Boekbespreking

Het is een opmerkelijk boek dat onder de titel Reformatie, Christendom en de wereld 1500-2000 is verschenen. Het is een vertaling (uit het Engels) van een gezamenlijk project van twee hedendaagse kerkhistorici, die beiden van verschillende kanten van de confessionele grenslijn afkomstig zijn. Derek Wilson is een evangelicale protestant in de Engelse traditie, Felipe Fernandez-Armesto is rooms-katholiek. Toen zij eens met elkaar de degens kruisten in een BBC-debat over de Reformatie, en daarin bij elkaar verrassend veel gemeenschappelijks herkenden, besloten ze samen een verslag van vijf eeuwen christelijke geschiedenis te schrijven, vanuit een oecumenisch concept. Wie een gebruikelijke chronologische schets van de periode van de Reformatie tot heden verwacht, zal teleurgesteld worden. Het is geen kerkgeschiedenis in de gebruikelijke zin. Het is ook niet geschiedenis van 'De Reformatie'. Het bepalende lidwoord ontbreekt in de titel, en dat blijkt veelzeggend te zijn. De auteurs verstaan onder het onbepaalde woord 'Reformatie' een religieus verschijnsel dat in christelijk perspectief de scheidslijnen tussen Rome en de Reformatie doet vervagen. Niet de dogmatische tegenstellingen staan centraal, maar de religieuze dwarsverbindingen en grensoverschrijdingen komen aan het licht vanuit een nieuwe invalshoek die gekozen wordt om vijf eeuwen christendom te kenschetsen. Er blijken, zo menen de schrijvers te kunnen aantonen, veel meer overeenkomsten te zijn in de twee verschillende kampen die sinds 1500 elkaar hebben bestreden, dan men veelal heeft willen zien. Reformatie is in hun analyse een alomvattend, religieus en cultureel verschijnsel dat de Westerse wereld diepgaand heeft doortrokken en gestempeld.

In een wervelende presentatie van feiten, gebeurtenissen en namen wordt een kleurrijk beeld gegeven van de christenheid van de laatste vijf eeuwen. De bepalende instituties van het Woord Gods, de traditie, de kerk, komen aan de orde, maar het blijkt dat in de aandacht van de auteurs vooral grote nadruk ligt op de ervaring van de religieuze mens in de wereld waarin hij leeft. In die zin is het een boek dat goed past bij de tijdgeest aan het einde van het millennium. Ook hier zien we de keuze voor de mensen meer dan voor de dogma's. Het is een geschiedenis van onderop, meer van de gang van de menselijke ervaring dan de weg van Gods openbaring door de eeuwen heen. Daarmee is het een eenzijdig beeld, dat niet de pretentie kan hebben dat hier de kern van de zaken die we onder Reformatie moeten verstaan zijn gepeild. Reformatie is in deze benadering al te veel een cultureel-menselijk fenomeen geworden. Dat het allereerst een wonder van Goddelijk ingrijpen was, waardoor het licht van Zijn Woord weer door de duisternis van vervreemding en 'Babylonische ballingschap' in de kerk deed heenbreken, is een notie die de auteurs niet zo lijkt aan te spreken. Ze hebben ook niet veel op met diegenen die in de traditie van de Reformatie het exclusieve karakter van de Waarheid Gods toch willen blijven belijden. Die worden al te gemakkelijk in het vakje van de 'sekten' gezet.

Dit boek is duidelijk geschreven vanuit een programmatische gedrevenheid. Men wil met het oog op een nieuw millennium de 'sektarische gescheidenheid' binnen het christendom aan de ene kant en het sucularisme in de hedendaagse cultuur aan de andere kant bestrijden en overstijgen door een nieuwe spirituele charismatische eenheid tussen Rome en Reformatie. Deze idealistische gedrevenheid heeft het gevaar dat er afbreuk wordt gedaan aan de historische objectiviteit. Hoe origineler het verhaal is, des te voorzichtiger we moeten zijn met de conclusies. Hoe boeiend Reformatie ook is, je leest het in één adem uit, het kan toch niet dienen als een vervanging van al die studies die de confessionele grenzen meer in het oog hebben gehouden.

De stijl van het boek is aangenaam creatief. Ik heb het Engelse origineel niet gelezen, maar de vertaling komt bij het lezen heel natuurlijk over. Het is een boek dat prettig leest. Met alle voorbehoud dat er gemaakt moet worden lijkt het me een boek dat het best waard is gelezen te worden, als het maar niet als eerste en enige kennismaking met de Reformatie dient, want dan ontstaat er toch een verkeerd beeld. Kortom, wie zich al eens verdiept heeft in de geschiedenis van 'De Reformatie' kan zijn of haar kennis opscherpen door kennis te nemen van Reformatie. Het verdient tenslotte nog aparte vermelding dat dit boek verluchtigd is door vele interessante illustraties.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen