Torenspitsen-Gemeenteflitsen

Over torenspitsen gesproken, geen fraaier spits (95 meter hoog) dan 'd' Olie Grieze', zoals de Groningers liefkozend de Martinitoren noemen. Zij is niet de hoogste, maar wel de mooiste toren van Nederland, zeggen ze. Van verre is zij te zien. De toren getuigt van de belangrijke plaats die de stad innam in de Ommelanden en van de overiieersende rol die de heren van de stad wilden spelen over de boeren van het land rondom.

Groningen is in de Romeinse tijd gebouwd op de noordelijke uitloper van de Drentse Hondsrug, die eindigt op het Martinikerkhof. De Drentse Aa en de Hunze kwamen er samen en vervolgden via het Reitdiep hun weg naar zee. In Groningen hield je de voeten droog en het was een zeehaven landinwaarts als Rotterdam en Antwerpen. Dat maakte deze oude nederzetting tot een geschikte handelsplaats.

Toen aan het slot van de 8e eeuw de Iroschotse monniken op hun missionaire pelgrimstochten de Friezen aandeden werd ook Groningen al spoedig gekerstend. Willibrord, de apostel der Friezen en Bonifatius, de apostel der Germanen kwamen als eersten. Willehad werkte in Drente en Liudger genas in Baflo de blinde heidense bard Bernlef. Bij opgravingen zijn onder het koor van de Martinikerk paalresten gevonden van een oud houten kerkje uit de 8e eeuw. Waarschijnlijk verwoest door de Noormannen. Na die turbulente tijd verscheen in Groningen de eerste stenen kerk. Dat was overigens niet de Martini, maar de Walburgkerk die rond het jaar 1000 is gebouwd en in de 17e eeuw is afgebroken. De eerste stenen kerk genoemd naar de Frankische heilige Martinus van Tours verrees in de 11e eeuw, rond 1250 werd zij uitgebreid en in 1400 gebouwd tot de hallenkerk met het 25 meter hoge koor die zij nu is. Een bezoek aan de kerk is alleszins de moeite waard. Beklim de toren op een heldere dag en bezie het land tussen stad en wad; luister naar het fantastische orgel, waarvan de oudste delen teruggaan tot op 1450, gebouwd door meester Rudolf Agricola!

Alles rondom de Martinikerk ademt geschiedenis. Aan de overzijde van het kerkhof ligt de Prinsenhof, nu de studio van Radio en TV Noord, vroeger de verblijfplaats van de stadhouder, daarvoor bisschoppelijk paleis en nog vroeger het fraterhuis van de Broeders des Gemenen Levens van Geert Grote, waar Gozewijn van Halen de scepter heeft gezwaaid en Wessel Gansfort veelvuldig op bezoek kwam. Zij predikten de navolging van Christus en drongen aan op hulpbetoon aan de armen. De stad wemelt trouwens van de hofjes die getuigen van de wijze waarop men in vroeger eeuwen gestalte gaf aan de ouderenzorg. Op het Martinikerkhof lag eertijds ook de Wheme, de pastorie waar in 1594, na de Reduktie door Prins Maurits, Ruardi als eerste predikant zijn intrek nam. Op woensdag 27 juli 1594 hield Menso Alting, overgekomen uit het naburige Emden in de Martinikerk een herdenkingsdienst en liet Psalm 103 zingen. Prins Maurits was bij deze dienst aanwezig. Op 31 juli werd de eerste zondagse dienst gehouden, waarop 'Godes Woort hijr ordentlick is gepredighet, oock des nha middaegehes, unde oock twee kinderkes ghedoopt voor die eerste mael'. Dit alles nadat de kerk van 'affgodische' beelden was gezuiverd. Direct in 1594 werden er vier predikanten beroepen. In 1663 waren er al 9 predikantsplaatsen. Hier heeft Gomarus rondgelopen, een van de hoofdrolspelers in de Remonstrantse twisten. Vanaf 1616 'was hij hoogleraar theologie aan de pas gestichte hogeschool. Hier liep ook Abraham Trom, predikant in de stad van 1671-1719, naar het gebruik van die tijd verlatijnst tot Trommius, maar de man heette net zo als de held uit mijn jeugd uit de boeken van Joh. Kievit. Drie vrouwen en acht kinderen moest hij naar het graf brengen. Op 80-jarige leeftijd was hij klaar met zijn indrukwekkende concordantie, de beroemde Trommius die nog altijd in vele theologische bibliotheken prijkt en die de schrijver een eredoctoraat bezorgde.

Als je Groningen noemt, dan noem je ook de Afscheiding. Prof. Hofstede de Groot, hoogleraar in de stad, voorman van de Groninger richting en studievriend van Hendrick de Cock, heeft het meegemaakt dat zijn vriend van eertijds in het najaar van 1834 in Ulrum werd opgepakt en gedurende meerdere maanden werd gevangengezet in de Zoutstraat. Slechts vijf minuten lopen van de faculteit! Heeft hij hem daar nog bezocht, met wie hij eertijds als student door de straten der stad zwierf? De strijd tussen modernisme en orthodoxie werd ook hier fel uitgevochten. Aan het slot van de 19e eeuw waren er hier Kohlbruggiaanse predikanten als Lutge (die in 1901 een broep aannam naar Elberfeld!) en van Bolhuis. Daarnaast waren er vrijzinnigen als Mosselman en Meyboom, maar ook onversneden rechtzinnigen als Ploos van Amstel (!), Postumus Meyjes, A. v. Toorenenbergen en Jonkeer L. de Geer, de vader van de latere minister-president.

Een naam moet hier beslist nog genoemd worden: J. J. Knap, publicist van vele preekbundels. Van 1897-1937 was hij predikant in de stad. Omdat hij doof was zat zijn zuster altijd op de voorste rij en gaf hem een signaal met de zakdoek als het orgel was uitgespeeld en dominee aan zijn preek kon beginnen.

De hervormde wijkgemeente Centrum-Oost, waarvan ondergetekende predikant is, kerkt op de zondagmorgen in de Martinikerk, voorafgaande aan de dienst van het studentenpastoraat. Onze wjkgemeente staat in de lange orthodoxe traditie die Groningen rijk is. Zij draagt alle problemen van een stadswijk met zich mee. Vergrijzing, jonge gezinnen die wegtrekken, sociale armoede, maar ook vele studenten uit het hele land. De predikanten die in deze wijk beroepen worden zijn van hervormd-gereformeerde signatuur. De wijk heeft zich echter van meet af aan open opgesteld naar het geheel van de hervormde gemeente. Daarom wordt in de erediensten gebruik gemaakt van het Liedboek voor de kerken. In de kerkenraad hebben zowel mannen als vrouwen zitting. Aan de wijkgemeente is een evangelist van de IZB verbonden die zijn werkterrein, met vele vrijwilligers in 'Het Pand' heeft. Het Pand is een missionair-diaconaal centrum, dat als een open huis functioneert in de wjk.

Zoals elders in het land, dringt ook hier de voortgang van het SoW-proces zich op. Het zal niet lang meer duren of op centraal niveau zal er een federatie zijn. Ook hierin probeert de wijkgemeente een 'open' hervormde koers te varen, waarbij we er ook zorgvuldig voor waken om een prediking die naar de Schrift en de belijdenis wil zijn, in de VPKN te behouden en te bevorderen! Daarnaast zijn we zeer gelukkig met de goede contacten die er zijn met de Chr. Ger. Kerk. Samen op Weg met de doleantie is aardig, maar in Gronings perspectief minder dan half werk als er ook niet de contacten met de afgescheidenen zijn. Op tweede feestdagen, op eerste pinksterdag en met de reformatieherdenking zijn er gezamenlijke diensten, die van beide kanten zeer worden gewaardeerd. Ook dat willen we in het SoW-proces niet verliezen! Zo hopen we als wijkgemeente onder de zegen van God iets bij te kunnen dragen aan de eer van Zijn grote Naam in onze stad.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen