werk, Beschrijvingen van den arbeid der Hervormde Kerk in stad en land; Nijkerk, 1939). Hij vertelt dat er in Middelburg op de ongeveer 10.000 Hervormden slechts 1500 tot 1600 kerkgangers waren. Het is een intrigerende kwestie, wat nu precies het verschil van situatie en ontwikkeling is, als we 1938 vergelijken met 1997.

De Buitengewone Wijkgemeente Gereformeerde Bond

In 1988 werd in Middelburg de predikantsplaats van de Buitengewone Wijkgemeente Gereformeerde Bond gesticht. De eerste predikant was ds. C. Trouwborst. Hij kwam in 1988 naar Middelburg en het was bijzonder smartelijk dat hij reeds na twee jaar, op Eerste Kerstdag 1990, heenging.

De Buitengewone Wijkgemeente Gereformeerde Bond werd gesticht na vele jaren van moeizaam overleg. In de visie van de kerkenraad was en is een buitengewone wijkgemeente een noodoplossing die zich slechts moeilijk verdraagt met de visie van de Gereformeerde Bond op het kerk-zijn. Daarom is het beleid van de kerkenraad erop gericht om te zoeken naar mogelijkheden om te komen tot een 'gewone' wijkgemeente. De wijkdiaconie is opgenomen in de Centrale Diaconie, terwijl de wijkkerkvoogdij bij de stichting van de gemeente zelfstandig is gebleven.

Bij de stichting in 1988 telde de gemeente 228 zielen. Inmiddels is dit aantal gegroeid tot rond de 1000. De groei in aantal is zeer verheugend en laat iets zien van de vitaliteit van de gemeente, maar vooral van de groeikracht van het Evangelie. Tegelijk dient bedacht te worden dat uiterlijke groei alleen blijvend vrucht kan afwerpen, als er ook inhoudelijke groei is. Met het oog daarop betekent het kerkzegel van de Middelburgse Hervormde Gemeente een opdracht en een belofte: 'de Naam des Heeren is een sterke toren'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen